Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> کامریڈروف ملک دی کتاب ’’سرخ سیاست‘‘ دا اک باب۔تحریک پاکستان تے کیمونسٹ۔دوجی لڑی

کامریڈروف ملک دی کتاب ’’سرخ سیاست‘‘ دا اک باب۔تحریک پاکستان تے کیمونسٹ۔دوجی لڑی

وچار ڈیسک
June 17th, 2017

پنجاب دے کمیونسٹاں دا ہیڈ کواٹر، پنجاب دی کمیونسٹ پارٹی دا ہیڈ کواٹر،پاکستانی کمیونسٹاں دا مرکزی دفتر،منظور قادر،فیض تے میاں افتخارالدین،مسلم اکثریتی صوبیاں دی خودمختاریاں دا سوال،میاں صاحب دی تجویز تے کانگرس دے گھاٹے،کانگرس دی اینٹی کیمونسٹ لابی تے سردار پٹیل، فارمولا اچاریہ دا تے تنقیداں میاں صاحب تے،پارٹی تون پابندیاں دا مکنا، احرار تے کانگرس وچ دوریاں، کانگرس دی انتہا پسندیاں۔

میں، فضل الہٰی قربان، فیروز الدین منصور تے کرم سنگھ مان نال رابطے وچ ہی سی۔ پارٹی نے لہور وچ اپنا دفتر وی کھولیا جو لیڈی(سر) فضل حسین بلڈنگ 114 میکلورڈ روڈ تے سی۔ ایہہ بلڈنگ میاں سر فضل حسین دی بیگم دی سی۔ ایس وچ خاندان دی بڑیاں قبراں وی سن۔ انہاں نے بلڈنگ ایس طراں کھڑی کیتی کہ قبراں وی محفوظ رہ گئیاں۔ دو تِن منزلہ عمارت سی جتھے بہت سارے کمرے سن۔ ایہہ گل اگست 1942 توں بہت پہلے دی ہے جداں ہلے (کیمونسٹ)پارٹی توں باقاعدہ پابندی نہیں اُٹھی سی۔ پارٹی دے ہمدرد کجھ طلبا نے ایس بلڈنگ وچ اک کمرہ کرائے تے لے لیا سی۔ ایس دا مقصد ایہہ سی کہ پارٹی دے لوک کسی اک تھاں اکٹھے ہوسکن۔ پارٹی توں پابندی ہٹن توں پہلے ہی ایس بلڈنگ تے اک بورڈ لادتا گیا جس تے لکھیا سی ’’پنجاب دے کمیونسٹاں دا ہیڈ کواٹر‘‘۔ جداں پابندی ہٹ گئی تے ایس دا ناں ’’پنجاب دی کمیونسٹ پارٹی دا ہیڈ کواٹر‘‘ لکھ دتا گیا۔ ایس دفترداکرایہ نامہ دانیال لطیفی دے ناں دا سی۔ کرایہ نامہ کروان وچ فیض احمد فیض دا کردار سی۔ فیض صاحب نے منظور قادرنوں آکھیا کہ ایس بلڈنگ وچ کمرے کرائے تے لے دیو۔ منظور قاد رہوری میاں سرفضل حسین دے داماد، سر عبدالقادر دے پترا تے فیض احمد فیض دے یار سن۔ جداں دانیال لطیفی پاکستان بنن بعدوں چلے گئے تے کرایہ نامہ میرے ناں ہوگیا۔ 14 اگست1947 دے بعد میکلووڈ روڈ لہور دا دفتر ہی پاکستانی کمیونسٹاں دا مرکزی دفترسی۔ 1954 وچ جداں کمیونسٹ پارٹی آف(ویسٹ) پاکستان تے پابندی لگی اوس دیہاڑ تک ایس دفتر دا کرایہ نامہ میرے ناں تے ہی سی۔ 1941 وچ ایس دفتر تے پنجاب دے کمیونسٹاں دا ہیڈ کواٹر والا بورڈ میں آپ ویکھیا ہے۔ ایس توں ایہہ گل سمجھنا مشکل نہیں کہ کمیونسٹ، پابندی ہٹن توں پہلے ہی کھلے عام کم کرنا شروع ہوگئے سن پر سلطنت نے پارٹی توں پابندی ہٹان دے وقت دا انتخاب بڑی ہشیاری توں اینج کیتا جس دے نال تاثر مضبوط ہو یاکہ کانگرس دے خلاف کمیونسٹ تے سلطنت اک نیں۔ ایہو نہیں سگوں کانگرس وچ موجود سردار پٹیل ورگے کمیونسٹ ویریاں نوں موقعہ دتا گیا تے اوہناں نے کمیونسٹاں تے ترقی پسنداں دے خلاف اپنا غصہ کڈھیا۔ ایہہ میاں افتخار الدین ہی سن جنہاں نے بصیرتاں پاروں ایس نازک دور وچ کانگرس، کمیونسٹاں تے مسلم لیگ نوں رل کے گھنجلدارسیاسی گرداب توں نکلن دا موقعہ فراہم کیتا۔ پر کانگرسی وچ موجود بنیاد پر ست ٹولہ نے میاں صاحب دے پیش کردہ حل نوں وڈی رعونتاں نال مسترد کردتا تے الٹا میاں صاحب دے خلاف کانگرس دے حامی اخبارات وچ لکھتاں چھپن لگیاں۔
جولائی 1942 وچ کمیونسٹ پارٹی توں پابندی ہٹن توں پہلے اک اینج دا واقعہ ہویا جس نے خصوصی طور تے انقلابیاں نوں وی متوجہ کیتا۔ اپریل 1942 دے دن سن تے آل انڈیا کانگرس نے ہلے ’’ہندوستان چھوڑ دو‘‘ تحریک شروع نہیں کیتی سی۔ کانگرس دی ورکنگ کمیٹی دے 15 ممبران نے کمیٹی دے اجلاس منعقد الہ آباد وچ اک اہم قرارداد پیش کردتی۔ انہاں ممبراں دی آگوائی راج گوپال اچاریہ (راجہ جی) کررہے سن جداں کہ انہاں اراکین وچ آل انڈیا کانگرس پنجاب دے صدر میاں افتخار الدین وی رلتی سن۔ ایس قرارداد دے مطابق کانگرس دی لیڈر شپ نوں آکھیا گیا سی کہ مسلم اکثریتی صوبیاں نوں حق خودمختاری دین والا مسلم لیگ دا مطالبہ تسلیم کرلتا جائے تے انہاں نوں نال رلا کے انگریزی تسلط دے خلاف جدوجہد کیتی جائے۔ ایس قرارداد دے متعلقہ حصے دا متن ضیمیاں وچ رلتی ہے۔ راجہ جی دا استدال سی کہ انگریز دے خلاف فیصلہ کن لڑائی اوسے ویلے جت سکدے ہاں جداں اسی سب متحد ہواں گے۔ جداں انگریز ایتھوں چلے جان گے تے مسلم اکثریتی صوبیاں دے مسلماناں نوں ایہہ حق دتا جائے کہ اوہ اپنے مستقبل دا آپ فیصلہ کرن۔ ایس قرارداد وچ مسلم لیگ تے کانگرس وچ اتحاد دی گل وی کیتی گئی تے مسلم لیگ اکثریتی صوبیاں دے حق خود اختیاری دی حمائیت وی کیتی گئی سی۔ اینج کانگرس وچ ایہو جہیے لوک موجود سن جو قرارداد لہور نوں قبولن تے 1942 دے شروع وچ تیار سن۔ عرف عام وچ ایس نوں اچاریہ فارمولا وی آکھیا جاندا ہے۔ مشہور لکھاری تے کانگرس دی ورکنگ کمیٹی دے سینئر رکن کانجی دوار کاداس نے وی ایس واقعہ نوں اپنی کتاب ’’آزادی کی طرف سفر‘‘ وچ تفصیل نال لکھیا ہے۔ خود میاں صاحب دے بیانات تے تقاریر تے مشتمل کتاب وچ ایہہ واقعات درج نیں۔ یاد رہے کہ ہلے نہ تے ادھیکاری تھیس آیا سی تے نہ ہی کمیونسٹ پارٹی نے مسلم لیگ دا ساتھ دین دا فیصلہ کیتا سی۔ 10 مئی 1942 دے سول اینڈ ملٹری گزٹ وچ ایس تریخی اجلاس دے حوالہ توں میاں افتخار الدین دی تقریر وچ ایس مسئلہ بارے خصوصی توجہ دوائی گئی۔ (بحوالہ ضمیمہ نمبر1) مسلم اکثریتی علاقیاں دے مسلماناں دے حق خودار ادیت نوں تسلیم کرن والے کانگرسی تے ترقی پسند لیڈراں وچ میاں صاحب پہلے لوکاں وچ رلتی سن۔ایہو نہیں سگوں میاں ہوری تے پنجاب جانگرس دے صدر سن اتے پنجاب سب توں تگڑا مسلم اکثریتی صوبہ سی۔انہاں دی گل نوں سٹ پانا کانگرس دی زبردست غلطی سی۔ ہندو بنیاد پرست اخباراں تے رسالیاں نے راج گوپال اچاریہ تے ہشیاری پاروں زیادہ تنقیداں نہ کیتیاں حلانکہ راجہ جی تے ایس تحریک دے امام سن۔ ہندو بنیاد پر ست اخباراں تے رسالیاں وچ میاں صاحب خلاف بھر پور مہم چل پئی۔ میڈیا وچ توپاں دا رُخ میاں صاحب ول موڑن دا مقصد ایہہ سی کہ مسلم اکثریتی صوبیاں دے حق خود اختیاری دے مطالبہ نوں ہندو مسلم تنازعہ دا رنگ دے کے ایس مسئلہ نوں مذہبی منافرتاں دے کھاتے پادتا جائے۔ جے میڈیاراج گوپال اچاریہ تے تنقید کردا تے فیر ایس مسئلہ نوں ہندو مسلم منافرتاں ول لیجانا اوکھا ہو جاندا۔ایہو نہیں سگوں مسلم اکثریتی صوبیاں دے حق خود مختاری نوں ’’پاکستان سکیم‘‘آکھدے ہوئے خوب رگیدا گیا۔ مطالبہ پاکستان دے حوالہ توں میاں صاحب دے ناں نال من گھڑت خبراں نیوز پیپراں دی زینت بنائیاں گیاں۔ ایس بھر پور مہم دے خلاف میاں صاحب نے 21 جون 1942 نوں وضاحتی بیان جاری کیتا۔ پر کانگرس وچ مہاتما گاندھی تے سردار پٹیل ورگے لوکاں نے نہ تے راجی دی گل تے دھیان دتا تے نہ ہی میاں صاحب دی تقریر تے غور کیتا۔ جولائی 1942 وچ کمیونسٹ پارٹی تے پابندی ہٹالتی گئی تے پارٹی اپنی اوپن تنظیم بناون لگ گئی۔ بین لاقوامی فرنٹ تے پارٹی ’’اتحادیاں‘‘ دے موقف دی حمایت تے فاشزم دی مخالفت نوں پہلے ہی درست قرار دے چکی سی۔ مہاتما گاندھی، سردار پٹیل سمیت کانگرس دی قیادت ایس زعم وچ مبتلا سی کہ انڈین سیاست وچ دو ہی قوتاں نیں اک کانگرس تے دوجی انگریز۔ ایہو نہیں سگوں انہاں نوں ایہہ وہم وی سی کہ آل نڈیا کانگرس والے مسلم لیگ ا تے کمیونسٹاں دے بغیر ہی انگریز نوں لکارن تے پسپا کرن دی طاقت رکھدے نیں۔ ایس زعم وچ 8 اگست 1942 نوں ’’ہندوستان چھوڑ دو‘‘ تحریک وچ آل انڈیا کانگرس تن تنہا کد گئی۔ میاں افتخار الدین دے کمیونسٹاں پارٹی دے رہنماواں توں درینہ تعلقات سن ایس لئی میاں صاحب دی رائے دے بعد کمیونسٹ وی ایہو چاہندے سن کے کانگرس کسی انتہا پسندا قدام توں باز رہے۔ ہندو اخبارات وچ جداں میاں صاحب تے تنقید ہوئی تے نہ صرف مرکزی کانگرس دے لیڈر خاموش رہے سگوں پنجاب کانگرس دے غیر مسلم لیڈراں نے وی میاں صاحب دی حمائیت نہ کیتی۔ میاں صاحب ایس وقت پارٹی چھڈن نوں تیار سن پر مولانا آزاد دی مداخلت تے ’’ہندوستا ن چھوڑ دو‘‘ تحریک شروع ہون دی وجہ توں اپنا فیصلہ بدل دتا۔
’’ہندوستان چھوڑ دو‘‘ تحریک ایس لئی کامیاب نہ ہوسکی سی کیوں کہ کانگرس دے اپنے اتحادی وی ایس دے نال نہ سن۔ کیمونسٹاں تے مسلم لیگ دی طراں احرار وی ’’ہندوستان چھوڑ دو‘‘ تحریک توں لا تعلق رہی۔ مجلس احرار دے رہنما شورش کاشمیری نال میری ملاقاتاں رہیاں۔ انہاں نے 1939 توں1942 تک احرار ولوں جیل کٹی سی۔1938وچ انگریزاں ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ وچ ترمیماں کیتیاں سن اتے فوجی بھرتی دی مخالفت نوں جرم قرار دتا گیا سی۔ایس ترمیم خلاف احرار پورے ہند سندھ وچ اکلی آواز سی اتے انہاں جیلاں بھر دتیاں سن۔اکتوبر1939تیک کانگرسی اٹھ صوبیاں وچ وزارتاں بنائے بیٹھے سن تے احرار جیل بھر رہے سن۔کانگرسی صوبیاں وچ وی احراری پھڑیچے جا رہے سن۔وزارتاں توں نکلن بعدوں وی کانگرس احرار دا ساتھ نہ دتا سی۔ایس پاروں کانگرس تے احرار و چ ڈھیر دوریاں سن۔ایس پاروں احرار وی ہندوستان چھڈ دیو لہر وچ رلتی نہیں ہوئی۔تاں مارے ایہہ سٹا کڈہنا غلط نہ ہو سی کہ کانگرس اپنے اتحادیاں نال گل بات توں بغیر ایس لہر وچ کڈ پئی سی۔گل ایتھے مکدی نہیں سگوں کانگرسی لیڈراں کیمونسٹاں ول توپاں دا رخ کر دتا اتے انہاں نوں روسی ایجنٹ آکھیا گیا۔(جاری)

پہلی لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/33078/2017-06-02.html
کتاب بارے ہور جانن لئی ایتھے کلک کرو
http://www.wichaar.com/news/153/ARTICLE/33050/2017-05-28.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels