Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> دائی لاڈو دی مسیت، لہور

دائی لاڈو دی مسیت، لہور

مدثر بشیر
June 20th, 2013
5 / 5 (2 Votes)

شہر لہور وچ وسن والا خورے کوئی ہی واسی ہووے جس نوں میو ہسپتال دا نہ پتا ہووے۔ ایسے ہسپتال دی پچھمی سیدھ وچ سڑک دا ناں رتن چند روڈ ہے۔ ہسپتال دے نالو نال کوئی ہی ایسا جی ہووے جیہڑا ایس سڑک توں نہ لنگھیا ہووے تے جیہڑا جی وی ایتھوں لنگھیا ہے۔ اُس نے اِک واری کھلو کے اِک اُچی شان والے گنبد دی ایس مسیت نوں ضرور تکیا ہے جس دا ناں دائی لاڈو دی مسیت ہے۔ ایس مسیت دیاں پچھمی سیدھ والیاں کندھاں رتن چند رود ول نیں تے پوربی سیدھ والا بوہا چیمبر لین روڈ ول ہے۔ہُن اس اک نگاہ ایس چار سو ورھے پرانی مسیت دی وار ول پاؤنے ہاں۔
’دائی لاڈو‘‘ دے ناں توں ایہہ پرسدھ مسیت مغل سرکار دے سمے وچ اک شاہی دائی نال جُڑی ہوئی ہے۔ مسیت دی اُساری دائی لاڈو نے کیتی ایس اُتے وار لیکن والے اک مت نیں پر ویلے دی ونڈ وچ دو وکھ وکھ دھڑے دسدے نیں۔ اک دھڑے دا آکھنا کہ ایہہ دائی اکبر سرکار دے سمے دی ہے تے ایس نیں شہزادے سلیم نوں اپنا دُدّھ وی پیایا سی۔ایس دھڑے وچ کنہیا لال ہندی ورگا وڈا وار لکھاری وی ہے۔ دوجے دھڑے دا آکھنا ہے کہ ایہہ دائی جہانگیر سرکار دے سمے دی ہے تے شاہ جہاں اُس دے ہتھ ہی جمیا سی۔ ایس دھڑے وچ سیّد نوز احمد چشتی تے سیّد لطیف ورگے وڈے ناں دسیندے نیں۔ اپنی کھوج پاروں میں آپ وی دوجے دھڑے نوں بہتا وار دے نیڑے سمجھنا واں۔ دائی لاڈو دے خاوند دا ناں محمد اسمٰعیل سی تے اوہناں دے پتر دا ناں محمد شکور سی جیہڑا کہ ایس مسیت دا پہلا پربندھی سی۔ جس تھاں اُتے ایہہ مسیت ہے اُس دا پرانا ناں ’’محلہ ٹِلّا‘‘ سی۔ ایس اُچی شاہ والی مسیت دی اُساری مگروں ایتھے بڑے بڑے ناواں والے بندیاں نے درس دتی ایس ٹورے وچ مولوی عمصت دا ناں جگ جانا ہے۔ اورنگ زیب عالمگیر دے سمے تیکر ایہہ مسیت اپنی پوری شان نالجگ وچ دسی۔ عالمگیر مگروں مغل سرکار ڈھیندی رہی تے مسیت دا آدر وی ویلے نال گھٹدا رہیا۔ فیر اک ویلا ایہہ آیا کہ سکھ سرکار دے سمے اک ہندو سنیاسی جوگی جس دا ناں سنت گرا سی۔اُس نے مسیت اُتے قبضہ کر لیا۔ اُس نے کئی ورھے مسیت دی تھاں ملی رکھی ایتھوں تیکر کہ انگریز سرکار دا راج آ گیا۔ انگریز سرکار سمے سائیں مہر تے کجھ دوجے مسلمان منڈیاں نوں نال رلا کے مسیت توں اُس جوگی دا قبضہ چھڑا لیا۔ پھیر سائیں مہر دے آہر کارن مسیت وچ نماز پڑھن دا ٹورا وی ٹُریا۔ مسیت دی عمارت بارے کنہیا لال ہندی نے اپنی کتاب تایخ لاہور (ص 311) تے انج لکھیا ہے۔
’’ایہہ مسیت پکے چونے دی عمارت نال پکی پیڈھی بنی ہوئی ہے۔ تِن محراباں تے اک اُچی شان والا گنبد۔ پر چھت کپ وانگوں ہے تے مستی د اویڑھا پکے فرش تے پکے تالاب نال ہے۔ پر ہُن تالاب بند ہے۔ تے ویڑھے دی پوربی سیدھ وچ دائی لاڈو دی پکی قبر بنی ہوئی ہے۔ باہرلیاں چارے پاسیاں دیاں کندھاں پکیاں مہر شاہ فقیر دیاں اُساریاں ہوئیاں نیں۔ اگلی عمارت توں اڈ ہُن مسیت دا کجھ وی باقی نہیں۔ نکا کھوہ مسیت دی دکن سیدھ وچ ہے۔ اوہ ہندو فقیر نے اُساریا سی۔ مسیت دی پرانی عمارت تے پرانا کھوہ اوہ ساریاں اُساریاں کنہیا کسمپر والا تے ڈھا دتیاں نیں تے پرانے کھوہ دیاں اِٹاں کڈھوا دتیاں نیں۔ ہُن اُس داکوئی نشان باقی نہیں۔‘‘
دائی لاڈو نے 1069ء (1659ء) وچ چلانا کتیا۔ ایس تاریخ دی گوہای کنیہا لال دے ایس مسیت اُتے لکھے مضمون دے ہیٹھ ہاشیے توں وی لبھدی ہے۔ اوہناں نوں مسیت دے صحن وچ ہی دبیا گیا۔ اج دے سمے وچ ایس مسیت دے نیڑے ہی رنت چند روڈ اُتے لیڈی ایچیسن ہسپتال دی پوربی سیدھ وچ وی اک قبر ہے۔جس اُتے دائی لاڈو دے ناں دی تختی گڈی ہوئی ہے۔ پر وار دھیان مارن مگروں تے پرانیاں کتاباں دے سانگیاں وچ مسیت دے ویڑھے وچ ہی دائی لاڈو تے سائیں مہر شاہ دیاں قبراں سن جیہڑیاں کہ مسیت دی نویں اُساری مگروں ویڑھے دے فرش نال برابر کر دتیاں گئیاں۔ ہو سکدائے کہ لیڈی ایچیسن ہسپتال وچ جیہڑی قبر ہے اوہ وی کسے آدران جی دی ہووے پر اوہ قبر دائی لاڈو دی نہیں۔
اج دے سمے وچ جدوں ایس مال روڈ، جی پی او تو کھبے پاسے آنے ہاں تے اک نکی جیہی سڑک دسدی ہے ایس دا ناں اردو دے اک پرسدھ لکھاری آغا شورش کاشمیری دے ناں اُتے ہے۔ اوسے سڑک اُتے کجھ اگانہہ سجے پاسے ٹیلی فون ایکسچینج دی پرانی عمارت ہے تے اُس توں اگانہہ کھبے پاسے کُڑیاں دا اک پرسدھ سکول سیکرڈ ہارٹ ہے۔ ایس سکول دے پربندھیاں وچ بہتیاں عیسائی زنانیاں ’’؟؟؟؟؟؟‘‘ ہیگی آں نیں۔ ایس سکول توں اگانہہ چوک وچ کھبے پاسے گارڈی ٹرسٹ پرانی عمارت دسدی ہے۔ ایسے سڑک اُتے کھبے پاسے کجھ کباڑئیے، بجلی دیاں پرانیاں شیواں ویچدے نیں۔ ایس توں اگلے چوک دے وچکار ایہہ اُچی شان والی مسیت دسدی ہے۔ مسیت دے بوہے دے ساہمنے پوربی سیدھ وچ اک نکی جیہی سڑک ناز سینما نوں جاندی ہے۔ ایس سینما دا ٹکٹ گھر اصل وچ کدے کسے مندر دی عمارت ہوندی سی۔ ایہہ سڑک مشن روڈدے ناں توں پرسدھ ہے۔ مسیت دی عمارت دے نال چوک دے ساہمنے کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج دا ہوسٹل تے سوئمنگ پول ہے۔ رتن چند روڈ میو ہسپتال دی عمارت دے نال اگانہہ وانساں والے بازار تیکر جاندی ہے۔ مسیت دی پچھمی سیدھ وچ میو ہسپتال دا ’’ڈیپارٹمنٹ آف یورالوجی‘‘ ہے۔مسیت دی پوربی سیدھ وچ محلے تے آبادی احاطہ کشن کشور اکھواندے نیں۔ ونڈدے سمے اوس محلے وچ دو بڑے دھنوان بندے سن اک تاں مہدی حسن سن جیہڑے اُس سمے دے سٹیٹ بنک دے افسر سن تے دوجے کرنل ضیاء سن۔ مسیت دے ساہمنے کیمریاں تے بجلی دیاں شیواں دیاں کئی ہٹیاں نیں۔ ونڈ سمے ایتھے نسبت روڈ توں لے کے مسیت تے سوئمنگ پول تیکر ایہو جیہی کوئی ہٹی نہ سی۔ ایتھے تِن وڈیاں کوٹھیاں سن۔ اک کوٹھی خواجہ عبدالرحمن غازی ہوراں دی سی جیہڑے کہ ونڈ توں پہلاں کانگرس دے لہور وچ وڈے لیڈر سن تے اوہناں دے پنڈت جواہر لال نہرو نال آپسی ساک وی سن۔ اوہناں دی کوٹھی توں اگلی کوٹھی باؤ انیس دی سی جیہڑے کہ پرسدھ فرنیچر دی ہٹی ۔’کیپٹل فرنیچر‘‘ دے مالک سن۔ اوہناں دی کوٹھی توں اگلی کوٹھی شیخ فرید الدین تے شیخ غلام قادر دی سی۔ ونڈ توں اج دے سمے تیکر دیاں ایہہ گلاں ساہنوں محمد عرفان خان تے حاجی پرویز صاحب ہوراں دسیاں۔ جیہناں دے کیمرے ٹھیک کرن دی ہٹی ایس مسیت ہیٹھاں ہے۔ حاجی پرویز صاحب تے اوہناں دے وڈے بھرا حاجی راحت علی دوویں رل کے ایوب خان دے سمے ایس مسیت ہیٹھاں راشن ڈپو ٹوردے سن۔ میرے کجھ سوالاں دے جواباں وچ ایہہ گلاں پتہ لگیاں کہ مسیت دی پچھلی سیدھ وچ جتھے ہُن بہتیاں دوائیاں دیاں ہٹیاں نیں تے ساہمنے والے سیدھ وچ کیمریاں دیاں ہٹیاں نیں۔ ونڈ دے سمے ایتھے بہتیاں ہٹیاں حکیماں دیاں ہوندیاں سن اوہناں دے نال اک ہٹی سائیکلاں والے دی سی۔ اُس دے نال اک ہٹی گوشت والے دی تے اک ہٹی مہراں بناون دی سی۔
ایہناں توں اگانہہ دنداں دے اک پرسدھ ڈاکٹر، ڈاکٹر حسن دی ہٹی سی۔ اُس دے نالاک ہٹی میاں ٹیلرز دی سی۔ ایس درزی کولوں اپنے سمے دے پرسدھ فلمسٹار تے سیاستدان آن کے کپڑے سواندے سن۔ اُس سمے ایہہ ساریاں ہٹیاں اپنے اپنے ناواں توں پرسدھ سن کہ فلانے دی ہٹی، فلانے دی ہٹی۔ میو ہسپتال دی نوابی سیدھ وچ دوائیاں دیاں دو ہٹیاں سن اک دا ناں لائف میڈیکل سٹور تے دوجی دا ناں شفا میڈیکل سٹور سی۔ اوہناں ہسپتال دے نال اپنے ویلے دے پرسدھ ڈاکٹر، ڈاکٹر یحییٰ ایم بی بی ایس دا کلینک وی ہوندا سی۔ رتن چند روڈ اُتے ہی کجھ اگانہہ بھارت بلڈنگ ہوندی سی۔ اُس دے وچ کدے واپڈا دا دفتر وی ہوندا سی۔ دفتر دی اُساری وچ لکڑ دی بہو ورتوں سی ایسے بلڈنگ وچ پاکستان ٹائمز تے امروز دے دفتروی ہوندے سن۔ ہن ایس بلڈنگ دی عمارت تاں بس کاغذاں وچ ہی دسدی ہے۔ ایس توں اگانہہ اک ہور پرسدھ عمارت ’’آزاد پاکستان‘‘ دے ناں توں سی۔ ایہناں عمارتاں دے نیڑے ہی پہلوانی دا اک پرسدھ اکھاڑہ ہوندا سی ’’کاکا خلیفہ دا اکھاڑہ‘‘ ایس اکھاڑے وچ ہندوستان پاکستان دے وڈے ناواں والے پہلوان کسرت کردے سن ایہناں وچوں یونس پہلوان تے چھما پہلوان سارے جگ وچ پرسدھ نیں۔
کاکا خلیفہ اج دے سمے اک پرسدھ سیوک بئی پہلواں دے پیو وی سن۔ ایسے اکھاڑے دی پوربی سیدھ وچ محلیساں وچ ہی لہور دے فلمستان دے پرسدھ فلمی شاعر خواجہ پرویز دے پُرکھاں دا گھر وی ہے۔ اوہناں دے گھردے نیڑے ہی گوالمنڈی دی پرانی سبزی منڈی ہوندی سی۔ ایسے سبزی منڈی وچ اردو دے وڈے لکھاری مستنصر حسین تارڑ دے پیو دی ہٹی وی ہوندی سی۔ ایہہ بئی ’’کسان بیع والے‘‘ دے ناں توں جگ وچ جانی مانی سی۔ ایس منڈی توں کجھ اگانہہ ونڈ مگروں تھڑیاں دے مشہور بدمعاش فخر تے فوجی دے گھر وی ہوندی سن۔ نسبت روڈ دے شروع وچ ’’چھبو پان والا‘‘ دی مشہور ہٹی ہے۔ ایہہ پہلوان اپنے بالپن توں ہی اردو دے درویش شاعر ساغر صدیقی دا بہت منن والا سی۔ اج وی اُس دی ہٹی وچ ساغر صدیقی دی اک وڈی فوٹو ویکھی جا سکدی ہے۔ اُس توں اگانہہ حکیم اشفاق احمد خان دی ہٹی ہے۔ اوہناں دے پیو دہلی دے رہن والے سن تے اپنے سمے وچ اک وڈے لیگی لیڈر سن۔ ایس توں اگانہہ چوک وچ اک پانی دی ہودی ہوندی سی۔ ایتھے ٹانگیاں والے اپنے گھوڑیاں نوں پانی پیاندے سن۔ ہن ایتھے اک پلازہ ہے جس وچ سی۔ ڈیز دیاں ہٹیاں نیں۔ ایتھے ہی طاہر بھائی سی۔ڈی والیاں دی ہٹی ہے۔ طاہر بھائی نے لہور دے کئی نئے گاون والیاں دیاں کیسٹاں تے سی ڈیز منڈی وچ کُھریاں ٹوریاں۔
لہور شہر دے واسی اپنے کُھلے من پاروں پورے جگ وچ پرسدھ نیں۔ اوہناں ہمیش اک دوجے دی گل سُنی تے وڈے حوصلے نال منی۔ ایہو ای کارن ہے کہ جدوں دسویں محرم توں ذوالجناح دا جلوس ’’کلسی ہاؤس‘‘توں نکلدا سی تے جلوس دی زیارت وچ لہور شہر دی بہتی وسوں اوہ دِکھدی سی جیہڑی شیعہ مسلک دی نہیں ہوندی سی۔ اوہ جلوس ’’مہدی حسن دا گھوڑا‘‘ دے ناں توں پورے لہور وچ پرسدھ سی۔ اُس توں اگانہہ کدے اپنے ویلے دی اک پرسدھ ہٹھی ’’شیخ ریوڑیاں والے‘‘ ہوندے سن۔ آکھیا جاندا اے کہ لہور دے واسیاں توں پہلی واری چینی دیاں بنیاں ریوڑیاں ایسے ہٹی نے کھوائیاں۔ اوہناں توں پہلاں لہور وچ بہتیاں ریوڑیاں گُڑ تے شکر دیاں بنیاں ہوندیاں سن۔ پرویز صاحب نے دسیا کہ ونڈ دے سمے لوکاں دے بہتے شوق پتنگ بازی، کبوتر بازی، پہلوانی کرنا، سنگیت تے تھڑیاں اُتے بیٹھ کے تاش تے باراں ٹہنی کھیڈی جاندی سی۔ مسیت دی پچھمی سیدھ وچ اج وی کجھ گھراں وچ لوک وسدے نیں نہیں تاں ایتھے تے بس ہٹیاں ای ہٹیاں نیں۔ ایہناں گھراں وچ اک گھر گورنمنٹ کالج لہور دے باٹنی ڈیپارٹمنٹ دے پروفیسر نسیم ہوراں دا وی ہے۔ اج توں تیہہ پینتی ورھے ایتھے کجھ گھراں وچ لنڈے دے گودام ہوندے سن پر ہن تاں چارے پاسے چوہٹے نیں۔ مسیت دی پچھمی دکن سیدھ وچ کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج دے ساہمنے ہندو دا اک جگ جانیا مندر ’’مندر پوروِیاں‘‘ ہوندا کردا سی۔
گوالمنڈی، نسبت روڈ، ایہناں تھاواں دا لہور دی سیاست وچ وی وڈا ہتھ رہیا اے۔ ایہو ای کارن ہے کہ برکت صاحب دے راشن ڈپو اُتے میر محمد خان (گورنر پچھلی پاکستان) غلام مصطفی کھر، جنرل ضیا الحق، نواز شریف تے شہباز شریف وی آوندے رہے۔ میرے اک سوال دے جواب وچ اوہناں دسیا کہ ایوب خان دے ویلے وچ چینی چودہ آنے سیر، چونتی روپے من چاول، سولھاں روپے سینتی پسے من آٹا وکدا سی۔
مسیت دے آلے دوالے تے دوجیاں جانکاریاں مگروں پھیر اک وری مسیت ول آؤنے ہاں۔ مسیت دے کھلے تے کچے فرش نوں سنگ مر مر نال نواں کر دتا گیا تے نالی دوجی منزل وی اُساری گئی مسیت دے پرانے ہال تے کندھاں اُتے کدے کسے ویلے وچ کاشی دا سوہنا کم ہوندا سی پر ہُن ایہہ کدھرے وی نہیں دسدا۔ مسیت دے اُچی شان والے گنبد توں اڈ کوئی شے پرانی تے مڈھلی نہیں دسدی مسیت دے امام صاحباں دے سانگے وچ اک خاص گل ایہہ ہے کہ پچھلے تیہہ ورھیاں وچ لہور دیاں بہتیاں مسیتاں دے امام لہور شہر توں باہرلیاں علاقیاں دے سن پر ہُن دے امام مولانا شکیل احمدخاص تے اصلوں لہوری نیں۔ اوہناں توں پہلاں اوہناں دے پیو مولانا حسین احمد، دادا مولانا جمیل احمد تے حافظ مختار صاحب امام رہے نیں۔ اوہناں سبھ دا سانگا لہور دی پرانی وسوں توں ہے۔ اوہناں توں اڈ اپنے ویلے دے پرسدھ خطیب ’’مولانا ترنم‘‘ دی مسیت وچ جمعہ دا خطبہ تے نماز پڑھاؤندے رہے نیں۔
دائی لاڈو دی اُساری ایہہ مسیت اپنی نویکی اُساری کارن لہور دیاں پرانیاں نشانیاں وچوں اک ہے۔ ایس دی سانبھ دا ذمہ نرا سرکار ہی نہیں لوکاں دے سِر اُتے وی ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels