Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> پنجاب اتے مہاتما گاندھی۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (تریجی لڑی)

پنجاب اتے مہاتما گاندھی۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (تریجی لڑی)

کھلا ترجمہ عامر ریاض
December 23rd, 2016

1919-121 تیک تے بظاہر ایہولگدا ہ سی پئی سب ٹھیک ہے۔ پر ترکی نے انڈین مسلماناں نوں ’’خلافت دا ادارہ‘‘ مکا کے نیوا وکھا دتا۔یوپی دے شمال وچ اک تھاں چورا چوری وچ عدم تعاون والے اک ہجوم گاندھی نوں نیواں وکھا دتا جدوں خلافتیاں پلس دے جواناں نوں گھیر کے مار دتا(تھانے سمیت22 پلس والیاں نوں اگ لاکے ساڑ دتا سی)۔ پنجاب وچ ہندو، مسلم، سکھ براداریاں اک دوجے تے الزام لاندیاں رہیاں پئی تسی سرکاری نوکریاں توں استعفےٰ دیو (ایس داوی کوئی حوالہ نہیں دتا)۔1924 وچ دوسلاں بعد گاندھی رہا ہویا تاں ہندومسلم اتحاد دی شکل وگڑ چکی سی۔ دوپاسے اک دوجے نوں صلاواتاں سنائیاں جارہیاں سن۔گاندھی آکھیا پئی اوہ اک وڈے جھکڑ نوں آندا ویکھ رہیا ہے۔ عدم تعاون دی لہر پاروں بہوں سارے لیڈراں کانگرس تے گاندھی نوں چھڈ دتا سی اتے انہاں وچ علی برادران، جناح تے سوامی شردھانند وی رلتی سن۔ پر حکیم اجمل خان، مختار احمد انصاری، ابوالکلام آزاد، بادشاہ خان اتے سیف الدین کچلو ورگے بہوں سارے سن جیہڑے کانگرس نال جڑے رہے۔ انہاں وچوں کچلو اکلا پنجابی سی۔(علی برادران دے حوالہ نال گل درست نہیں)
1929 توں 1931 دے سالاں نوں بھگت سنگھ پاروں یاد رکھیا جاندا ہے۔ بھگت سنگھ دی بلاخوف بغاوتاں ،جدوجہداں ،فیر مقدمہ اتے فیر راج گروہ تے سکھ دیو نال پھانسیاں نیں لوکاں نوں اندروں ہلادتا۔ بھگت سنگھ نال وی کوئی ہندو، مسلم سکھ ٹیم نہیں سی۔بھگت سنگھ جیہڑیاں جتھے بندیاں نال سی انہاں وچ ہندوستان ریپلکن ایسوسی ایشن، نوجوان سبھا اتے کرتی کسان پارٹی رلتی سن۔ پر انہاں وچوں کوئی وی پنجابیاں دی وڈی گنتری نوں آپدے نال رلانہ سکیا سی۔ انہاں وچ اندروں پاڑ وی پیندی گئی۔ فیر 1920 دی دہاکے وچ یونینسٹ پارٹی اساری گئی۔ ایس پارٹی کینال کالونیاں والیاں نوں وی آپدے ول کچھیا اتے اراضی دے قنون (Land Allination Act)توں فیدے چکن والیاں نوں وی پارٹی وچ رلتی کیتا۔ایہہ قنون انگریزاں 1900 وچ انہاں کساناں دے حق وچ لایا سی جہیڑے قرضیاں توں خوفزدہ سن۔ یونیسٹ پارٹی انگریز حمائیتی سکھ،مسلم تے ہندو زمینداراں دی نمیندہ سی پر انہاں بے زمین کساناں اتے کارخانیاں وچ کم کرن والے مزدوراں اتیتاجراں لئی کجھ نہیں کیتا۔1920 تے 1930 دے دہاکیاں وچ کانگرس والے ہندو، سکھ مسلم اتحاد نوں سلطنت دی مخالفتاں وچ ورتدے رہے اتے یونیسٹ پارٹی والے ہندو،مسلم تے سکھ اتحاد نوں سلطنت دی حمائیتاں وچ ورتدے رہے۔1946 وچ جدوں چوناں محدود رائے دہیاں پاروں کروائیاں گیاں تے پنجاب وچ مسلم لیگ نے پنجابی مسلمان دی 86 وچوں 75 سیٹاں جت لیاں۔ یونینسٹاں کول مل ملا کے 21 سیٹاں آئیاں، اکالیاں تے دوجے سکھاں21،کانگرس51(اک سکھاں دا اک گروپ کانگرس ولّوں لڑیا سی)سیٹاں لتیاں۔ جداں مسلم لیگ،یونینسٹ اتے اکالی ،مسلم لیگ اتحاد نہ بن سکے تاں یونینسٹاں،کانگرسیاں تے اکالیاں نے رل کے سرکار بنائی۔
اک لہوریے مسلمان نے خضرحیات ٹوانہ نوں’’سردار خضر سنگھ‘‘ آکھ دتا۔مسلم لیگ ولوں چلائی مذاحمتی لہر اک سال تک چلدی رہی تے فیرمارچ1947وچ خضر نوں ہٹنا پیا۔نومبر1939 تے مئی1940وچ گاندھی ہوراں پنجاب دے وزیراعظم اتے یونینسٹ پارٹی دے آگو سکندر حیات نال دو وار رابطہ کیتا۔راج نے پریشر پایا تے ایہہ کوششاں توڑ نہ چڑھ سکیاں۔ایس وچ نوٹ کرن دی گل ایہہ ہے پئی گاندھی جی نوں اندازہ سی کہ گل ونڈ ول ودھ سکدی ہے تاں مارے اوہ یونینسٹاں نوں مناون دا آہر کیتاجو متحدہ تے خودمختار پنجاب چاہندے سن۔ گاندھی تے سکندر، دو راہواں دے مسافر، پر مسلم لیگ لہور وچ دو مسلم خودمختار ریاستاں دی گل کیتی جہیڑی جگرافیہ پاروں اک دوجے نال جڑیاں ہون۔لہور و چ اک ڈیلیگیٹ نے پچھیا پئی اایہہ لفظالی پنجاب تے بنگال دی ونڈدو جواز نہیں دیندی۔(کس آکھیا، کس نوں آکھیا، کس سنیا، کوئی حوالہ نہیں)۔ پنجاب دے وزیراعظم خضر حیات ٹوانہ خان لیاقت علی خان اینج دتا،جے اساں پنجاب آکھدے ہاں تے ایس دا مطلب اوہ تھاں ہے جس دی سرحد گڑ گاؤں تیک جے۔ (گڑگاؤں دلی دی نال لگدا اک علاقہ ہے) اساں تے آپدی تجویزاں وچ دلی تے آگرہ دی وی رلت چاہندے آ ں جیہڑے ساڈی رہتل دی مرکز نیں..... ایہہ گل یاد رکھنا پئی اساں تہانوں پنجاب دی کوئی تھاں لین نہیں دواں گے (Naim, 1979, 186)۔
نومبر 1945پنجاب لئی اک نویں اُمید یادیوا بن کے آیا۔ دلی دے لال قلعے وچ ترے پنجابیاں تے غداریاں دا مقدمہ چلیا جنہاں وچ اک ہندو، اک مسلم اتے اک سکھ سی۔ انڈین نیشنل آرمی دے ڈھلوں، شاہنواز اتے سہگل تے چلن والا ایہہ مقدمہ پنجابیت اتے انڈین ایکتا دا وڈا لشکارہ سی۔ پر ایہہ دیوا وی زیادہ دیر ٹمٹما نہ سکیا۔ ایس توں بہوں پہلاں ہی سابقہ آئی این اے دے افسر اتے جوان دھرمی ونڈ وچ ونڈے جاچکے سن اتے ہندو، مسلم تے سکھ جتھے بندیاں دا حصہ وی سن تے دھرمی جھگڑایاں وچ رلتی وی (دعوٰی تے بہوں وڈا وی ہے تے اہمیتاں والا وی پر ایس دا حوالہ کوئی نہیں ہے۔اک ریسرچ آرٹیکل دے وچ ااجیہا گھاٹا بہوں عجیب ہے)۔
اگلے ورہے یعنی 1946 وچ برطانیہ دی کابینہ دے ترے وزیر تن مہیناں لئی انڈیا اپڑے۔جناح انہاں نوں دسیا پئی مسلم لیگ پاکستان توں گھٹ کسے فارمولے نوں منن لئی تیار نہیں اتے پاکستان وچ نہ صرف چھ صوبے رلتی ہون گے یعنی سندھ، سرحد (خیبر پی کے)، بلوچستان (اوہ تے اس ویلے صوبہ نہیں سی)، بنگال، آسام تے پنجاب سگوں پاکستان نوں مکمل خودمختاریاں وی حاصل ہوسن (مون،246,1973)۔ کانگرس وی آپدی پوزیشن واضح کردتی سی پئی اساں تے کسے ’’نکے پاکستان‘‘ نوں وی نہیں قبولاں گے جے اوہ آزادی مگروں مکمل خودمختار ہوسی اتے صوبہ سرحد جتھے کانگرس نے مسلم لیگ نوں شکستاں دتیاں نے اس وچ ہوسی۔
ایس سب دے جواب وچ کابینہ مشن والیاں آپدا فارمولا پیش کیتا۔ ایس وچ تن بلاک بنائے گئے اتے اک مرکز وی رکھیا گیا۔ ایس فارمولے دا وڈ پردھان کرپس بعد وچ آپ ایہہ گل تسلیم کیتی پئی اساں جان بجھ کے ایس وچ ابہام رکھے سن اتے مسلم لیگ تے کانگرس نوں ایس دی وکھری وکھری تشریحاں دتیاں سن کہ کھیڈ ہر پاسیوں رچائی جا رہی سی۔( دعویٰ تے ایہہ وی وڈا ہے پر حوالہ فیرکوئی نہیں) کانگرس نوں دسیا گیا پئی (کل کلاں) کوئی گروپ مسلم اکثریتی سلسلیاں وچ اگے جاسکدا ہے (مطلب وکھرا ملک بن سکدا)۔ مسلم لیگ نوں دسیا گیا پئی گاندھی ایس فارمولے نوں اکا ہی کوڑ آکھ دتا ہے۔ 29اپریل (1946) وچ گاندھی کرپس نوں پتر لکھیا جس وچ اس آکھیا پئی تینوں پتہ نہیں کہ (ایہہ فارمولا ویکھن توں بعد) میں کڈا پریشان ہاں۔ ’’ایس وچ کجھ بہوں گھاٹے نیں‘‘ (پیارے لال، 204,1956)۔ کانگرس دی ورکنگ کمیٹی وچ اس نے ہور زیادہ سخت گلاں کیتیاں۔ پر جدوں نہرو، راجندر پرشاد، پٹیل،آزاد تے راجہ جی آکھیا کہ اساں ایس کھیڈ وچ رلت کراں گے اتے عبوری سرکار وچ بیٹھاں گے تے گاندھی دروٹ لتا (نہرو دی کابینہ مشن نوں نہ منن والی تواریخی پریس کانفرنس دا حضرت نے ذکر ہی نہیں کیتاجس سارامہاندرا ہی بدل دتا سی اتے آزاد نے اس نوں نہرو دی ہمالیائی غلطی آکھیا سی۔ایہہ مئی دے اخیری دناں وچ ہوئی سی۔)
جناح اگست 1946 وچ ڈائریکٹ ایکشن دی کال دیتی جیہڑی دانشمندانہ نہیں سی البتہ ایہہ سمجھ آندی ہے اوہ ایہہ کیوں کیتا۔اگست وچ کلکتہ، اکتوبر وچ نواکھالی (مشرقی بنگال) اتے نومبر 1946 وچ بہار وڈے دھرمی دنگے ہوئے۔ ہشیاریاں تے شک نال بھری سیاستاں زہر اگل دتا۔ اک سال بعد، اکتوبر 1947 نوں، جدوں بھارت آزاد سی، ونڈیا جا چکی سی اتے زہر دی دی وس ہور چڑھ چکی سی ، گاندھی جیہڑا عوامی پدرتے ایس سب خلاف آپدے خیالاں دا اظہار کردا سی، نوں اک پتر ملیا۔ ایس پتر دا لکھاری اس دا یار سی اتے اس گاندھی نوں آکھیا پئی دل چھوٹا نہ کر۔گاندھی اس نوں جواب دتا،’’میں ایڈا کوڑ وی نہیں کہ سوچاں پئی ربی حکم تے عمل نرے میریاں ہمتاں نال ہی ہوئے گا۔ ایہہ ہووی سکدا ہے یا نہیں وی کہ ایس نوں حل کرن دا کوئی چنگا طریقہ نکل آئے گا.....ایہہ وی ہوسکدا ہے پئی ایس کم لئی زیادہ پوّتر، ہمتاں والے اتے زیادہ بصیرتاں والے بندے دی لوڑ ہوئے تانجے اخیری فیصلہ ہوسکے (97:39)‘‘
ایس جواب وچ گاندھی بصیرتاں دے تحفظ نوں خوب ورتیا اتے ایہہ دس دتا پئی اس نوں آون والے وقت دا گیان ہے۔ آون والے ویلے وچ اوہ ہور زہر ودھدا ویکھ رہیا سی۔ اوہ اس کھیڈ دے خلاف بغاوتاں کرنا چاہندا سی جیہڑی کابینہ مشن توں انگریزاں، کانگرس تے مسلم لیگ وچ رچائی گئی سی اتے اس دا نتیجہ سب دے سامنے آچکیا سی۔ مارچ 1947 وچ گاندھی نواکھالی (مشرقی بنگال وچ چٹاکانگ نیڑے) اتے بہار وچ دنگیاں تے مار دھاڑ خلاف لوکاں نوں شانت کر رہیا سی جدوں اس نوں خبر ملی پئی پنجاب وچ خضروزارت استعفیٰ دے چھڈیا ہے اتے ماسٹر اتارا سنگھ خوفناک تقریر وی کر دتی ہے۔
فیر راولپنڈی تے ملتان وچ سکھاں تے ہندواں دے وڈے قتلام دی خبراں وی آگیاں۔ پنجاب دے ہندواں اتے سکھاں دے پریشر پاروں کانگرس ورکنگ کمیٹی نے 8 مارچ 1947 نوں پنجاب دی دھرمی ونڈ دے حق وچ مطالبہ کردتا۔ ونڈدی ٹرین سپیڈاں وچ چلن لگ پئی۔ ہرکسے نوں گاندھی دے ردعمل دا پتہ سی۔ پہلی اپریل1947 نوں گاندھی ایہہ تجویزاں ماوئنٹ بیٹن (وائسرائے، انڈیا) نوں دتیاں پئی اوہ جناح دی قیادت وچ اجہی مرکزی حکومت بناون دا اعلان کردے جس وچ نہرو، پٹیل، آزاد تے دوجے کانگرسی لیڈر وی رلتی ہون۔ گاندھی دا خیال سی پئی اینج پنجاب وچ پھیلی دھرمی ونڈ نوں ڈھپیا جاسکے گا،ایہہ مزید پھیلن توں بچ جاسی اتے پنجاب تے بنگال وچ ایکتا پاروں انڈیا وی بچ جاسی۔ جناح دی قیادتاں وچ نویں بندوبست نوں بناون والی گاندھی دی تجویزاں وچ ایہہ وی رلتی سی پئی پنجاب دے دنگیاں وچ شامل ہندواں، سکھاں تے مسلماناں دیاں ہتھیار بند جتھے بندیاں تے پابندیاں لائی جان۔     جاری جے
دوجی لڑی
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/31949/2016-12-21.html
پہلی لڑی
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/31923/2016-12-18.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels