Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> سونگھا پانی دی تلاش وچ

سونگھا پانی دی تلاش وچ

وچار ڈیسک
December 18th, 2013

برصغیر پاک و ہند وچ وی نہری نظام انگریزاں نے آ کے وچھایا‘ ورنہ ایہدے توں پہلاں نہراں صرف بادشاہواں تے ملکاں دی خواہش اُتے اوہناں دے ذاتی محلات تے زمیناں نُوں سیراب کرن لئی لئی ای کڈھیاں جاندیاں سن۔ کھوہ کڈھنا انسان نے بھاویں زرعی دور دی شروعات توں ای سِکھ لِتا سی پر ایہدے وچ سرمایہ کاری تے محنت ایس قدر پیندی سی کہ پورے قبیلے نُوں رل کے ای ایس کم وچ ہتھ پانا پیندا سی۔ البتہ ہڑپا تے موئن جودڑو دیاں تہذیباں ایس قدر ترقی یافتہ ضرور سن کہ اوہناں دے تقریباً ہر گھر وچ کھو نکلیا ہوندا سی۔
پنجاب وچ انگریزاں دے زرعی بندوبست توں پہلاں کسان صرف اونی ای زمین کاشت کر سکدے سن جِنی اِک کھو دی مدد نال ممکن سی۔ انگریزاں نے نہراں کڈھنا دا کم اپنی آمد توں ای شروع کر دِتا سی تے ایہدے بعد پے درپے کینال کالونیاں دا قیام عمل وچ لیاندا گیا۔ پنجاب وچ کاشتکاراں نہراں نال زرعی زمیناں نُوں سیراب کر لیندے سن پر پین دا صاف پانی ایہناں نُوں فیر وی میسر نہیں ہوندا سی۔اوہ پِنڈ جیہدے وچ کھو نہیں ہوندا سی اوتھے ساری آبادی رل کے اِک وڈا جیہیا چوکور ٹویا کڈھ لیندے سن جیہنوں ڈِھگی کہندے سن۔ اوس ڈِھگی وچ نہر دا پانی جمع کر لِتا جاندا سی تے اوتھوں ای پالتو جنور‘ انسان تے جنگلی جنور اپنی لوڑ دا پانی حاصل کردے سن۔ پین دے پانی نُوں صاف کرن لئی گھرے وچ پھٹکری دا استعمال ہوندا سی۔ پر ایہہ ڈِھگی وی سردیاں دے اوہناں دِناں وچ استعمال جوگ نہیں رہندی سی جدوں نہراں مرمت واسطے کجھ مہنیاں لئی بند ہو جاندیاں سن تے فیر پانی دور دُراڈے پِنڈاں دے کھوہاں توں ریڑھیاں اُتے لد کے لیاناپیندا سی۔ اوہناں دِناں وچ لوک باغ پانی دی بے انتہا بچت کردے سن ایلومینیم دے بھانڈیاں نُوں سُکی مٹی نال صاف کر لِتا جاندا سی تے باقی بھانڈیاں نُوں اِک دے بعد دوجے وچ تھوڑے جیہے پانی نُوں وار وار استعمال کر کے دھویا جاندا سی۔ صبح مونہہ دھون لئی ہر بندے نُوں صرف اِک گلاس پانی لبھدا سی۔ نہانا عیاشی برابر تے پین دے پانی دی تھاں لسی استعمال وچ لیاندی جاندی سی۔ لوک کئی ہفتے پسینے نال چیکٹ کھُڑ کھُڑ کردے جوڑے نُوں بغیر دھون دے استعمال کردے سن۔ سگوں بندے تے گرمیاں وچ قمیص صرف اوس ویلے ای پاندے سن جدوں یاں تے کِسے شادی وچ رلت کرنا ہوندی سی یاں فیر کِسے سرکاری اہلکار دے ساہمنے حاضری دینا ہوندی سی۔
کھوہ کڈھن لئی دا بیڑا وستی دا یاں تے کوئی متمول بندا چُکدا سی یاں فیر پورا قبیلہ چندا اکٹھا کردا سی۔ کئی ویلے ایہہ سرمایہ کاری ڈُب وی جاندی سی کیوں کہ جے زمین تھلے پانی مِٹھے دی بجائے کھارا نکلے تے سارا منصوبہ ناکام ہو جاندا سی۔ کھو کڈھن وچ ملتان دے علاقے دے خاص جانگلی قبایل مہارت تاما رکھدے سن تے پورا پراجیکٹ اوہناں نُوں سونپ دِتا جاندا سی (جانگلی ایہناں نُوں صرف ایس وجہ توں کہندے سن کہ ایہہ لوک شہراں توں دور جنگلاں وچ رہائش رکھدے سن۔) کھو کڈھن وچ ساریاں نالوں پہلاں مرحلا اوس قطع زمین دی تلاش ہوندا سی جیہدے تھلے مِٹھے پانی دے دھارے موجود ہوندے سن۔ ایس تلاش دے ماہر بندے نُوں سونگھا کہندے سن یعنی زمین دی سطح نُُوں سُنگھ کے مِٹھے پانی دا سراغ لاون والا۔ سونگھا اپنے ہتھ وچ پھڑیاں دو ٹہنیاں نُوں لے کے ٹُر پیندا سی تے اوہدے پِچھے وستی دے لوکاں دا ہجوم۔ سونگھے لوکاں دا کہنا اے کہ زمین دے اِک مرلے توں دوجے مرلے دا پانی مختلف ہو سکدا اے۔ سونگھے دے ہتھ وچ پھڑی ہوئی لرزاں ٹہنی جدوں اپنے آپ زمین ول جھک جاندی تے اوہ رُک جاندا تے اوس تھاں زمین تھلے پانی دی موجودگی دا یقین ہو جاندا سی۔ سونگھے مٹی نُوں سونگھن توں اڈ اوس تھاں موجود نباتات نوں ویکھ کے وی مِٹھے پانی دا انداز کردے سن۔ کہندے نیں کہ اِک کسبی فن اے تے تربیت نال ہر اِک بندہ ایہدے وچ مہارت پیدا کر سکدا اے واللہ اعلم۔
جدوں سونگھا تھاں دی نشاندہی کر دیندا س تے ایہدے بعد اگلا مرحلہ پکیاں اِٹاں بنان دا ہوندا سی۔ ہتھاں دی مدد نال پہلاں کچیاں اِٹاں بنائیاں جاندیاں تے فیر اِک ٹوئے وچ کچیاں اِٹاں نُوں اُتے تھلے بلاس دی صورت وچ رکھ کے چاراں پاسے کندھاں کھڑیاں کر کے بند کر دِتا جاندا سی‘ صرف ہوا تے بالن پان لئی سوراخ چھڈ دِتے جاندے سن۔ ساڑن لئی جنڈ دے رُکھ دی لکڑی بُہتی پسند کیتی جاندی سی کیوں جے ایہہ زیادہ حدت پیدا کردا سی تے دیر تک بلدا سی۔
اِٹاں پکن دوران کھوہ نُوں کڈھن لئی زمین وچ پہلاں ٹَک لایا جاندا سی۔ ایس ٹک نُوں لان توں پہلاں وستی دے لوکاں دے اپنے مذہبی عقیدیاں مطابق رسماں ادا کیتیاں جاندیاں‘ ساریاں نُوں نیاز دا کھانا کھوایا جاندا تے دُعا وغیرہ کیتی جاندی۔ جدوں کھوکڈھن دا مرحلہ چل رہیا ہوندا سی تے پِنڈ دا ترکھان وستی دے جنگلاں وچ ساریاں نالوپ پُرانا شیشم دا رُکھ تلاش کر رہیا ہوندا سی جیہدی مضبوط لکڑی نال کھو دا چَک بننا ہوندا سی۔ کئی دفعہ پانی 40 ہتھاں دی گہرائی یاں فیر ایس توں پہلاں مل جاندا سی۔ ترکھان جدوں چَک بنا لیندا سی تے چک نوں اِک جلوس دی صورت وچ وستی توں کھو ول لیاندا جاندا۔ وستی دیاں سوانیاں مونہہ اُتے پلو لمکائے ہولی ہولی وین کردیاں ہویاں چَک دے نال ٹُردیاں کیوں جے جِس شیشم دی لکڑی نال اوہ چَک تیار ہویا سی اوس رُکھ اُتے اوہناں نے کدی بچپن وچ سکھیاں سہیلیاں دے نال پینگھ دے ہُلارے لِتے ہوندے سن یاں اوہدے تھلے رل کے رقص کیتا ہوندا سی تے اج اوہ چَک زمین ہیٹھ اُترن جا رہیا سی یعنی زندگی دی بے ثباتی دا مظہر ہووے (کہندے نیں کہ چَک دا لفظ پراکرت لفظ چکن توں نکلیا اے جیہدا مطلب قطعہ زمین لِتا جاندا اے۔ پر بعض کھوجی ایہہ کہندے نیں کہ چَک کھو دی بنیاد اے تے کھو وستی وسن دی وجھا ایس لئی پنجاب تے سندھ وچ وستیاں دے ناں نال چک دا لفظ آندا اے سگوں سکھر دے لاگے اِک شہر دا ناں صرف چک اے)۔
چک نُوں کھو وچ لاہ86 توں پہلاں اِک وار فیر دُعا کیتی جاندی کیوں جے چک کِسے وجھا توں جے سِدھا نہ ڈِگے تے اوہدے اُتے پکیاں اِٹاں دیاں دا کندھاں دا محل مضبوط نہیں چُکیا جاندا سی۔ سگو کئی ویلے تے کندھاں ڈِگ کے ہنر منداں دی موت دا سامان وی بن جاندیاں سن۔‘‘
جدوں کھو مکمل ہو جاندا تے فیر شکرانے دے طور اُتے سارے پِنڈ نُوں کھانا کھوایا جاندا‘ لوک جی بھر کے دعوت اُڈاندے۔ ہُن ایہہ کھو ساریاں دی سانجھی ملکیت سمجھیا جاندا تے اوتھوں پانی گھر تک لیان دی ذمے واری گھر دیاں سوانیاں دی ہوندی سی یاں فیر صاحب حیثیت لوک ماشکی نُوں کہہ دیندے جیہڑا سارا دِن بھر بھر مشکاں لیاندا۔
گھر وچ وی پانی دے گھڑیاں نُوں صاف ستھری تھاں اُتے رکھیا جاندا تے ہر کوئی ہتھ نہیں لا سکدا سی‘ ہو سکدا اے ہتھ گندے ہون۔ پانی صرف لوڑ مطابق استعمال کیتا جاندا سی۔ سوانیاں تے گھر وچ ای لوڑی ویلے غسل کر لیندیاں سن پر مرد حضرات پِنڈ دی مسیت دے کھو توں یاں فیر زمیناں اُتے نہری پانی نال ای غسل کر لیندے سن۔ پانی دے اسراف نُوں بھیڑا تے ناشکری سمجھیا جاندا سی۔
’’پر ایہہ سبھ قدیم زمانے دیاں کہانیاں سُنا کے ویلا کیوں ضائع کر رہے آں؟ جناب ایس لئی کہ ایہہ پانی جیہڑا زندگی دی بنیاد اے‘ تہانوں بہت سستی قیمت تے نہایت سہولت نال اج میسر اے‘ بغیر اپنی جان نُوں کشٹ وچ پایا‘ ایس لئی تُسیں شکر نہیں کردے ورنہ شُکر کرن نوں تے چُلو بھر پانی ای کافی اے۔‘‘


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels