Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> ہندوستانی معاشرہ تے انگریزی اقتدار

ہندوستانی معاشرہ تے انگریزی اقتدار

ڈاکٹر مبارک علی
July 12th, 2014

جے کوئی معاشرہ دُنیا توں وکھ رہوے تے اوہ اپنیاں روایتاں تے قدراں نوں جامد بنا دیندا اے۔ جے اوہدا رابطا تے تعلق دنیا دے دوجے معاشریاں نال رہوے تے اوہ اوہناں دیاں تہذیب و ثقافتی قدراں توں متاثر ہوئے تے اوہدے وچ ہمیشا تغیر و تبدیل رہندا اے تے اوہدیاں فکری ترقی دیاں راہواں کشادا رہندیاں نیں۔
دو معاشریاں دے آپسی رابطیاں وچ اوہناں دے نقطا نظر تے رجحانات دا وی اثر ہوندا اے قدامت پرست معاشرے دے اثرات ہمیشا ترقی دی راہ وچ رکاوٹ ہوندے نیں تے ایہ تواریخی رفتار نوں ٹھہران تے تبدیلی دے جذبات نوں روکن دی کوشش کردے نیں جدکہ ترقی شدا معاشرے نال رابطے جمود نوں توڑدے نیں تے ذہن نوں فرسودگی و مردنی توں باہر کڈھ کے اوہدے وچ تازگی شگفتگی پیدا کردے نیں۔
ہندستان نے تواریخ وچ اپنے آپ نوں دنیا توں وکھ رکھن دی کوشش کیتی بھاویں تنہائی وچ رہ کے اوتھوں دے سماج نے اعلا تے ڈونگھیاں فکری روایتاں نوں جنم دِتا پر ایس تنہائی نے اوہنوں تواریخ دے دھارے توں وکھ کر دِتا۔ اوہناں نے جو روایتاں تخلیق کیتیاں تے اوہناں نوں پروان چڑھایا اوہ تنہا ماحول وچ خوب کِھلریاں پر جدوں اوہناں دی ترو تازگی ختم ہوئی تے اوہناں نوں نویں زندگی دین لئی نہ تے تازا آب و ہوا رہی تے نہ زرخیز زمین۔ ایس لئی ایہ اک تھاں جامد ہو کے رہ گئیاں۔ جدوں مسلمان حملہ آور ایتھے آئے تے ہندستانی معاشرا اپنے زنگ آلودا تے فرسودا روایتاں و عقاید نال اوہناں دا مقابلا نہ کر سکیا۔ ایہو عمل اوس ویلے دُہرایا گیا جدوں مسلمان معاشرا اپنے تنگ خول وچ بند ہو گیا تے انگریزاں تے یورپی روایتاں و رجحانات توں شکست کھا گیا۔
ہندستان دا مسلمان معاشرا اپنے مذہبی تعلق تے لگاؤ دی وجھا توں عرب دی سرزمین توں متاثر رہیا اے بلکہ اوتھوں دے علماء تے اوہناں دے خیالات و افکار توں وی متاثر رہیا۔ جدوں ہندستان وچ مسلماناں دی حکومت قایم ہوئی تے اوہناں دا تعلق وسط ایشیا تے ایران نال وی رہیا۔ سیاسی و ثقافتی اثرات اوہناں نے وسط ایشیا تے ایران توں قبول کیتے جدکہ مذہبی معاملات وچ اوہ حجاز دے علماء توں متاثر ہوئے۔ اوہدا نتیجا ایہ نکلیا کہ سیاسی وچ ثقافتی لحاظ نال اوہناں وچ لچک سی پر مذہبی امور وچ اوہ قدامت پرست سن۔
حجاز دیاں مذہبی درس گاہواں اسلام دیاں کلاسیکی تعلیمات دا مرکز سن تے زمانے دیاں تبدیلیاں توں دور اسلام دی تاویل و تفسیر پرانے رجحانات دے نال کردیاں سن۔ ہندستان دے جو علماء ایہناں درسگاہواں وچ تربیت حاصل کردے سن اوہ واپس ہندستان آ کے اوہی متشدد رجحانات نوں کِھلاردے سن۔ اوہدی وجھا توں ساڈے علماء اور مذہبی جماعتاں متشدد تے بنیاد پرست ہو گئیاں تے ہندوستان دے سیاسی و سماجی حالات نوں نہ سمجھ سکیاں۔ سبھ توں زیادا اہمیت ایس مسئلے دی سی کہ ہندستان وچ مسلمان حکمران اقلیت دا کیہ کردار ہونا چاہیدا؟ ہندو اکثریت نال بہتر تعلقات لئی ضروری سی کہ رواداری تے صلح کل پالیسی نوں اختیار کیتا جائے پر اوہدے مقابلے وچ غیر مفاہمت دا نظریا اختیار کیتا گیا تے ہندستان دے عام مسلماناں دی تہذیبی و ثقافتی زندگی نوں سمجھے بغیر ایہ اعتراض کیتا گیا کہ اوہ اسلامی تعلیمات توں دور نیں تے اوہناں نے مشرکانا رسماں نوں اختیار کیتا ہویا اے ایس لئی ہندستانی علماء نے ہندوستان وچ اسلام نوں پاکیزا کرن دیاں کوششاں کر کے اپنے حلقہ تے فکر نوں ہور تنگ کر لِتا۔
ہندستان وچ برطانوی اقتدار دے مستحکم ہون دے بعد ہندستانی معاشرے وچ سیاسی و معاشی تے معاشرتی تبدیلیاں بڑی تیزی نال آئیاں جہناں نے پرانیاں روایتاں و قدراں نوں ہلا کے رکھ دِتا۔ بھاویں پرانے نظام دے حامیاں نے ایس گل دی پوری پوری کوشش کیتی کہ اوہ معاشرے دے سماجی و معاشی ڈھانچے نوں ایس طرح پرانیاں بنیاداں اُتے رہن دین پر نویں چیلنج تے تبدیلیاں اینیاں موثر تے طاقتور سن کہ اوہ اوہناں دے اگے نہ ٹھہر سکیاں تے جس طرحاں اوہناں نے انگریزاں کولوں فوجی میداناں وچ شکست کھادی سی اوسے طرحاں اوہ ثقافتی تے تہذیبی میدان وچ وی اوہناں اگے ہار گئے۔
انگریزی اقتدار جد کہ اک وار قایم ہو گیا تے اوہناں نے سیاسی تبدیلیاں دے نال نال ہندوستانی معاشرے وچ معاشرتی و معاشی تبدیلیاں ول وی توجا دِتی۔ ایہناں تبدیلیاں نے ہندستانی روایتاں تے معاشرے وچ توڑ پھوڑ شروع کر دِتی تے ایہ جامد تے ٹھہریا ہویا معاشرا اک طوفان تے انقلاب نال دوچار ہویا۔ نویاں اصلاحات دا اثر ساڈیاں مذہبی روایتاں تے عقاید اُتے وی ہویا تے اوہدے نال بحث شروع ہوئی کہ کیہ مذہبی تعبیر و تفسیر نوں ٹھہرے رہنا چاہیدا یاں اوہنوں زمانے دی رفتار تے تبدیلی دے نال نال بدلدے رہنا چاہیدا۔
ہندستان دا جدید نوجوان طبقا جو مغربی تعلیم حاصل کر رہیا سی ایس گل دا خاہش مند سی کہ مذہب دیاں نویاں تاویلات نال جدید اصلاحات نوں صحیح ثابت کیتا جائے تاں جے اوہ مغربی روایتاں تے اقتدار توں فایدا چُکدے ہوئے اوہناں دے مُوڈھے نال مُوڈھا جوڑ کے ٹُڑ سکن۔
برطانوی اقتدار ہندستان دی صنعت و حرفت، تجارت تے زراعت وچ وی تبدیلیاں لیایا تے اپنے مفاداں دے تحفظ کی خاطر اوہناں نے ایتھے پرانے قانون تے عدالتی نظام نوں وی تبدیل کیتا جہدی وجھا توں ساڈے طبقاتی معاشرے اُتے زبردست اثر پیا۔ صنعت و حرفت وچ برطانوی تے مقامی تاجراں وچکار رابطیاں لئی دلالاں دا طبقا پیدا ہویا جہدے مفادات برطانوی حکومت تے اوہدے استحکام نال جُڑ گئے۔ تے اوہناں دے نال رلتی ہو کے منافع وچ حصے دار ہو گئے۔ زراعتی اصلاحات تے وقف دے قانون وچ تبدیلی دی وجہ نال پرانے زمینداراں دیاں سہولتاں ختم ہو گئیاں تے اوہناں دی بجائے انگریزی حکومت نے اپنے وفادار زمینداراں دی اک وکھ کلاس پیدا کیتی۔
برطانیا دے صنعتی انقلاب نے ہندستان دیاں منڈیاں نوں برطانوی وستاں نال بھر دِتا جہدے نتیجے وچ پنڈاں تے نِکے شہراں دیاں گھریلو صنعتاں تباہ ہو گئیاں تے بے روزگاری دی کھیپ دی کھیپ پنڈاں تے قصبیاں دی پرسکون فضا تے ماحول نوں چھڈ کے شہر دی پررونق پر گن59دی فضاواں وچ آ کے آباد ہون لگی۔ قصبیاں تے شہراں دیاں آبادی دے تناسب نے معاشرے دی سماجی و ثقافتی زندگی نوں متاثر کیتا تے خاندان دے روایتی ڈھانچے نوں بدلیا۔ اوہدے نال ای نویں تعلیمی ادارے مغربی تعلیم دے ذریعے نویں نسل نوں پرانیاں قداراں دی مخالفت وچ تیار کر رہے سن تے ہندستان دی تہذیب و ثقافت اُتے علمی و فکری حملے کر رہے سن تاں جے مغربی تہذیب دی برتری نوں ثابت کیتا جائے۔
ایہناں حالات وچ ہندستان دا اسلامی معاشرا وی متاثر ہویا، سیاسی تبدیلیاں نے پرانے مسلمان امیراں، تے زمینداراں دی حیثیت نال بدل دِتا، عہدے و منصباں دی محرومی تے جاگیراں دی تبدیلی نے ایہناں سہولتاں نوں یاں تے ختم کر دِتا یاں گھٹا دِتا۔ نویاں صنعتی تبدیلیاں نے صنعتی طبقے دے بندے نوں روزی توں محروم کر دِتا تے علماء دا طبقا نویں تعلیم دے اگے جاہل بن کے رہ گیا تے ملازمتاں دے بوہے بند ہون دی صورت وچ معاش توں وی محروم ہو گیا۔ یورپی مفکرین ولوں مسلمان تے اسلام اُتے جو اعتراضات کیتے جا رہے سن تے اوہناں دی ثقافتی و تہذیبی علامتاں نوں جس طرحاں توڑیا جا رہیا سی اوہ وی پورے معاشرے لئی تکلیف جوگ سی۔ ایس لئی ہندستان دے مسلمان معاشرے دی ایہ انتہائی اہم تواریخ اے کیوں جے ایس اہم موڑ اُتے اوہناں دے منجمد معاشرے وچ پہلی وار حرکت ہوئی تے ایس گل دی کوشش کیتی گئی کہ مغربی چیلنجاں دا جواب دِتا جائے تے اپنی تہذیب دا عقلی بنیاداں اُتے دفاع کیتا جائے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels