Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر 24:انگریز نے پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا

قسط نمبر 24:انگریز نے پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا

October 26th, 2012
5 / 5 (1 Votes)

''ایہہ صفحے تاں مارے لکھے جا رہے نیں پئی برطانوی سرکار دی نظر وچ اج جہیڑی تھاں دا سیاسی رتبہچوکھا بلندہے اس بارے نہ صرف انگلینڈ وچ سخت جہالتاں پائی جاندیاں نیں سگوں خطہ بارے ساڈی کل معلومات ڈاک وچ آون والے چند خطاں تے ہے۔ تاں مارے ایس گل دی لوڑ ہے پئی ذرا اس تھاں بارے جھات مار لئی جاوے۔''

ایہہ اوہ لفظ نیں جہیڑے 1845 وچ چھاپے چاڑی کتاب دی تعارفی لکھت وچ شامل سن۔ اس لکھت دے اخیر تے جون 1845، لندن لکھیا سی۔ کتاب دا ناں سی ''پنجاب : اک مختصر لکھت'' اتے اگے لمیرا ناں لکھیا سی جہیڑا اینج سی ''سکھاں دی بادشاہی بارے اتے ایس دی تواریخ، تجارتاں، پیداوار، سرکار، ہنر سازی، قنوناں اتے مذہباں بارے'' لکھاری دا ناں ہے لیفٹینٹ کرنل ہنری سٹین بیچ۔ مصنف آپوں مہاراجہ دی سرکار وچ ملازم رہیا سی۔ کتاب سمتھ، ایلڈر اینڈ کو نیں 65 کارن ہل تو چھاپی سی۔ دس باباں تے دو ضمیمیاں دے نال وی کتاب نرے 144صفحیاں دی ہے۔ ایس نکی کتاب نوں میں اپنے پبلشنگ ہاؤس ولوں 1998 وچ مڑ چھاپا سی اتے ایس دا ناں ''پنجاب راج توں پہلاں'' رکھیا سی۔

پروشیائی جرمنی دے باشندے کرنل سٹین بیچ دا ذکر مہاراجہ دے دور بارے لکھی ساریاں کتاباں وچ ہے۔ الیکزینڈر گارڈنر دی اپنی یاداں بارے لکھی کتاب ''سپاہی تے مسافر'' ہوئے یا ''مشرق وچ 35سال'' نامی کتاب سب وچ لکھاری دا ذکر کیتا گیا ہے۔ 1836 وچ اوہ مہاراجہ دی فوجاں وچ رلتی ہو گیا سی پورے چھ سو روپے مہینے تے۔ فیر ایہہ تنخواہ 800 روپے ہو گئی سی۔ مہاراجے دے پورے ہون توں بعد وی اوہ ایتھے رہیا پر 1843 نوں اوس دوڑ لا دتی اتے جاکے گلاب سنگھ دے کول کشمیر وچ نوکر ہو گیا۔

ہیوگل، مورکرافٹ، گارڈنر، تھارٹن اتے کنگھم وانگ سٹین بیچ وی دھرمی ونڈ نوں گل لائی پھردا سی۔ اوہ پنجاب نوں ہندو، سکھ، مسلمان وچ ونڈ کے ویکھدا ہے پر یورپیاں یا برطانوی قوم نوں مسیحی نہیں آکھدا۔ ایس دے نال نال کتاب وچ کجھ اجہی خوبیاں وی نیں پئی تسی ایس وچ درج معلومات نوں سامنے رکھدے ہوئے پنجابی وسیب بارے مڑ جھات پا سکن دا آہر کر سکدے ہو۔

پہلا باب پنجاب دے جغرافیے بارے ہے تے دوجے توں چوتھے باب تیکر پنجاب دی تواریخ دا ذکر ہے۔ پنجواں باب موسماں تے پیدوار بارے ہے جدوں کہ 6واں باب کامرس تے شے واں بناون والیاں بارے ہے۔ ستواں باب سرکار اتے فوج بارے ہے۔ 8واں باب مانوگنتری، اخلاقیات اتے رسماں بارے ہے۔ 9واں باب عدالتاں بارے جھات پاوندا ہے جس نوں پڑھنا اج پڑھیاراں، قنونی ماہراں اتے پالیسی بناون والیاں لئی وی لوڑی دا ہے اتے عدالتی پردھاناں لئی وی ایس وچ بہوں اونتریاں گلاں نیں جہیڑیاں چھڈن نال اسی کراہے پئے چکے ہاں۔ اینج جاپدا ہے پئی جیمس مل اتے میکالے یا تے سٹین بیچ نوں پڑھیا نہیں یا فیر اس نوں اینچ ہی فارغ کر دتا جنج جی ڈبلیو لائنر ہوراں نوں۔ مہارجے دے دور دے عدالتی بندوبست تے ایس نویں باب توں وادھو وی بہو کچھ لکھیا گیا اے اتے ایس سب نوں رلایا ملایا جاوے تاں لگ پتہ جاندا ہے پئی پنجابی ریاست بشمول اج دے خیبر پی کے اتے کشمیر بلستان سب آئینی بادشاہتاں دے ویلے توں لنگ رہے سن۔ چنگے ماڑے ادارے سرچک رہے سن اتے مفاداتی گروہ وی تگڑے تھی رہے سن۔ سری نگر، اننت ناگ (اسلام آباد)، پشور، ملتان، لیہ، امرتسر، لہور وڈیاں منڈیاں سن اتے ایہہ کاروبار تاں مارے چل رہیا سی پئی ایس 5دوآبیاں تے 6 دریاواں دی تھاں تے پانی تے خوراکاں دی تھوڑ نہیں سی۔ اینج ہی کاروبار وی بہوں واحدھو سی تے لکھاری ایس دی تصدیقاں وی کیتیاں نیں۔

دسواں باب پنجاب دے مذہباں بارے ہے اتے اخیر وچ دو ضمیمے نیں۔ پہلا ضمیمہ انگریز تے لہور دربار دے تعلقاں بارے ہے اتے دوجا ضمیمہ پنجاب دی پہاڑیاں دی بلندیاں بارے۔ ہن ذرا کتاب دی چوندیاں چوندیاں گلاں وی چیتے کر لو۔ پنجاب دی ٹاپو گرافی دے حوالے ناں لکھے پہلے ہی باب وچ لکھاری ایہہ دس پاندا ہے پئی پنجاب دے سارے دے سارے دریا نکے وڈے پانی والے جہازاں تے کشتیاں لئی بہوں منباسب سن اتے ایتھے پانی وچ جہازاں کشتیاں راہیں آن جان لگیا رہنداسی۔ ایہہ کل رلا ملا کے پانی وچ 1960 میلاں دا علاقہ بنندا سی۔ اوہ لکھدا ہے ایتھے پنج تے وڈے دریائی رستے سن اتے 4وڈیاں دریائی شاخاں سن۔ اینہاں چار شاخاں وچ اوہ پنجند، تری ناب، بیاس تے اپارہ دے ناں لکھدا ہے۔ اپارہ دے انگریزی ہجے EPARA ہے ایس بارے ذرا غور دی لوڑ ہے۔ اینہاں 9 رستیاں تے جہاز کشتیاں چلدے سن۔ اینہاں دریائی رستیاں دے کنڈیاں تے ہی زیادہ تر فصلاں وغیرہ ہوندیاں سن اتے شہروی وسائے جاندے سن جنہاں نوں منڈیاں آکھن نال سارا پچھوکڑ سمجھ آجاندا ہے۔ وڈے شہر اوہی سن جتھے اک توں ودھ منڈیاں سن۔ ہن ایس گل نال تسی انگریز توں پہلاں دے پنجابی وسیب بارے چوکھے اندازے لا سکدے ہو۔

دریاواں دے کنڈیاں تے نری کھیتی باڑی ہی سی نہیں ہوندی سگوں وڈے ٹاؤن، قلعے تے پنڈوی آباد سن۔ لہور تے ہیگاہی راوی دے کنڈے آباد پرلکھاری ایس دے نال نال امرتسر، مولتان، وزیر آباد، مظفر آباد، سری نگر تے پشور دے ناں وی لکھے نیں۔ لہور، امرتسر دے قلعے بادشاہی شاناں دے لشکارے سن تے روہتاس دا قلعہ عسکری تے تجارتی حوالیاں نال اہمیتاں رکھدا سی۔ فوجیاں تے قوم پرستاں روہتاس دی تجارتی اہمیتاں بارے گل گول کر چھڈی ہے اتے انگریزاں تے ایہہ گل کدی کرنی ہی نہ سی۔ لہور توں پشور دے وچ تجارتاں بہوں وڈیاں سن۔ کسی آج وی اٹک دے قلعہ نوں ویکھو پئی اوہ دریائی تے زمینی رستیاں دی حفاظتاں دا پربند ہے۔ قصبیاں، قلعیاں تے پنڈاں دے باہر مٹی یا پتھر دی چار دیواریاں کھڑی کرن اتے چار دیواریاں توں اگے پانی دی وڈی نہر یا نالا بنانا پرانی لوک سمجھ دی نشانیاں سن۔ دوجے یورپی لکھاریاں وانگ سٹین بیچ وی وسط ایشیا، ایران تے کابل توں آون والیاں نوں ''مسلم حملہ آور'' ہی لکھدا ہے اتے لہور و بارنوں ''سکھ دربار''۔ ایہہ اوہ امپریل پالیسی سی جہیڑی فرنٹیئر فاروڈ پالیسی دا وڈا لشکارا سی۔ پنجاب تے قبضہ توں پہلاں لکھی گئی کتاب وچ اجہے لشکارے دس پاندے نیں پئی پنجاب تے قبضے توں پہلاں ہی فرنٹیئر فارورڈ پالیسی بنالتی گئی سی۔

سٹین بیچ ایہہ لکھدا ہے پئی امرتسر لہور توں وڈا شہر سی پر اوہ ایہہ دس نہیں پاندا پئی اوہ کس حوالے نال وڈاسی۔ آبادی وچ، رقبے وچ، تجارتاں وچ، اینج ایہہ گل آپ گواچ جاندی ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels