Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> مراکہ

مراکہ

اِقبال قیصر
June 28th, 2013

مراکے بارے اِک کہانی 1868ء دے شجرے اندر درج ہے اَتے دُوجی پنجاب چیفس اندر پہلوں شجرے والی کہانی۔ اوس اندرلِکھیا ہے کہ چھے سو سال پہلوں مراکا نامی اِک بندے نے لہندے ولوں آ کے ایس تھاں نُوں واہی بیجی دے یوگ بنایا تے پِنڈ وسایا۔ پِنڈ دا ناں اوہنے آپنے ناں اُتے مراکہ رکھیا۔ کوئی سو سال وسّن مگروں سرکاری دھکے شاہی اَتے ظلم پاروں پِنڈ اُجڑ ہو گیا۔ لوک وکھو وکھ پِنڈاں وچ جا وسے۔ پندرھاں ورھیاں تک پِنڈ اُجڑیا رہیا۔ پھیر لوکاں وکھو وکھ پِنڈاں توں آ کے آپنی پُرانی تھاں اُتے وسّوں کیتی۔ سردار جھنڈا سنگھ ویلے لوکاں نے پُرانی وسوں توں کوئی ادھے کوہ دی وِتھ اُتے نویں آبادی کیتی۔ پِنڈ دا ناں مراکہ ای رہیا۔ پِنڈ دی زمین کُجھ لوکاں واہ لئی اَتے باقی شاملات ای پئی رہی۔ پِنڈ دی دُوجی آبادی ویلے جٹ اَتے براہمن سادھو فقیر ایتھے آ وسّے۔ مہاراجا رنجیت سنگھ ویلے ایہہ پِنڈ جدی ونڈ تحت آپس وچ ونڈیا گیا۔ ایہدیاں پتیاں اَتے ڈھیریاں بنیاں جیہناں دا ویروا انج اے۔
پتی سیرو ‘ پتی پہلا ‘ پتی میان ‘ پتی طلن ‘ پتی اودو ‘ ڈھیری پھتر ‘ پتی چنن۔ ایتھے جٹاں توں وکھ فقیر‘ مداری‘ باہمن‘ جٹ دھاریوال اَتے بیراگی سادھو وغیرہ وسدے رہے۔
کتاب ’’روسائے پنجاب‘‘ دے لکھیار ایس پِنڈ بارے جو دس پائی‘ اوہ کُجھ انج اے۔
مراکے دی اولاد وچوں بوڑ سنگھ ناں دے بندے دی اولاد وچوں سردار شیر سنگھ ہویا جو رئیس مراکہ اکھوایا۔ ایس دی موت 1932ء نوں ہوئی۔ شیر سنگھ گوردِت سنگھ دا پُتر سی جو 1901ء نوں مریا۔
ایہہ پِنڈ 1752ء نوں اوس ویلے اُجڑیا جدوں احمد شاہ درانی نے پنجاب اُتے تیجا ہلّہ بولیا۔ احمد شاہ نوں دسیا گیا سی کہ مراکے وچ چور وسدے نیں۔ اوہنے ہلّہ بول دِتّا‘ فوج دے ٹاکرے اُتے عام پینڈو لوک سن۔ فوج نے پِنڈ اُتے قبضہ کر لیا۔ پِنڈ نوں اگ لا دِتی۔ مر د ، زنانیاں اَتے بالاں نوں موت دے مُونہہ دے دِتا۔ ایس ہلّے وِچ اِک بوڑ سنگھ اَتے اوہدا پُتر جسّا سنگھ جیوندے بچے۔ اوہ وی ایس واسطے پئی اوہ پِنڈوں باہر کدھرے گئے ہوئے سن۔ لوکاں دِیاں لوتھاں گلیاں وچ پئیاں ہوئیاں سن۔ اوہناں نوں کوئی سانبھن والا نہیں سی۔ ایس لُٹ مار مگروں جدوں بوڑ سنگھ پِنڈ اپڑیا اَتے اوہدا سبھ کُجھ برباد ہو چُکیا سی۔
بوڑ سنگھ ایس اُجاڑے مگروں اِک جتھا بنایا‘ جیہڑا لُٹ مار کردا سی۔ اوہدے توں مگروں اوہدا پُتر جسّا سنگھ ایہی کردا رہیا۔ جسا سنگھ نے آپنی اِک فوج بنا لئی اَتے آپ اوس دا سردار ہو گیا۔ اوہنے ڈسکہ ضلع سیالکوٹ اُتے قبضہ کر کے اوتھے ای وسوں کر لئی۔
جدوں شاہ زمان نے 1797ء نوں پنجاب اُتے ہلّہ کیتا تاں سردار رندھان سنگھ نے شاہ زمان دی امداد کیتی۔ اوہنے چنھاں کنڈھے شاہ زمان نال مُلاقات کیتی اَتے اوہدی رج سیوا کیتی‘ جیہدے اُتے شاہ زمان نے اوہدی مراکے والی جاگیر اوہنوں موڑ دِتی۔ رندھان سنگھ جسّا سنگھ دا پُتر سی۔ مہاراجا رنجیت سنگھ ویلے ر ندھان سنگھ دی اولاد مراکے آ کے وس گئی۔ انگریزاں ویلے سردار فتح سنگھ انگریزی فوج وچ چلا گیا۔ ایہناں نوں مراکے والے سردار کر کے سدّیا جاندا اے۔
سردار ہرکشن سنگھ کِسے زمانے وچ مُلتان پُلس وچ کورٹ انسپکٹر سی۔ ترقی کردا ہویا اوہ ڈپٹی سپرنٹنڈنٹ دے عہدے توں 1933ء وچ ریٹائر ہویا۔ اوہنے دُوجی وڈی لام ویلے انگریزاں دی سیوا کیتی۔ جیہدے سٹے وجوں اوہنوں وائسرائے نے جنگی تمغہ اَتے سند دِتی۔ 1916ء وچ اوہنوں سردار صاحب دا خطاب مِلیا۔ اوہنے مراکے وچ اِک خیراتی ہسپتال بنایا تے ڈیڑھ لکھ روپے مالیت دی جائیداد ایس ہسپتال واسطے وقف کیتی۔ ایس دے تِن پُتر سن جیہڑے انگریز سرکار دے وکھو وکھ محکمیاں وچ نوکر سن۔
ایہہ کہانی تھوڑے جیہے وادھے گھاٹے نال اج وی پِنڈ والیاں نوں یاد ہے۔ اوہناں دا کہنا ہے کہ جدوں احمد شاہ نے ایس پِنڈ نُوں اُجاڑیا۔ اوس ویلے بوڑ سنگھ آپنے سوہریاں کول گیا ہویا سی۔ جدوں اوہ پِنڈ مُڑیا تاں پِنڈ سڑ کے سواہ ہو چُکیا سی۔ اوہنے آپنی سوانی نال رل کے پرانے پِنڈ دے نیڑے ای ایہہ پِنڈ وسایا جو اج وی وس رہیا ہے۔ اوہنے ایس نویں پِنڈ دا پُرانا ناں مراکہ ای رہن دِتا۔ اج وی ایس سڑے ہوئے پِنڈ دا تھیہ پِنڈ دے پچھواڑے پیا ہے۔ ایس نوں سڑیا ہویا پِنڈ کہیا جاندا ہے۔ ایس اُتے قبرستان ہے۔ ایہہ قبرستان 1947ء مگروں بنیا۔ ایس تھیہہ اُتے بوہڑ دے پُرانے رُکھ موجود ہن۔ ایہناں رُکھاں توں اڈ اج وی تُسیں قبراں اُتے پئیاں اِٹّاں توں ایس پِنڈ وچ احمد شاہ ولوں لائی گئی اگ دی شدت نُوں محسوس کر سکدے ہو۔ ایہناں عمارتاں دِیاں ایہہ اِٹاں کھِنگر بن چُکیاں ہن۔ ایہناں دا رنگ کالا اَتے اِک دُوجی دے وچ وڑ چُکیاں ہن۔ ایہناں اِٹاں توں وکھ چھتاں دا سڑیا ہویا سبات‘ چھتیر اَتے بالے سواہ اَتے کُولے دے رُوپ وچ نظریں آؤندے ہن۔ ایس کھنڈر توں ایہہ وی جانکاری مِلدی ہے کہ ایس تھاں پکیاں حویلیاں اَتے چوبارے سن۔ ایہہ تھیہہ کوئی ڈھائی ایکڑ وچ ہے اَتے زمین توں اُچائی کوئی چھے میٹر ہے۔ سبھ توں اُچی تھاں اُتے کریر دے رُکھ ہن جیہناں تھلے چِٹیاں قبراں ہن۔ ایہناں وِچوں اِک قبر پیر جلال قطب کمال سُرخ پوش بخاری اُچوی دی ہے‘ جو 30 دسمبر 1993ء نوں موئے۔ ایہناں دے نال سید رنگ علی شاہ دی قبر ہے جِس اُتے مرن تاریخ 28 چیت 2017 بکرمی (1960ء) لِکھی ہے۔ ایس تھاں دو ہور مزار وی مشہور ہن۔ ایہناں وچوں اِک بابا مستان شاہ دا اَتے دُوجا کالا پیر ولی دا۔ ایہناں دوہاں دا میلہ 21 بھادوں نوں ہوندا ہے۔
ایس پِنڈ اندرہور وی کئی مزار ہن۔ ایہناں وِچوں دو مزار بہت ای دلچسپ ہن اِک شہیداں والا اَتے دُوجا گوربخش والا۔ شہیداں والا مزار جِس دا دیوا بتی لطیف کمبوہ کردا اے۔ ایہہ مزار اوس دے گھر اندر ای اے۔ پتا چلیا کہ1947ء ویلے ایہہ لوک جدوں ہوشیار پُور توں مہاجر ہو کے آئے تاں اوہ شہیداں دے ایس دربار اندر وسّے۔ ہُن اوہناں گلی والے پاسے نویں مکان چھت لئے ہن اَتے ایہہ دربار لُک گیا ہے۔ ایس دی حقیقت ایہہ ہے کہ جدوں بُوڑ سنگھ نے ایس تھاں 1752ء دے نیڑے پِنڈ وسایا تاں اوس ویلے پُرانے پِنڈ اندر احمد شاہ دے فوجیاں ہتھوں مرن والے شہیداں دیاں لوتھاں نوں ایس تھاں ساڑیا گیا سی۔ ایس واسطے ایس نوں شہیداں والا دربار یا شہید گنج آکھیا جاندا سی۔ سِکھاں ایس تھاں اِک عمارت بنائی۔ 1947ء مگروں آؤن والے مہاجر وی ہُن تک ایس تھاں دِیوا بتی کردے ہن۔
ایس تھاں دُوجی اہم تھاں گوربخش دا دربار ہے۔ اج کل ایس دی سیوا سنبھال بابا صوبہ مسیح کردا ہے۔ ایہہ دربار وی 1947ء توں پہلوں دا ہے۔ گوربخش سنگھ بیراگی سادھو سی۔ اوہدے مرن مگروں ایس تھاں اوہدی سمادھ بنائی گئی۔ ایس سمادھ دی سیوا سنبھال مذہبی سِکھ کردے سن۔ 1947ء ویلے سِکھ اُچالا کر کے ایتھوں چلے گئے۔ پِنڈ دے مذہبی سِکھاں عیسائیت قبول کر لئی اَتے ایسے ای پِنڈ وچ وسے رہے۔ اوہناں گوربخش دربار دی سیوا سنبھال وی کیتی رکھی۔ ہُن اوہناں ایس دربار دے متھے اُتے صلیب دا نشان بنا لیا ہے۔ انج ایہہ سمادھ ہُن دربار دا رُوپ دھار گئی ہے۔ 25 ہاڑ نوں ایس تھاں بھاری میلہ جُڑدا ہے۔ جو سارے ای پِنڈ والے رل کے مناندے ہن۔
ایس پِنڈ اندر ایس ویلے اہلِ سُنت دیاں پنج مسیتاں ہن۔ ایہناں وِچوں دو بوہت ای سوہنیاں اَتے اُچے مناراں والیاں ہن۔ پِنڈ دے گوردوارے اندر ہوشیار پور دے گُجر پناہ گیر وسّے ہوئے ہن۔ پِنڈ اندر 20 بھادروں نوں سخی سرور دی چھنج وی پیندی ہے۔ ایس تھاں مُنڈیاں دا گورنمنٹ ہائی سکول‘ خاندانی منصوبہ بندی دا فلاحی مرکز‘ مُنڈیاں اَتے کُڑیاں دے پرائمری سکول‘ ایہناں دے نال نال اِک سینٹ کیڈرے سکول وی ہے۔ عیسائیاں دا گرجا‘ ایس پِنڈ دے چوکھے عیسائی جدی وسنیک ہن۔ ایہہ پہلوں مذہبی سِکھ سن تے ونڈ ویلے ایہناں عیسائیت قبول کیتی۔ ایہناں توں وکھ کمیر‘ گِل جٹ‘ جولاہے‘ راجپوت بھٹی‘ رانے‘ فقیر‘ کھوکھر‘ ارائیں‘ گُجر‘ تیلی‘ ماچھی‘ گھمیار اَتے لوہار وسّے ہوئے ہن۔ ایہہ سارے ہوشیار پور دے مہاجر ہن۔
پِنڈ دا پُرانا ہسپتال گھر بن چُکیا ہے۔ پِین والے پانی واسطے لوکاں موٹراں اَتے نلکے لائے ہوئے ہن۔ گلیاں کچیاں‘ مکان پکّے‘ سیوریج ہے پر گندا پانی چھپڑ وچ جاندا ہے۔ بجلی‘ ٹیلی فون دیاں سُکھیائیاں ہن۔ آسے پاسے فیکٹریاں لگ گئیاں ہن جیہدے نال پِنڈ ایہناں دے اولھے ہو گیا ہے۔ ایس توں وکھ مدینہ کالونی‘ رانا ٹاؤن‘ مراکہ کوارٹر‘ خرم ٹاؤن اَتے رحمت ٹاؤن ناں دیاں نویں بستیاں وس گئیاں ہن۔
ایس پِنڈ دی وسوں دے اُکا وچالے نِکیاں اِٹاں دیاں پُرانیاں حویلیاں دے ایرے نظریں آؤندے ہن۔ ایہہ پِنڈ دے سرداراں دیاں حویلیاں سن جو ہُن کھنڈر ہو گئیاں ہن۔ پِنڈ وچ ست دے نیڑے ہٹیاں ہن جِتھوں لوک نِت ویہار لوڑ دیاں شیواں خریددے ہن۔ نیڑے ملتان روڈ ہے جو ایہناں لوکاں نوں پُورے مُلک نال جوڑدی ہے۔ واہک زمین مُک گئی ہے۔ لوک دیہاڑی مزدوری‘ نوکریاں اَتے مالدار کاروبار کر کے گزارا کردے ہن۔
پِنڈ دا اِک مشہور بندہ بابا بالی مراسی دسیا جاندا ہے۔ ایہہ پِنڈ وچ اکھاڑا لاؤندا ہوندا سی۔ ہِیر گاون دے نال نال ہیر رانجھا ڈرامہ وی کھیڈدا ہوندا سی۔ ایہہ پِنڈ توں باہر جا کے نہیں سی کھیڈدا۔ انج اج وی کئی پکّی عمر دے ہِیر پڑھدے ہن۔

* * *











انٹرویو: بابا فضل دین ولد شہاب الدین انصاری جولاہا‘ عمر 80 ورھے‘ 16 فروری 2009


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels