Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> دروازہ بند کر لو

دروازہ بند کر لو

بلجیت باسی
April 28th, 2014

بُوہے جاں بار دے مقابلے وچ دروازہ شبد دی اپنی ہی شان ہے۔لمبائی پکھوں وی اس وچ وڈپن ہے تے ورتوں دے پکھ توں وی۔ بولی ہے،
توں کاہدا لنبڑدار وے، دروازہ ہے نی
بیٹھے کؤلے نال وے، دروازہ ہے نی
بُلھے شاہ فرماؤندے ہن،
دولت منداں نے بوہیاں اُتے، رُعبدار بنائے
پکڑ دروازہ، سچے دا، جتھوں دُکھ دل دا مٹ جانے
پُرانے زمانے وچ ہر نگر، شہر دی باہری فصیل وچ دروازے لگے ہُندے سن جنہاں راہیں ہی اندر وڑیا جا سکدا سی۔ ایہہ دروازے لمبے، چوڑے، اُچے تے ڈاٹدار ہُندے سی۔ ایہناں دے ناں وی ہُندے سن جویں لاہوری دروازہ، کشمیری دروازہ۔ ایہہ سُرکھیا دے پکھ توں فائدے مند ہویا کردے سن۔ ایتھے پہریدار بٹھائے جاندے سن۔ اجیہے سُرکھیا دروازے سورج چھپن سار بند کر دتے جاندے سی۔ قلعیاں دے وی دروازے ہُندے سن جویں بہرام پور قلعے دے ست دروازیاں وچوں کُجھ دے ناں ہن۔ چوناں دروازہ، براہمنی دروازہ، سُلطانی دروازہ، تاکی دروازہ، گھاہ منڈی دروازہ ۔ اج وی ہر پنڈ دے باہروار دروازہ ہُندا ہے۔ بہتیاں وچ اج کل دروازے نہیں رہے بس دوواں پاسے چونترے ہی ہُندے ہن پر وجدے دروازہ ہی سن۔ پنڈ دے بزُرگ تے ویہلڑ اس تھاں گھتے بہہ کے آپنا جھٹ لنگھاؤندے ہن تے نالے لنگھدے وڑدے دی بڑک رکھدے سن۔ کسے دے گھر کون پروہنا آیا، دروازے بیٹھیاں نوں سبھ خبر ہُندی سی۔ دیوالی نوں ایتھے دیوے جگائے جاندے سن۔ کئی جنتک گتیودھیاں دروازے وچ ہی ہُندیاں سن۔ اج پنڈ ایہناں دروازیاں توں بہُت باہر تک پھیل گئے ہن تے پنڈ نال لگدی سڑک اُتے گیٹ لاؤن دی بھیڈ چال چل پئی سی۔ اُنج ایہہ رواج پنڈاں وچ ودھ رہی سوے-چیتنتا دا وی سوچک سی۔
کئی دروازیاں نے اتہاسک مہتتا دھارن کر لئی ہے جویں دِلی ستھت خونی ۔ ایہہ دلی دے بچے ہوئے تیراں دروازیاں وچوں اک ہے۔ اتھے مُغل سلطنت دے تن شہزادے-بہادر شاہ ظفر دے بیٹے مرزا مُغل، خضر سُلطان اتے اُوس دے پوتے ابو بکر دی برطانوی جنرل ولیم ہاڈسن نے ۱۸۵۷ دے غدر دوران گولی مار کے ہتیا کر دتی سی۔ مُغل سمراٹ دے آتم سمرپن دے اگلے دن ہی ولیم ہڈسن نے تناں شہزادیاں نوں وی آتم سمرپن کرن لئی مجبور کر دے۔ جد ہاڈسن تناں نوں ہمایوں دے مقبرے توں لال قلعے لجا رہیا سی تاں اُوس نے تناں نوں روک کے ننگیاں کیتا اتے گولیاں مار کے مار دتا۔ پھر جنتک وکھاوے لئی اوناں دے سراں نوں کوتوالی دے ساہمنے ٹنگیا ۔ دند کتھا ہے کہ جہانگیر نے آپنے اک رتن دے دو بیٹیاں نوں اس دروازے گھتے مروایا سی۔ اورنگ زیب نے آپنے بھرا دارا شکوہ دے وڈھے سر نوں ایتھے ای نادر شاہ نے دلی گھتے چڑھائی کیتی تاں ایتھے خُون دیاں ندیاں ویہہ دتیاں۔
دروازہ شبد وچ ادھیاتمک پاسار وی سی۔ گورو نانک دیو جی نے فرمایا ہے، نو دروازے دسواں دوارا۔ ایتھے نو دروازے گیان اندریاں ہی ہن۔ بھگت کبیر کہندے ہن، ’’موند لیئے دروازے۔ باجیلے انہد۔‘‘ دروازہ کھڑکاونا محاورے دا مطلب کچہری آد اگے انصاف لئی فریاد کرنا ہے۔ انگریزی راج سمیں گورے افسر دے گھر اگے جے ’’دروازہ بند ہے‘‘ لکھیا ہُندا سی تاں اس دا مطلب سی، بھارتی ملاقاتی ہُن نہیں مل سکدے۔ اُردو وچ دروازی شبد وی ہے جس دا مطلب دروازے دا رکھوالا جاں دربان ہوندا ہے۔
پنجابی وچ دروازہ تن ارتھاں وچ ورتیا جاندا ہے، کسے عمارت وغیرہ دا مُکھ لانگھا، اس لانگھے گھتے لگے ہوئے بُوہے اتے لانگھا تے بُوہے دویں۔ دروازہ فارسی دا شبد ہے جو’در‘ اتے ’واز‘ لفظاں دے میل توں بنیا ہے۔ در دا مطلب تاں سارے جاندے ہی ہن یاں بوہا، واز جاں باز دا مطلب فارسی وچ کُھلھا ہُندا ہے۔ اس طرح دروازہ شبد دا مُڈھلا ارتھ کُھلھا در ہے۔ اس حساب نال ’’کھلا دروازہ‘ کہنا اٹپٹا جیہا لگے گا پر بھاشا اسے طرح ہُندی ہے۔ دراصل کُھلا در ہی لانگھے دا پربھاو دیندا ہے، بند در تاں اک طرح پھر کندھ ہی ہے۔ دروازہ سماس دے ’در‘ شبد دا ارتھ وی پرویش-دوار ہی ہُندا ہے جو پنجابی وچ خوب ورتیا جاندا ہے پر اس وچ عام طور گھتے بُوہے دے بھاو نہیں ۔ "در گھر محلہ سوہنے پکے کوٹ ہزار‘‘گورو نانک "در در" دا مطلب ہے ہر بُوہے گھتے جویں در در منگنا جاں در در دیاں ٹھوکراں کھانا سیانے کہندے ہن در گھتے بیری نہ لائیے تے سپاہی نوں یار نہ حضرت بابا شیخ فرید دا ایہہ شلوک وی کہاوت دا رُوپ ہی دھار چُکا ہے، جے فریدا در درویسی گاکھڑی چلاں دُنیا بھیت۔ بنھ اُٹھائی پوٹلی کتھے ونجا گھت۔ در توں ہی فارسی وچ بنے ہور کئی سماسی رُوپ پنجابی وچ وی پرچلت ہے۔ کُجھ گناؤندے ہاں: دربان-در دا رکھوالا، چوکیدار؛ دربار-کچہری، (درگاہ فقیر آد دا ۔(د اس وچ گاہ دا ارتھ ہُندا ہے، شکارگاہ دا مطلب شکار کرن والی تھاں بینتی، عرضی وغیرہ دے ارتھاں والے ’درخاست‘ شبد وچ کھاستن دا مطلب ہُندا ہے، گاہونا۔ سو، بھاو ہویا کسے (دے در) اگے پیش کیتی چاہ جاں ۔پد پُچھ گچھ دے ارتھاں والے دریافت شبد وچ فارسی شبد جھلک رہا ہے جس دا ارتھ ہُندا ہے پاؤنا۔ دریچہ چھوٹے دروازے نوں کیہا جاندا ہے۔ ’چا‘ پچھیتر لگھُتا سوچک ہے۔ کتابچہ وچ ایہی پچھیتر ہے جس دا ارتھ بنیا چھوٹی کتاب۔
فارسی ’در‘ شبد دا پراچین رُوپ ’دور‘ جیہا سی۔ ایتھے آ کے اسیں اس شبد دے سنسکرت تے ہور بھارتی-آریائی بھاشاواں دے سُجاتی شبد دوار/ دوار دی چرچہ چھیڑدے ہن۔ اسیں جاندے ہی ہاں کہ دوار شبد دے ارتھ وی ایہو جہے ہی ہُندے ہن۔ ایہہ شبد ودھیرے کرکے دھارمک سندربھ وچ ہی ورتیا جاندا ہے جویں سریر دے نوں اندریاں نوں نوں دوار کیہا گیا ہے ارتھات اجیہے لانگھے جاں چھدر جنہاں راہی باہری گیان سریر دے اندر داخل ہُندا ہے۔ رہسوادی سادھکاں نے پرماتما دے نواس لئی ایہناں نوں چھدراں توں وکھ ستھان دی کلپنا کیتی ۔بینی بھگت انوسار، جدسم دوارا اپارا پرم پُرکھ کی ۔دربان دے ٹاکرے تے سنسکرت ولوں دُوآرپال ہے جو کہ در دا رکھوالا ہی ہے۔ بھُٹان دے آسپاس اُتر-پُوربی بھارت دے علا قے ارتھات تیرائی نوں دوآر جاں دوار کہندے ہن کیونکہ ایہہ بھارت ولوں بھُٹان جان لئی اک پرویش ماتر ہے۔ ایہہ دوار وی دو ہن، پچھمی دوار جاں بنگال دوار اتے پُوربی دوار جاں آسام دوار۔ ہندواں دے چار دھاماں وچوں اک کرشن دی نگری دُوآرکا دا ایہہ ناں اس کرکے پیا کیونکہ ایہہ سمُندر توں دھرتی دا دوار سی۔ گورو نانک نے دوار شبد دوارکا لئی ورتیا ہے، جکاسی کانتی پوری دوارا۔ اس شبد دی پچھیتر وجوں وی ورتوں ہُندی ہے جویں ہردُوآر؛ گُرودوارہ، ٹھاکردوارا ہے۔ ٹرنر انوسار گھر-بار شبد گھردوارا توں بنیا ہے۔ کُجھ بھاشاواں وچ ایہہ شبد گھردار وی ہے۔ اس شبد دے دروازے والے ارتھاں کارن دوارا شبد دا ارتھ ذریعہ، وسیلہ، سادھن، معرفت آد ہو گیا ہے، جبھگت بھاو ایہُہ مارگُ بکھڑا گُر دُوآرے -گورو نانک اتے جگُر دُوآرے (گورو ارجن دیو)
ایہہ شبد ہند-یورپی خاصے والا ہے۔ انیکاں بھاشاواں وچ اس دے سُجاتی شبد ملدے ہن۔ اس دا بھاروپی مُول دہائر نشچت کیتا گیا ہے جس دا ارتھ وی دروازہ، گیٹ آد ہی ہے۔ انگریزی شبد دور وی ایتھوں ہی تُریا ہے۔ انگریزی ہند-یورپی بھاشا پریوار دی جرمینک شاکھا نال سبندھ رکھدی ہے۔ پراک-جرمینک وچ اس شبد دا رُوپ سی- دُر جو پُرانی انگریزی وچ وٹ کے دُرا ہو گیا تے ہولی ہولی آدھونک انگریزی وچ ڈور۔ پُرانی نارس، ڈینش، پُرانی فریزین آد بھاشاواں وچ اس دے اسے طرح دے رُوپ ہن پر پُرانی جرمن وچ اس دا رُوپ ٹُر جیہا ہے۔ روسی وچ دوار شبد دا ارتھ دروازہ ہے۔ گریک بھاشا وچ اس دا رُوپ ٹہیرا ہے تے اس دا اک ارتھ مونہہ وی ہے۔ مونہہ وی اک طرح دوار ہی ہے جس راہیں بھوجن پیٹ وچ جاندا ہے۔ انگریزی ٹہیرود شبد اسے توں بنیا ہے اس شبد دا شابدک ارتھ ’ڈھال جاں بُوہے‘ روپی ہے۔ اس شبد دی گھاڑت گل اندر گھنڈی دی شکل درساؤن لئی کیتی گئی ہے۔ لاطینی وچ چرچت شبد لئی ڈورس شبد ہے۔ بدیشی دے ارتھاں والا انگریزی شبد فارن (Foreign) اسے توں بنیا۔ اس دا شابدک ارتھ ہے، دروں باہر۔ ایہہ فرانسیسی راہیں انگریزی وچ داخل ہویا۔ اصل وچ لاطینی فورس دا اک مطلب باہروار یاں دروں باہر وی ہوندا ہے۔ اس ستھتی نوں اسیں کُجھ اس طرح سمجھ سکدے ہاں کہ جے کوئی در گھتے کھڑا ہے تاں اس دا مطلب اوہ تُہاڈے در توں باہر ہی ہے۔ جاں ایوں کہہ لوو کہ در نوں اندر دے درشٹی کون توں دیکھیا گیا ہے۔ انگریزی شبد فورم وی ڈورس توں ہی بنیا ہے۔ پراچین روم وچ فورم سبھا ستھان نوں آکھدے ہن۔ اس توں پہلاں اس دا ارتھ مارکٹ، میدان جاں سروجنک ستھان ہُندا سی۔ ایتھے ساڈے پنڈاں والے دروازے دا جھولا پیندہ ہے جتھے لوکاں دی ستھ جُڑدی ہے۔ ستارویں صدی وچ اس دا ارتھ گوشٹی کرن والا ستھان بن گیا۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels