Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> چغتیاں(مغلاں) بعدوں دا پنجاب

چغتیاں(مغلاں) بعدوں دا پنجاب

وقار سپرا
November 29th, 2016

ویسے تے اے اندازہ لانا بہووں ای مشکل اے کہ کسے سلطنت دا زوال کس نقطے توں شروع ہوندا اے ۔ لیکن فیر وی کچھ علامات تے اثراں نال اندازہ ہو ای جاندا اے۔ میرے خیال وچ جس کسے نوں وی اے نقطہ لبھنا اے کہ مغل حکومت دا زوال کدوں شروع ہویا اوہنوں پہلاں اے نقطہ لبھنا چاہید ا اے کہ مغلیہ سلطنت اپنے عروج تے کدوں پہنچی۔ ظاہری جئی گل اے کہ جداں سارے منظر دی سمجھ لینی اے تے فیر سارا منظرنامہ ای ویکھنا پئے گا۔ لیکن اج دے ایس کالم وچ اِک مختصر جیہا لیکن جامع منظر تہانوں ویکھن نوں ملے گا۔ میرے ویکھن موجب مغل حکومت دے عروج دا زمانہ بادشاہ اورنگ زیب عالمگیر دی بادشاہت ویلے شروع ہویا تے ایندے مرن توں بعد سلطنت دا زوال شروع ہو گیا۔
سلطنت دے زوال دیاں وجہاں اِک بہت لمیرا موضوع اے۔ ایندے تے فیر کدی تفصیل نال لکھاں گا ۔ پنجاب وچ مُغل بادشاہ نے سکھ گرو نوں قتل کر دیتا تے اس توں بعد پورے پنجاب وچ مقبول سکھ مذہب دے منن والیاں تے مغلیہ سلطنت دی پنجاب وچ موجود انتظامیہ وچ جھڑپاں ہون لگ گئیاں۔ 1700 دے پہلے عشرے وچ بادشاہ عالم گیر تے سکھ گرو دی موت ہوئی ۔ اس توں بعد سکھ مت دا کنٹرول بندہ بیراگی سنبھال لیا۔ بندا بیراگی دا عروج دس سال تک رہیا۔ بندہ بیراگی دی شکل وچ سکھاں نوں اِک ہیرو مل گیا۔ بندہ بیراگی نے مغلیہ سلطنت ولوں دیتیاں جان والیاں جاگیراں دے خلاف وی آواز بلند کیتی۔ اوس نے افغان تے دوجے جاگیرداراں کولوں کردہ تے ناکردہ ساریاں گناواں دا حساب لتا۔ بندہ نے اک کمال دی حرکت اے کیتی اے کہ اس خطہ دی پہلی زرعی اصلاحات وی بندہ بیراگی نے کیتیاں۔اوس نے ستلج دے کنارے دے سارے جاگیرداراں کولوں زمیناں لے کے بے زمین کساناں وچ تقسیم کر دیتیاں۔ ایندے اس قدم نال سکھ مت دا وی بڑا چرچا ہویا۔ بندہ بیراگی دے دور وچ ڈاکے تے امیراں نوں لُٹنا ایک معزز پیشہ سی۔ اوس ہر امیرآدمی نوں لُٹیا تے غریباں دے مدد کیتی۔ ایس نال دو وڈے کم ہوئے ۔اک تے سکھ مت نوں ستلج بار دے دوآبہ وچ عروج ملیا تے دوجا اے کہ پنجاب وچ مغلیہ سلطنت دیاں نیہاں اینج ہل گئیاں پئی بندہ بیراگی دے مرن توں بعد وی نہ سنبھل سکیاں۔ بادشاہ فرخ سیر بہوں کوششاں دے باوجود بندہ بیراگی دا زور نہ توڑ سکیا۔ بڑیاں لمبیاں کوششاں توں بعد بندہ بیداگی نوں پھڑ لیا گیا ۔لیکن سکھ مت وچ تشدد تے بغاوت دی جیہڑی روش چلی سی اینے اندروں ای اندر سن لا دتی۔ بعد وں پنجاب وچ بارہ سکھ مثلاں دی حکومت تے فیر خالصہ سرکاراساری گئی۔ شروع توں ای اے اصول رہیا کہ جیہڑے فصل بوندے نیں اوہی کٹدے تے وڈدے وی نیں۔ جیہڑی فصل بندہ بیراگی نے لائی سی اوہنوں پانی سکھ مثلاں وچ لگیا تے فیر ایندا پھل دربار خالصہ سی ۔ بندہ بیراگی دی پھانسی تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے لاہور تے گجرانوالہ تے قبضے دے درمیان کوئی 80سال تک پنجاب وچ کوئی مضبوط حکومت نہ بنی۔
پنجاب دے مختلف علاقیاں تے سکھ مثلاں نے قبضہ کیتا۔ ایناں مثلاں دی تعداد بارہ سی۔ سارے مثلاں دے وڈیاں وچ دو گلاں اِکو جیہاں سی۔ ایناں دا پیشہ لُٹ مار سی ۔ اے جتھے بنا کے علاقیاں اُتے قبضہ کر لیندے سی تے مذہبی طور تے سکھ مت دے منن والے سی تے نسلی طور تے جٹ سی یا فیر کم از کم جٹ ہون دا دعویٰ کردے سی۔لاہور شہر تے وی قبضہ کرن واسطے مغلیہ /افغان صوبے داراں تے سکھ مثلاں وچ لڑائیاں ہوندیاں رئیاں۔ اے لڑائیاں اودوں مُکیاں جدوں لاہور تے رنجیت سنگھ نے1799 وچ قبضہ کر لیا ۔ اس وقت لاہور شہر دے مختلف حصیاں تے مختلف سرداراں دا کنٹرول سی لیکن رنجیت سنگھ سب نوں فارغ کر دیتا۔ رنجیت سنگھ خود وی اِک سکھ مثل دا سردار سی جیہڑی کہ اس نوں اس دے پیو کولوں وراثت وچ ملی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے لاہور تے قبضۃ کر کے خالصہ دربار دی بنیا درکھی تے اس توں بعد مغلیہ سلطنت /افغاناں دا پنجاب تے دعویٰ اْکا مک گیا۔
وقار سپرا اِک سماجی کارکن، تاریخ دان، لکھاری تے آرٹسٹ نیں۔
نوٹ: پنجاب دی توریخ اک وڈا تے گنجھلدار مسلہ ہے اتے ایس وچ دھرمی ونڈ دا چوکھا تڑکا لگیا ہویا ہے۔ سپرا ہوراں دے ایس آرٹیکل توں ایس بارے نویں بحثاں شروع کر رہے ہاں اتے سجناں نوں ایس بارے لکھن لئی دعوتاں نیں۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels