Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> پنجاب اتے مہاتما گاندھی۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (اخیری لڑی)

پنجاب اتے مہاتما گاندھی۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (اخیری لڑی)

کھلا ترجمہ عامر ریاض
December 25th, 2016

کنج ماوئنٹ بیٹن اتے اس دے سٹاف سنے تربیت یافتہ وی پی منین ایس تجویز نوں فارغ کیتیا اتے کنج نہرو، پٹیل اینڈ کمپنی دی مخالفتاں پاروں گاندھی آپدی تجویزاں توں پچھے ہٹن تے مجبور ہویا ایہہ سب ریکارڈ تے ہے اتے ایتھے ایس دی تفصیلاں لوڑی دیاں نہیں۔ گاندھی دی ایہہ تجویز 1947 دی ہنیری رات وچ انڈیا اتے پنجاب وچ امن تے اتحاد دی اک لاٹ سی پر جناح اگے ایس تجویز نوں رکھن دا ویلا ہی نہ آسکیا۔ ایہہ اک سلیمانی خزانہ لبھن جیہا حل سی پئی جناح دی ہڈبیتی لکھن والے سٹینلے واپرٹ لکھیا ہے کہ مسلم لیگیاں ایس تجویز نوں من لینا سی۔ پر ہن بعد وچ پورے یقین نال تے کوئی وی نہیں آکھ سکدا۔جولائی 1947 وچ گاندھی ہوری پنڈی ول آئے اتے پہلاں کشمیر گئے۔ کشمیر توں واپس اوہ امرتسر، لہور توں پنڈی تے واہ گئے اتے فیر پنچہ صاحب گردوارے وی گئے جیہڑا حسن ابدال وچ ہے۔ 29 جولائی نوں واپس آکے دلی وچ انہاں آکھیا ’’سانوں 15 اگست دے دیہاڑ نوں روزہ (بھرت) وی رکھنا ہوسی تے عبادت وی کرنی ہو سی۔ میں ایہہ کہنا نہیں چاہندا کہ میں ماتم کررہیاں ہاں۔ہاں ایہہ افسوسناک گل ہے پئی ساڈے کول نہ تے خوراک ہے اتے نہ ہی کپڑے پر انسان، انساناں نوں وڈٹک رہے نیں۔ لہور وچ لوک گھراں وچ سہمے بیٹھے نیں پئی باہر نکلے تے قتل کردتے جاون گے‘‘ (96:174-75)۔
جولائی اگست 1947 دا ایہہ دورہ گاندھی دا وسطی تے شمالی پنجاب نال اخیری رابطہ ثابت ہویا۔ نومبر تے دسمبر 1947 وچ گاندھی دو وار پانی پت اپڑیا اتے اُتھے دے مسلمان پنجابیاں نوں پاکستان نہ جاون دی ناکام اپیلاں کیتیاں۔ گاندھی اوہناں نوں آکھیا، ’’جے تساں آپدی مرضیاں نال جانا چاہندے ہو تے تہانوں کوئی روک نہیں سکدا۔ پر تسی کدی گاندھی کولوں ایہہ لفظ نہیں سنو گے کہ تساں بھارت چھڈ دیو۔ گاندھی تہانوں صرف ایہو آکھ سکدا ہے کہ تساں بھارت وچ ہی رہو۔ جے تہاڈے (پنجابی) بھائی تہانوں قتل کرنا چاہون تے تہانوں بہادری نال موت نوں گلے لانا چاہیدا ہے......اج تہانوں سن تے ویکھن توں بعد میرا دل رو رہیا ہے۔تسی اوہی کرو جو تہانوں صحیح لگے‘‘ (97:443-44)۔
آزادی دیہاڑ تے گاندھی کلکتہ وچ سی۔ پنجاب وچ قتلام تے فساداں دی خبراں پاروں اوہ پنجاب جانا چاہندا سی۔ پر پٹیل تے نہرو اس نوں پنجاب نہ جاون بارے مشورے دتے۔ پٹیل گاندھی نوں آکھیا، تساں پنجاب جاکے کجھ وی نہیں کرسکو گے۔ 30اگست 1947 نوں گاندھی، نہرو نوں لکھیا،’’مینوں میرے حال تے چھڈ دیو۔ میں ہورے چھیتی چھیتی پنجاب جانا چاہندا ہاں۔ اوہ دنگیاں وچ رجھے ہوئے اپنے آپ نوں برباد کر رہے نیں۔ جے انہا ں نوں روکدے ہوئے میں مروی جاواں تے پرواہ نہیں‘‘ (96:304) پر ایس دوران کلکتہ وچ فساد دی ہنیری ہور تیز چلن لگی تاں گاندھی اتھے ہی رک گیا۔ ہن اس نے قتلام اتے دنگیاں خلاف روزہ (بھرت) رکھ لتا۔ روزہ نے کم وکھایا اتے کلکتہ وچ امن بحال ہون لگا۔ستمبر دی 7 تریخ نوں گاندھی ہوری پنجاب جان لئی دلی دی ٹرین تے چڑھ گئے۔ پر دلی وچ قتلام ویکھ کے اتھے ہی رکنا پیا۔ جے دارلحکومت وچ ایہو ہوندا رہے گا تے ایہو پورے ملک دی قسمت دا فیصلہ کرے گا۔ ایہہ اگ پورے ہندوستان نوں ساڑ دے گی (89:237-465)۔ 9 ستمبر1947 توں 30جنوری 1948 تیک یعنی جس دیہاڑ انہاں دا آپدا قتل ہوگیا، گاندھی ہوری دلی وچ ہی رہے۔ اوہ پنجاب نہیں گئے البتہ اوہناں (دلی وچ) پنجابی مہاجرین نال ویلا ضرور گذاریا۔ گاندھی ہوراں دے ریکارڈ وچ فروری تے مارچ 1948 دے مہینیاں نال لکھیا سی پئی اوہ مغربی پنجاب جان گے۔ اوہ لہور وچ میاں افتخار الدین نال رل کے کم کرن دا ارادہ کیتا سی جہیڑے مسلم لیگ دے وڈے لیڈر سن اتے کجھ سال پہلاں لہور وچ کانگرس دی پہچان سن۔ گاندھی ہوری میاں صاحب اتے انہاں دی بیگم عصمت نوں ملنا چاہندے سن۔
اگست تے ستمبر 1947 دے مہینیاں وچ پنجاب وچ دھرمی ونڈ پاروں بہوں وڈا قتلام ہویا سی۔ جے انہاں مہینیاں وچ گاندھی مشرقی یامغربی پنجاب آندے تے شایداوہ ایس قتلام دی اگ نوں کجھ مٹھا کرسکدے؟ گوکھلے 1909 وچ لہوریاں نوں گاندھی دے حوالہ نال جو وی دسیا سی اوہ آپدی تھاں، پر گاندھی کوئی سپرمین نہیں سی۔ 1921 وچ گاندھی پنجاب دا دورہ کیتا سی۔ پنجاب پلس دے ریکارڈ تے سب گلاں نیں اتے ایہہ وی کہ پنجابی گاندھی نوں سپرمین نہیں سمجھدے سن(عائشہ جلال،227,2000)۔جوزہر پنجاب وچ 1947دے اگست تے ستمبر وچ پھیلایا گیا سی اس دے ڈنگ توں تے کوئی سپر
مین وی پنجاب نوں نہ تے بچا سکدا سی اتے نہ ہی زہر چوس کے مڑ بوتل وچ پاسکدا سی۔(مک گیا جے)
تریجی لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/31972/2016-12-23.html
نکا تبصرہ: پنجاب بارے ایہہ اک ودھیا لکھت جے پر سانوں ایس دے گھاٹیاں تے وادھیاں بارے وی جھات پانی ہوسی۔ کجھ گلاں راج موہن گاندھی ہوراں کیتیاں ہی نہیں، کجھ نوں اوہ گول کرنا چاہندے سن اتے کجھ بارے انہاں رواجی کانگرسی تھیس نوں اہمتیاں دتیاں نیں۔ ایس مضمون وچ کجھ بہوں وڈے کلیم وی نیں پر انہاں دے حوالے کوئی نہیں۔ اک ادھی تھاں میں بریکٹاں وچ لکھیا وی ہے۔ جدوں تیک سانوں ایہہ پتہ نہیں ہوسی پئی 1849 توں پہلاں پنجاب دی کیہ صورتحال سی اتے پنجابی سوسائٹی دے کیہڑے وادھے، گھاٹے سن تد تیک اساں 1849 توں 1947 وچکار لنگے 98 ورہیاں دی پنجابی تواریخ نوں بھرول نہیں سکدے۔ مکدی گل ایہہ ہے پئی فرنٹئیر فارورڈ پالیسی اتے گریژن سٹیٹ دی کہانی نوں سمجھے بغیر برٹش پنجاب تے جھات مارنی اینج ہی ہے جنج سرد جنگ( 1992-1945)دی سیاستاں نوں سمجھے بغیر ویت نام، افغانستان دی جنگاں دا نکھیڑا کرنا۔ ایہہ وی ویکھنا لوڑی دا ہے پئی پہلی تے دوجی لام دا پنجاب تے کیہ اثر پایا جتھے سکھاں، ہندواں تے مسلماناں دی وڈی گنتری انڈین برٹش آرمی وچ رلتی ہوئی سی۔ پنجابی مسلماناں دا سوال نرا یس لئی اہم نہیں کہ اوہ گنتری وچ بہوں وادھو سن یا انہاں وڈی گنتریاں وچ فوج وچ رلت کیتی یا اوہ 20صدی دے پہلے 4دہکیاں وچ تعلیم، کار ویہار اتے فنون وچ تیزیاں نال اگے ودھ رہے سن سگوں وڈا سوال پنجابی مسلماناں دا جوگی، صوفی سلسلیاں نال جڑت دا ہے جس دا نیہہ پتھر فریدو نانک رکھیا اتے اس نوں توڑ میاں محمد بخش چڑھایا جیہڑے 1907 وچ پورے ہوئے سن۔ ایہہ پڑچول سانوں کانگرس تے مسلم لیگ دے بیانیاں توں وکھ رہ کے کرنی ہوسی۔ایس آرٹیکل دا پورا جواب وی اساں چھاپاں گے اتے جے تساں وی ایس بارے آپدے وچار سانجھے کرو تاں اسان اوہناں نوں وی ایس وچ رلتی کراں گے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels