Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قیدی دلیپ سنگھ، خزانہ لٹن والے شاہی لٹیرے(LADY FAGHIN) تے سیاستاں (دوجی لڑی)

قیدی دلیپ سنگھ، خزانہ لٹن والے شاہی لٹیرے(LADY FAGHIN) تے سیاستاں (دوجی لڑی)

کاشف بخاری
March 19th, 2017

لارڈ ڈلہوزی نوں1848 وچ گورنر جنرل بنگال لایا گیا اتے 29مارچ1849نوں پنجاب تے انگریزاں دے قبضہ بعدوں اوہ ہندوستان دا گورنر جنرل اکھوایا۔جداں اوس دلیپ سنگھ تے ملکہ وکٹوریہ دی کوہِ نور بارے کہانی سنی تے غصے وچ آگیا۔ 1854 وچ سر جارج کوپر نوں لکھے اک پتر وچ اوس ایس طراں اپنا ساڑ کڈیا۔

’’جان لاگن نے تینوں دلیپ تے ملکہ دی کوہِ نور بارے گل بات دی جہیڑی کہانی دسی ہے او نری فراڈ تے دھوکہ دہی ہے۔ جے میں اوس (دلیپ) توں اک ہزار میل دوری تے وی ہوندا تے اوہ ایس طراں دی دھوکہ دہی دی گفتگو کدے نہ کردا۔ جہناں اکھیاں راہیں دلیپ نے دربار نوں اپنا ’قیدی‘ بنالتا ہے اوہ اصل وچ اوہدی ماں رانی جنداں دی اکھاں نیں۔ اوہی اکھاں جہناں دے حُسن راہیں رانی جنداں شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں پرچایا سی۔ اوہ انگریز افسر جیہڑا رانی نوں لہور توں بنارس قید کرکے لے گیا سی اوس مینوں اوہدے سوہنے نین تے اوہناں دے جادو بارے دس پائی سی‘‘
ایہہ ہے کوہِ نور بارے گل، پر دلیپ سنگھ اوس ویلے یا بعدوں کدی اپنے پؤ دے خزانے چوں لٹے گئے بیش قیمت جواہرات بارے گل نہیں کیتی۔ ایہہ سارے اوہ جواہرات سن جیہڑے ایسٹ انڈیا کمپنی نے لٹ کے قبضے وچ کیتے تے 1851 وچ ہوئی وڈی نمائش دے موقعے تے ملکہ نوں پیش کیتے گئے۔ ملکہ دسدی پئی ’’ایہہ لعل و جواہر واقعی شاندار سن۔ ایہناں وچ 224 بہوں وڈے سائز دے نایاب موتی ، جیہڑے لڑیاں وچ پرویے سن بہوں شاندار تے سوہنا زیور سی۔ فیر اک زنانہ لباس وی ایس وچ سی جیہڑا عورتاں اپنی کمر نوں پتلاں وکھاون لئی پاندیاں نیں۔ ایس تے 19 چورس وڈے سائز دے بڑے ہی سوہنے تے قیمتی زمرد جڑے ہوئے نیں۔ ایہناں دے گرد ہیریاں تے موتیاں دا گھیرا سی۔لعل تے قبہ چون (اک طرح دا قیمتی پتھر) سب توں زیادہ انمول تے سوہنے سن۔ انہاں وچوں اک دنیا دا سب توں وڈا لعل سی جیہڑا کوہِ نور توں وی زیادہ سوہناں تے دل چھکواں سی۔ میں بڑی خوش آں پئی ایہہ جواہرات برطانوی تاج دی ملکیت بن گئے نیں اتے میں یقیناًانہاں نوں تاج دے خاص زیورات وچ شامل کراں گی۔ (ملکہ وکٹوریہ دی ڈائری 10 جولائی 1851)۔ بعدوں مہاراجہ دلیپ سنگھ نے ملکہ وکٹوریہ نوں اک اجیہی زنانی کہہ کے مخاطب کیتا جیہڑی چوری دا مال وصولدی ہے یعنی LADY FAGHIN۔ مگر مسز لاگن نے ایس واقعے بارے کجھ نہیں لکھیا۔ مسز (لینا) لاگن تیکر ساری تفصیلاں اپنے خاوند ڈاکٹر لاگن راہیں اپڑیاں سن جیہڑا لہور قلعے دا کماندار تے لہور دربار دے خزانے دے جواہرات دا نگران بنایا گیا سی۔ پر اوہدی نگرانی وچ سب توں نایاب تے ان مُل ہیرا پنجاب دا آخری مہاراجہ تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا چھوٹا پتر دلیپ سنگھ سی جس نوں ڈاکٹر لاگن دی پڑھائی تے ٹرینگ کارن کیس کٹا، مسیحی بناکے، برطانیہ گھل دتا گیا۔ اوہدا چڑھدا شباب تے سوہنیاں اکھیاں ملکہ دے من وچ لے گیاں۔ وکٹوریہ اوہدے بارے ذاتی طور کجھ وی سوچدی ہوئے پر او پنجاب تے دلیپ دی اہمیت بارے جانوں سی۔ ایسے لئی جاپدا ہے پئی اوہ دلیپ نوں پسند کردی سی تے ملکہ دا ایہہ رویہ لارڈ ڈلہوزی نوں اِک آکھ نہیں سی سکھاندا۔ دلیپ وی رانی جنداں ورگی اتھری روح دا پتر سی۔ اوس دے من وچ فیر اپنے دیس دی مٹی دی خوشبو پنگھری تے اپنے پؤ دی راج گدی فرنگیاں نوں کھوون دا خیال پک گیا۔ اوہنے ایس نابری دے پندھ وچ کہڑیاں کہڑیاں اوکڑاں چکیاں ایہہ تاریخ دا حصہ ہے۔
19ویں صدی دے شروع وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دی قبضہ گیر فوجاں نے انڈیا دے بہوں وڈے حصے تے قبضہ چا کیتا۔ باقی بچ رہن والے علاقیاں وچ سب توں اہمتیاں والا پنجاب سی جتھے اجے تیک مہاراجہ زنجیت سنگھ دے لہور دربار دا جھنڈا کشمیر توں لے جلال آباد تے ڈیراجات توں ستلج تک بڑی شان نال گڈیا سی۔ انڈیا وچ اپنی حکومت دی سلامتی تے آموپار بیٹھے زار روس نوں ڈکن لئی پنجاب تے قبضہ ضروری قرار دے دتا گیا اتے بفر زون نوں پنجاب توں مکا کے آمو دے نیڑے بناون دا فیصلہ کیتا گیا۔پر رنجیت سنگھ دی حیاتی وچ اے ممکن نہ ہوسکیا۔ 27 جون 1839 مہاراجہ رنجیت سنگھ اخیری ساہ لے پر لوک سدھار گئے۔ بس اوسدے مرن بعدوں گوریاں دی نظراں اک واری فیر پنجاب دے میداناں توں ہوندیاں آموپار بیٹھے زار روس ول لگ گئیاں تے پنجاب بارے پرانی پالیسی بدل گئی جس نوں میکٹاف بنایا سی تے لارنس اوس دا اخیری راکھا سی۔
پنجاب وچ سازشاں تیز کر دتیاں گیاں۔راج گدی دی لڑائی وچ کھیڈیاں گئیاں اپنیاں پرائیاں دیاں چالاں تے چلاکیاں پاروں مہاراجہ کھڑک سنگھ تے نونہاں سنگھ اکو دن تے شیر سنگھ بعدوں قتل ہوئے تے 1843 وچ چھ ورہیاں دا دلیپ سنگھ پنجاب دا اخیری مہاراجہ بن لہور قلعے وچ اوسے تخت تے بیٹھا جتھے بہۂ کے رنجیت سنگھ فرنگیاں تے افغاناں نوں لہور دربار توں دور رکھن لئی اپنی بدھی تے فوجی طاقت نوں اکوں ویلے بڑی سیانف نال ورتیا سی۔ پر ہن پلاں ہیٹھ چوکھا پانی لنگ چکیا سی۔ نہ رنجیت سنگھ تے اوہدے سیانے بیانے وزیر رہے سن تے نہ ہی خالصہ فوج نوں سمجھان تے ڈکن والے جرنیل۔ 1846 فیروزپور، مڈکی تے سبھراؤن وچ پنجابی فوج دا فرنگی تے انہاں دے پوربی سپاہیاں دا ٹاکرا ہویا۔ انہاں جنگاں دا حال اک وکھری تاریخ ہے تے انگریز تے دوجے مور خاں لخیا پئی انگریز اے لڑائیاں میدان وچ نہیں جتھے۔ انگریز ستلج ٹپ آئے تے لہور دربار نال معاہدہ کیتا۔ اے 9 مارچ 1846 دی تریخ سی۔ لہور شہر دے باہر گورنر جنرل ہارڈنگ نے اپنے خیمے وچ ایس تے دستخط کیتے۔ دلیپ سنگھ اوہدے سجے پاسے تے پروشیائی جرمن سلطنت دا شہزادہ کھبے پاسے بیٹھے سن۔ دلیپ اپنے گل وچ ملکہ وکٹوریہ دی فوٹو والا ہار پایا سی جیہڑا اوہدے پیو رنجیت سنگھ نوں اوس ویلے دے گورنر جنرل لارڈ آک لینڈ تحفتہً دِتا سی۔
سِر برٹ ایڈورڈ اپنی کتاب انڈین پالیسی 1868وچ ء لخدا ہے پئی، ’’رانی جنداں اک مضبوط شخصیت دی مالک ہے۔ اوہ بہادری تے گناں وچ اپنے ملک دے کسے وی بندے توں ودھ ہے۔ اَوس بڑی آسانی نال لہور دربار نوں اپنی مرضی نال بھر پور طریقے نال چلایا۔‘‘ رانی نوں ہن پتہ لگا پئی اوہدے راج نیتی دا سب توں وڈا کنڈا اوہ برطانوی نمائندہ ریذیڈنٹ اے جیہڑا مارچ 1846 دے معاہدے پاروں اوس تے مسلط کیتا گیا سی۔ حکومت تے طاقت وچ ونڈ کوئی برداشت نیں کردا تے جنداں کوئی وکھ نہیں سی۔
ریذیڈنٹ لارڈلارنس دے کہن تے اوس جرنیل نوں راجے دا خطاب دینا متھیا گیا جیہڑا جنداں پاروں فرنگیاں نال رلیا سی۔ دلیپ سنگھ نے اوس جرنیل تے متھے تلک لانی سی پر دلیپ سنگھ تلک لان توں انکاری ہوگیا۔ دلیپ دے ایس انکار نوں رانی جنداں دی فرنگی دشمنی نال جوڑیا گیا۔ گورنر جنرل نے Currie دے ناں اپنے خط وچ رانی دے کردار اتے اوس دی برطانیہ مخالفت دا ذکر کیتا ہے۔ (Herding to Currie 1847) اوس لکھیا ہے رانی پنجابی وچ ملکہ نوں گال مندا کردی سی۔
ایسے جرم کارن جنداں نوں اوہدے پتر توں وکھ کرکے شیخو پورے دے قلعے قید کردتا گیا۔ اوس تے قتل دا اک جھوٹا مقدمہ بنایا گیا جیہدا کوئی ثبوت نہیں سی۔ اوس دن دلیپ نوں کھیڈونے دے کے شالامار باغ لے جایا گیا۔ جد اوس واپسی جان لئی آکھیا تے اوہنوں دسدیا گیا پئی او شاموں پہلوں قلعے واپس نہیں جا سکدا۔ جواب وچ دلیپ کہیا ’’لگدا ہے مینوں قید کرلیا گیا ہے‘‘۔ بعدوں اوہنوں دسیا گیا کہ اوہدی ماں اوس توں وکھ کردتی گئی ہے۔ اوس جواب دتا ’’چلو میرے کھڈونے تے میرے کول چھڈ دتے گئے نیں‘‘۔ دکھیا ری ماں لارڈ لارنس نوں پتر لخیا پئی او انصاف کرے تے ماں پتر دا میل کروائے۔ ’’میں نو مہینے اوہنوں اپنی ڈہڈ وچ رکھیا ہے تے توں میتھوں کھولیا ہے۔ میں اے پیڑ نہیں سہہ سکدی۔ چنگا ہے توں مینوں جانوں مار دے‘‘۔ (رانی جنداں دے پتر لارنس دے ناں، پنجابی توں ترجمعہ شُدہ خط)
لارنس دا دل تھوڑا نرم ہویا پر گورنر جنرل ہارڈنگ نہ منیا۔ایہہ نویں تے پرانے بیانیے دی لڑائی سی۔ ’’جنداں ورگی تگڑے دماغ دی زنانی اپنا انتقام لینا چاہندی ہے‘‘۔ 1848 وچ ہارڈنگ دی تھاں ڈلہوزی گورنر جنرل بن آیا۔ اوہنے بیان جاری کیتا۔ ’’آون والے ست ورھے انڈیا وچ اک وی توپ فائر نہیں ہوئے گی‘‘۔ ایہہ اوس دی غلط فہمی سی یا کسے انجانے ڈر یا بغاوت توں بچن دی ترکیب۔ 1848 اپریل وچ پنجاب اک واری فیر انگریزاں دے گل پئے چکیا سی اتے چوپاسیوں پنجابی رل رہے سن۔ لارڈ گف 15000 فوجاں نال پنجاب آنا پیا۔ ملتان دے پڑ توں بعد شیر سنگھ اٹاری والا دی پنجابی فوج تے انگریزاں دا چیلیا نوالہ وچ میدان لگیا۔ انگریزاں لئی اے جنگ بہوں اوکھی تے ڈاڈھی سی۔ جارج مردتھ مرن والے 3 ہزار انگریز سپاہیاں دا نوحہ لخیا اے۔ برطانیہ وچ بڈھے ڈیوک ویلنگٹن نے نیپئر نوں چوبیا پئی ایس حالات وچ اوہ آپ فوجاں کمان کرے۔ اوس دھمکی لائی ’’جے توں نہ گیا تے میں آپ جاواں گا‘‘۔ چیلیا نوالے توں بعد گجرات میدان انگریزاں دے ہتھ رہیا۔
ڈلہوزی پنجاب تے قبضے تے اڑگیا بھانویں ہنری لارنس استعفے دی دھمکی دتی۔ انڈیا دا سب توں قیمتی حصہ برٹش راج دا حصہ بن گیا۔6 اپریل 1849 یاراں ورھیاں دے دلیپ نوں اوہدے ’استاد‘ سکاٹ لینڈ دے ڈاکٹر لاگن نال ملایا گیا۔ اوس ویلے دی تاریخ جان لاگن تے اوہدی بیوی لینا لاگن دے پَتراں راہیں ملدی ہے۔
Part 1 link
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/32548/2017-03-10.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels