Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> پنجاب اتے مہاتما گاندھی۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (دوجی لڑی)

پنجاب اتے مہاتما گاندھی۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (دوجی لڑی)

کھلا ترجمہ عامر ریاض
December 21st, 2016

1906 وچ بنن والی (آل انڈیا) مسلم لیگ دھرمی ونڈ پاروں ہندو مسلم چوناں بارے گل چھیڑی سی۔ سلطنت دھرمی ونڈ نوں گوڑا کرن لئی ایس نوں من لتا سی۔ سلطنت ایہہ وی من لتا سی پئی ہر کونسل وچ مسلماناں نوں ’’ویٹج‘‘ فارمولے پاروں انہاں دی گنتری توں وادھو سیٹاں دتیاں جان گیاں۔ 1916 وچ لکھنو پیکٹ آیا۔ بال گنگا دھرتلک، اینی بیسینٹ کانگرس ولّوں اتے محمد علی جناح مسلم لیگ ولوّں ایس وچ رلت کیتی۔
کانگرس تے مسلم لیگ وچ اتفاق ہوگئے پئی اساں سیلف گورنمنٹ لئی رل مل کے جدوجہد کراں گے، چوناں براہ راست ہون گیاں، چوناں دھرمی ونڈ پاروں کروان تے وی اتفاق ہوگیا اتے سکھاں تے مسلماناں لئی وکھری سیٹاں تے وی راضی نامہ ہوگیا۔ ایہہ وی طے ہوگیا پئی ہر صوبے وچ مذہبی اقلتیاں نوں انہاں دی آبادیاں توں وادھو سیٹاں دتیاں جان گیاں۔ ایس دا سدھا مطلب ایہہ سی پئی یو پی،بہار وغیرہ وچ مسلماناں نوں اتے پنجاب وچ سکھاں، ہندواں نوں اتے بنگال وچ نرے ہندواں نوں وادھو سیٹاں لبھن گیاں۔
لکھنو پیکٹ تے دستخط بعدوں ہندواں، مسلماناں دوناں وچوں ایس دے خلاف گلاں ہون لگیاں۔ ہندواں آکھیا پئی تلک تے کانگرس نوں دھرمی ونڈ اتے چوناں نوں قبولنا نہیں چاہیدا سی اتے مسلماناں تے سکھاں نوں چوناں وچ وکھریاں سیٹاں دینا غلط ہے۔ پنجابی مسلماناں آکھیا پئی ہندوواں تے سکھاں نوں زیادہ سیٹاں دینا غلط ہے کیونجے انہاں نوں پہلاں ہی تعلیم تے کاردیہار وچ برتریاں حاصل نیں۔ 1911-12 وچ پنجاب دے سکولاں تے کالجاں وچ پنجابی مسلماناں دا تناسب نرا 24 فیصد سی۔ (P,1982,12)
1919 دی ویساکھی دیہاڑ یعنی 13 اپریل نوں سب کجھ بدل دتا۔ مسلماناں، ہندواں تے سکھ پنجابیاں دا خون بہایا گیا۔ ایس قتلام توں کجھ دیر پہلاں پنجاب دے مسلماناں، سکھاں تے ہندواں نے رولٹ ایکٹ خلاف گاندھی دی عدم تشدداں والی باغیانہ مہم تے جی آیا نوں آکھیا سی۔ اوس وچ سب رلتی سن۔ انگریز آپدے ریکارڈ وچ آپ منیا سی پئی پنجاب وچ اجہیا اتحاد وڈی گل سی(عائشہ جلال،0 200، 205 ) ایس قتلام بعدوں انگریزاں ہنٹر کمیشن بنایا پر کانگرس ایس توں راضی نہ سی اتے انہاں آپدا وکھرا کمیشن بنایا۔ ایس کمیٹی یا کمیشن وچ موتی لال نہرو، سی آر داس،مہاتماگاندھی، ایم آر جیاکر اتے عباس طیب جی رلتی سن۔ (کمیٹی وچ اک وی پنجابی نہیں سی) ایس کمیٹی دی کاروائیاں پاروں گاندھی نوں ترے مہینے پنجاب وچ رہنا پیا اتے اس نے گواہاں دے آپوں انٹرویو وی کیتے جیہڑے وقوعے والے دن اتھے موجود سن۔ کمیٹی دی رپورٹ وی مہاتما گاندھی آپ ہی لکھی۔ ایہہ ترے مہینیاں وچ گاندھی تے پنجاب اک دوجے دے نیڑے وی ہوئے کیونجے مہاتما پہلی وار (اتے اخیری وار وی) پنجاب وچ ایڈے دن لنگاہے۔ گاندھی پنجاب دی مختلف تھاواں وچ گیا اتے ہر تھاں چرخہ تے کھدر نوں پروموٹ کیتا۔ پنجاب وچ زنانیاں اس دی اجہی اپیل دا وڈا ساتھ دتا۔ اس نے جلیا نوالہ دی شہیدی یادگار لئی پنجابیاں توں فنڈ وی لتے۔ (Collected works,19,307)
گاندھی ایہہ وی اعلان کیتا پئی جے شہیدی یادگار لئی رقم تھوڑی پئے گئی تے اوہ احمدآباد والا آپدا آشرم ویچ دے گا۔اجہے اعلاناں نوں سن کے ہی اک 19 ورہیاں دا پنجابی بال، پیارے لال نےئر گاندھی نال آرلیا۔ اس نوں لگدا سی پئی مہاتما کول ضرور اجہی لوکویں طاقتاں نیں پئی اوہ ہر اوکڑ نال لڑسکدا ہے۔(پیارے لال،1991، 5تا7)
پر پنجاب نال گاندھی ہوراں دے رلن بعدوں وی نہ تے ہندو، مسلم، سکھ اتحاد ہویا اتے نہ ہی کجھ ہور۔ گاندھی دے آپدے گھاٹے وی سن۔ اوہ پنجابی نہیں بول سکدا سی۔ وڈی گل ایہہ سی پئی انڈیا دی ہورتھاواں تے اس نے جنج سیاسی مہماں چلائیاں سن انج اوہ پنجاب وچ نہیں کرسکدا سی۔ گجرات وچ اس دے نال ولبھ بھائی پٹیل ہوری سن، بہار وچ راجندرا پر شاد سی۔ تاملاں وچ راج گوپال اچاریہ اس دے نال سی اتے یوپی وچ جواہر لال نہرو۔ پر پنجاب وچ اس دا کیہڑا سیاسی سپہ سلار سی؟
لالہ لاجپت رائے گاندھی توں چار سال وڈا سی۔ دوناں وچ بڑی گلاں تے اتفاق سی پر دوناں دی ٹیماں وکھریاں سن۔ دوناں وچ اک رلویں ہندومسلم جتھے بندی بارے اختلاف سی جیہڑی آزاد انڈیا لئی کم کرے۔فیر ایہہ وی ہویا پئی اک احتجاج وچ جدوں لالہ ہوراں نوں سوٹی وجی تے پنجاب دا ایہہ شیر زخمی ہوگیا اتے بعد وچ 1928 وچ مرگیا۔
1928 دے سال دی آپدی اہمتیاں نیں۔ جواہر لال، موتی لال، مہاتما اتے لالہ جی ایس گل تے راضی سن کہ جے رلوویں چوناں تے اتفاق ہوجائے تے پنجابی مسلماناں دے ایس مطالبے نوں من لینا چاہیدا ہے پئی لکھنو معاہدے والے ویٹج فارمولے نوں مکا دیو۔
جدوں لالہ جی ایہہ پوزیشن لوکاں وچ لئی تے پنجابی ہندواں تے سکھاں ولوں لالہ جی دی بڑی مخالفتاں ہوئیاں۔ ویٹیج فارمولے پاروں بہوں سارے ہندو، سکھ اسمبلیاں وچ آسکے سن۔ لالہ جی آکھیہ پئی ویٹیج دے باوجود وی پنجاب وچ پنجابی مسلماناں کول ہی وڈی طاقتاں نیں کیونجے پنجاب وچ انہاں دی گنتری وادھو ہے۔ جے پنجابی ہندو تے سکھ ویٹیج فارمولے نوں بھل جاون تاں ہندو اکثریت دی تھاواں تے وی ہندو راج ہوسی اتے مرکز وچ وی (عائشہ جلال،309,2000)۔
پر مقامی مفاداں پاروں وڈے ٹیچیاں نوں پنجابی سکھاں تے ہندوواں نہ منیا۔ لالہ ہوراں دی مرن توں کجھ سال پہلاں ہی پنجاب وچ اوہ ہندو مسلم سکھ ایکتا نہیں رہی سی جس نوں گاندھی 1919 توں 1922 درمیان اساریا سی۔ جلیانوالہ باغ قتلام وچ انگریزاں آزادی دے متوالیاں اُتے گولیاں چلائیاں سن۔ انگلینڈ تے فرانس نے ترکی نو ماریا سی اتے مسلماناں دی مقدس تھاواںیورپی لوکاں دے قبضیاں وچ چلی گیاں سن۔ ایس نیں انڈین مسلماناں نوں پریشان کر چھڈیا سی۔ 1920 تے 1921 وچ مسلم لیگ کانگرس دے نال عدم تشدد اتے عدم تعاون دی لہران وچ رلتی سن جیہڑی 1920 وچ گاندھی اساری سی (نہ تے جناح ایس وچ شامل سی نہ علامہ اقبال پر راج موہن گاندھی دے مضمون اتے آخر وچ تبصرہ آئے گا)۔ پورے انڈیا وچ بہوں لوکاں نے آپدی نوکریاں تے کیرئیر چھڈ دتے اتے جیل وی جانا پسند کیتا۔ بقول اک پاکستانی سکالر عائشہ جلال، جس نوں گاندھی بارے شدید شک رہندا ہے، ایس لہر دوران ہندو، مسلم اتحاد دے انوکھے مظاہرے ویکھن وچ ملے۔ گاندھی نے ہندومسلم اتحاد نوں اک جدید فیشن بنادتا (عائشہ جلال، 237,2000)سارے پنجابی سنّے پنجابی مسلمان، ہندو، سکھ زنانیاں دے، ایس لہر وچ رلتی سن۔1920 دے دہاکے دے پہلے سالاں وچ عدم تشدد والی اک وڈی اتے تواریخی لہر سکھ اکالیاں چلاندے پئے سن اتے ایہہ لہر وی گاندھی دی عدم تعاون نال رل گئی۔
لالہ لاجپت رائے اتے دوجے بہوں پنجابیاں گاندھی نال رلت کرکے کم کیتا۔ کجھ تھوڑا چلے، کجھ لمیرا اتے کجھ ساری حیاتی۔ سوامی شردھا نند جیہڑا پہلاں مہاتما منشی رام آکھواندا سی، گاندھی نال کجھ دیر ہی ایس لہر وچ رلتی رہیا۔ اینج ہی شاعر علامہ اقبال اتے میاں سرفضل حسین جس یونیسٹ پارٹی آف پنجاب بنائی ،چند دن ہی گاندھی نال رہے (عائشہ،210)۔ مولانا ظفر علی خان جو وڈے مقرر وی سن اتے بطور ایڈیٹر تے لکھاری انہاں دا لمیرے چرتوں ناں وی سی اتے یورپ توں پڑھ کے آئے سیف الدین کچلو،جنہاں دا امرتسر تے لہور دے کشمیریاں وچ وڈا ناں سی ساری حیاتی گاندھی نال رہے پر انہاں نیں اکثر گاندھی نال شدت نال اختلاف وی کیتا۔ سردل سنگھ کوئیشر (ایہہ 1933 وچ تھوڑی دیر لئی کانگرس دا صدر وی رہیا سی) وی بہوں چر گاندھی نال رہیا۔ 1920 دے دہاکے وچ اکالی لیڈر گاندھی ہوراں دے نیڑے رہے۔ امرتسر دے عبداللہ بخاری(عطا اللہ شاہ بخاری) جیہڑے بڑے وڈے مقرر اتے آفاقی اسلام دے مبلغ سن وی انڈیا دی آزادی لئی گاندھی تے کانگرس نال کئی سال رہے۔ ڈاکٹر ستیا پال جی وی گاندھی نال رہے،جنہاں نوں سیف الدین کچلو نال گرفتار کیتا سی اتے فیر گاندھی جلیا نوالہ قتلام توں پہلاں امرتسر وچ توڑ پھوڑ تے اشتعال پیدا کیتا سی۔
پر ایہناں وچوں کوئی وی گاندھی نال انج نہ جڑیا جنج راجندر پرشاد، نہرو، پٹیل، آزاد، جے پرکاش نرائن، کرپلانی، اتے رام منوہر لوہیا جڑے سن۔ بادشاہ خان (عبدالغفار خان) نوں وی نہیں بھلنا چاہیدا جو آپدی مثال آپ سی۔ جو لوک پنجاب وچ گاندھی نال جڑے رہے انہاں وچ پیارے لال،اس دی بہن سوشیلا، بی بی امتس سلام (راج پورہ دی) نوں پنجاب وچ عوامی پدر تے اوہ اہمیتاں حاصل نہ سن جیہڑیاں پٹیل، نہرو، پرشاد، بادشاہ خان اتے راجہ جی نوں آپدی آپدی تھاواں تے سن۔گلزاری لال نندا ضرورگاندھی نال سی پر اس نے پنجاب دی تھاں گجرات نوں آپدی دھرمی بھومی بنالتا۔ گاندھی نوں پنجاب وچ ہندو، سکھ تے مسلم ٹیم دی لوڑ سی اتے ایس توں بغیر گاندھی بے بس سی۔      جاری جے
پہلی لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/31923/2016-12-18.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels