Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> پنجاب اتے گاندھی ۔۔۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (پہلی لڑی)

پنجاب اتے گاندھی ۔۔۔۔۔لکھاری راج موہن گاندھی (پہلی لڑی)

کھلا ترجمہ عامر ریاض
December 18th, 2016

پنجاب اک قدیم دھرتی ، بھارت وچ ہوئے یا فیر پاکستان وچ دوناں پنجاباں وچ رلویں گل ہے پنجابی زبان دی سانجھ۔ پنجابی زبان ہزاراں ورہے قدیم سگوں ایس توں وی پرانی۔ پنجاب دی تواریخ لمیری پئی ایس وچ صوفی (جوگی)، سکھ گروہ، کھتری، اڑوڑے، لکھاری، درباری سبھی رلتی نیں۔ اکبر لمیرا چر لہور آکے بیٹھا رہیا اتے حکمرانیاں کیتیاں۔ جہانگیر تے ایتھے دفن ہونا پسند کیتا۔ اورنگ زیب وڈی مسیت لہور وچ ہی اساری اتے دارا شکوہ دی تے ایس شہر نال عاشقی دا زمانہ گواہ۔ لہور دی جدوں گل ہوسی تاں تساں (مادھو لعل حسین) بندہ بہادر، بلھے شاہ، وارث شاہ، نادر شاہ، احمد شاہ ابدالی،مہارجہ رنجیت سنگھ، انگریز نال جنگاں، لارنس بھائیے، کینال کالونیاں، سر کنگا رام (دیال سنگھ)، اقبال، فیض حمد فیض اتے ہورے کس کس نوں یاد کرو گے۔
پنجاب بابا فرید تے بابا نانک دی پیار محبتاں والی ریتاں دا راکھا اتے انہاں دو پٹھان چابکسواراں دا ناں وی پنجاب دی تواریخ وچ جنہاں گورو گوبند سنگھ نوں بچایا سی۔آہو، ایتھے دھرم تے فرقیاں پاروں جھیڑے وی ہوندے رہے۔ اجہی اشرافیہ وی ایتھے سی جیہڑی نویں نوں قبولن وچ اڑچلاں پاندی سی اتے اجہی اشرافیہ وی جیہڑی آپ نوں سب توں وکھ رکھدی سی۔ پر لوکائی دا اجہے کماں توں کوئی تعلق نہ سی اتے اوہ آپدی زندگیاں نوں رل مل گذاردے سن۔ 18 ویں اتے 19 صدیاں وچ پنجاب ہتھیار بند وی ہوندا گیا۔ بندہ بہادرنے گورو گوبند سنگھ دے نکے پتراں دی شہیدی بعدوں مار دھاڑنوں ودھایا، ذکریا خان تے میر منو جہے لہور دے گورنراں سکھا دا شکار کھیڈیا، ہتھیار بند سکھاں مثلاں اساریاں۔ایہو نہیں،سگوں مہاراجہ رنجیت سنگھ وڈی تے تربیتاں والی فوجاں کھڑی کر لتیاں، اینگلو سکھ جنگاں ہویاں اتے اخیرانگریزاں پنجاب نوں گریژن ریاست دا روپ دے چھڈیا۔ انگریزاں، سکھاں، مسلماناں اتے ہندواں وچوں جٹ تے راجپوت (ڈوگرے) فوج وچ بھرتی کیتے اتے سلطنت دی ادھی فوج انہاں تے ہی مشتمل سی۔ ہتھیارا بنداں نوں اک وڈا مقام مل گیا۔
سوال تے ایہہ وی ہے جے تقسیم کرنی ہی سی تے فیر پنجاب وچ خون خرابے نال ایس نوں نتھی کرنا کیوں لوڑی دا سی۔ ہمیشہ توں مشرقی اتے مغربی پنجاب وچ اک قدرتی ونڈ وی سی۔ 1880دے دہاکے وچ مشہور انگریز سول سرونٹ اتے پنجاب دی ذاتاں تے قبیلیاں دا لکھاری ڈینزل ابیٹسن پنجاب وچ رہتلی اتے ڈیمو گرافک تبدیلیاں بارے نال گل کردے ہوئے آکھدا ہے،
With some suddenness about the meridian of Lahore, where the great rivers enter the fertile zone and the arid grazing grounds of the west give place to the rable planes of the East (Ibbetson, 1974:11)
مغربی پنجاب وچ وچلے یا مشرقی پنجاب دے مقابلیاں وچ مسلماناں دی گنتری بہوں وادھو سی۔ پر فی میل لوکاں دا تناسب گھٹ وی سی تے ٹاؤن وی تھوڑے سن۔ 1940 دی مانو گنتری پاروں، ریاستاں نوں مل ملا کے پنجاب دی کل آبادیاں تن کڑوڑ 43 لکھ سن۔ انہاں وچ 53.2 فیصدی مسلمان، 29.1 فیصدی ہندو اتے14.9 فیصدی سکھ سن۔ پر جلندھر تے انبالہ ڈویژناں وچ سکھ، ہندو رل مل کے مسلماناں توں وادھو ہوجاندے سن۔ ایہہ اوہی ڈویژن نیں جتھے اج دے بھارتی پنجاب وچ پنجاب، ہریانہ تے ہماچل بنے ہوئے نیں۔
30 سال تیک گاندھی آزادی اتے متحدہ ہندوستان لئی لڑدا رہیا۔ اکتوبر 1939 اوہ ویلا ہے جدوں گاندھی پہلی وار مسلم اکثریتی تھاواں والی وکھری ریاست بارے گل کیتی اتے ایس ویلے دوجی وڈی لام شروع سی۔ پنجاب دے اک مسلمان سکول ٹیچر گاندھی نوں ایس ونڈ نوں منن بارے سوال پچھیا۔1939 تیک اوہ ماحول وی بن چکیا سی جدوں اجہے سوال چکے جارہے سن۔ کجھ مسلماناں ہی نہیں سگوں کجھ ہندواں وی ایہو آکھیا سی پئی ہندو تے مسلمان دو قوماں نیں۔ جس بندے پہلی وار ایہہ گل جھیڑی سی اس داناں سی لالہ لاجیت رائے۔ انہاں دسمبر1924 وچ لہور دے پرانے انگریزی اخبار ’’دی ٹربیون‘‘ وچ آرٹیکل لکھیا۔ ایہہ اخبار 1881 توں لہوروں نکل رہیا سی۔ انہاں فرمایا ’’میری سکیم پاروں مسلماناں نوں چار ریاستاں (ملک) ملن گیاں (1) پٹھاناں دا صوبہ سرحد (2) مغربی پنجاب (3) سندھ (4) مشرقی بنگال....... ایس دا مطلب ایہو ہے پئی ہندوستان دی واضح ونڈ مسلمان تے غیر مسلمان باسیاں وچ ہو جائے گی‘‘۔
لالہ جی ایس دے نال نال اک مرکزی سرکار دی وی گل کیتی سی۔ 1937 وچ، لالہ جی دی تجویزاں دے 13 ورہیاں بعد ایہو گل وی ڈی سوارکر ہوراں احمد آباد وچ ہندو مہاسبہ دے اکٹھ وچ مڑ کیتی۔ گاندھی ہوراں پنجابی سکول ٹیچر دے سوال دا جواب آپدے رسالے (اخبار) ہریجن وچ 28 اکتوبر 1939 نوں دتا۔
’’ہندوستان اک قوم کیوں نہیں؟ کیہہ مغل دور وچ ایہہ اک قوم نہیں سی؟ کیہ انڈیا دوقوماں بنایا ہے؟ جے ایہو گل ہے تاں فیر دو ہی کیوں؟ مسیحی تریجی اتے پارسی چوتھی قوم نہیں؟ کیہ چین وچ رہن والے مسلمان، چینیاں توں وکھ قوم نیں؟ کیہ انگلینڈ وچ رہن والے مسلمان انگلش قوم توں وکھ نیں؟پنجاب دے مسلمان پنجاب دے ہندواں تے سکھاں توں وکھ کنج نیں؟ کیہ ایہہ سب اکو جہے پنجابی نیں؟ ایہہ اکو پانی نہیں پیندے، اکو جہی ہوا نہیں لیندے اتے اکو دھرتی توں برکتاں نہیں لیندے؟ ایہناں نوں کس آپدے عقیدیاں تے عمل کرن توں ڈکیا ہے؟ جہناں پنڈاں وچ ہندو وادھو نیں، اتھے دے مسلمان پنجابیاں نال کیہ ہویا ہے؟ ہن صوبہ سرحد یا سندھ وچ جتھے ہندو، سکھ نکی گنتری وچ نیں پر انہاں نال کجھ نہیں ہویا؟خط لکھن والے نے جیہڑا رستہ دسیا ہے اوہ پاڑ پاون والا ہے۔ رل مل رہنا اتے اک دوجے نوں برداشت کرنا ہی حیاتی دا رنگ ہے۔ ایہہ اوہ سبق ہے جو میں قرآن شریف، بائبل مقدس، ژنداوستا اتے گیتا توں سکھیا ہے۔ پنجابیاں گاندھی بارے 1909 وچ پہلی وار سنیا سی جدوں انہاں دی عمر 40 ورہے سی اتے اوہ جنوبی افریقہ رہندے سن۔ لہور وچ انڈین نیشنل کانگرس دا جلاس ہورہیا سی جس وچ گوپال کرشن گوکھلے ہوراں گاندھی جی بارے آکھیا سی، ’’ایہہ میری خوشی قسمتی ہے پئی میں مسٹر گاندھی نوں ذاتی حوالیاں نال جاندا ہاں۔ میں ایہہ اکہہ سکدا ہاں پئی ایس توں ودھ پاک، بیبا، بہادر، اتے طاقتور ورح ایس دھرتی تے نہیں آئی....... اوہ بہوں سارے بندیاں وچوں اک (وڈا) بندہ، بہوں سارے ہیرواں وچوں اک ہیرو ہے، حب الوطناں وچوں حب الوطن ہے۔ اتے اج دے دور تیک ہندوستانی انسانیت جس پدر تیک اپڑی ہے اوہ اس دا نمونہ جے‘‘۔
جس سال لہور یاں گاندھی بارے سنیا ایہہ اوہی سال سی جدوں منٹو مارے ریفارماں ہیٹھ نویں کونسلاں اساریاں جارہیاں سن۔ 30 ممبراں نال اک کونسل پنجاب وچ وی بنی سی جس نوں پنجاب لیجسلیٹو اسمبلی آکھیا گیا سی۔ سرکاری افسراں نے غیر سرکاری بندیاں نوں کونسل لئی چننا سی۔ ایتھے چونویں ممبر وی ہونے سن جہناں نوں دھرمی ونڈ پاروں انہاں پنجابیاں چننا سی جہناں کول یاتے جائیداداں سن اتے یا فیر اوہ پڑھے، لکھے (سنے سرکاری ملازم) سن۔ 1909دا انڈین کونسل ایکٹ سیاسی پدرتے اک اگے دی گل ضروری سی پر ایس پاروں ہندواں تے مسلمان پنجابیاں وچ اعتماداں دا رشتہ ترٹ گیا کیونجے ہندو تے مسلمان میڈیا آپدے اخباراں رسالیاں نال اک دوجے تے حملے کیتے۔
نوٹ: ایہہ ترجمہ راج موہن گاندھی دے تحقیقی مضمون ’’گاندھی اینڈپنجاب‘‘ دا کھلا ترجمہ ہے۔راج ہوراں نوں انڈین سیاستاں دے دو پکھ وراثتاں وچ ملے سن کیونجے مہاتما گاندھی جی انہاں دے دادا اتے چکروتی راج گوپال اچاریہ المشہور راجہ جی انہاں دے نانا سن۔ایہہ اوہی راجہ جی نیں جنہاں 1942دی ’’انڈیا چھڈ دیو‘‘ لہر توں پہلاں کانگرس نوں مت دین دی ناکام کوشش کیتی سی جس نوں تواریخ وچ ’’اچاریہ فارمولا‘‘ دے ناں توں یاد رکیتا جاندا ہے۔آپدے میاں افتخارالدین اْس ویلے کانگرس دے پنجاب وچ صدر سن اتے انہاں راجہ جی دی قیادتاں وچ کانگرس نوں آکھیا سی پئی ’’انڈیا چھڈ دیو‘‘ لہر توں پہلاں اساں ’’مسلم اکثریتی صوبیاں وچ حق خوداختیاریاں‘‘ والی مسلم لیگ دی گل من لیندے ہاں اتے فیر ایس لہر وچ انہاں نوں نال رلا لیندے ہاں۔ایہہ اوہی راجہ جی سن جنہاں نہ صرف بھارت بنن بعدوں کانگرس دے خلاف 1950دے دہاکے وچ پہلی اپوزیشن پارٹی کھڑی کیتی سی بلکہ گواء تے بھارتی فوجاں دی چڑھائیاں دی نندیا وی کیتی سی۔ امریکہ پڑھے راج موہن گاندھی لکھاری وی نیں تے تواریخ دے استاد وی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels