Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط 21: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط 21: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

September 11th, 2012
5 / 5 (1 Votes)

مہاراجہ اتے لہور دربار دے خلاف انگریزاں بہوں جھوٹ گھڑے۔ جھوٹاں دا بھنڈار بنا کے جگالی لئی بندے بٹھا دینا انگریزاں نوں کل وی آندا سی تے اج وی آندا ہے، جے یقین نہ آئے تے غور نال بی بی سی دی خبراں سنیا تے پڑھیا کرو۔ مہاراجے اتے سکھاں لئی لطیفے بنائے گئے کہ مقصد مسلماناں خصوصی طور تے پنجابی مسلمانان نوں مہاراجے توں پراں کرنا سی۔ انگریز پنجاب تے قبضے توں پہلاں ہک پالیسی بنا چکے سن۔ 1844 وچ ایڈورڈ تھارٹن دا لکھیا گزیٹیر ہوئے یا ایس گزیٹیر توں پہلاں چھپن والی مورے، برنیئر اتے وان ہوگل دیاں پنجاب و کشمیر بارے لکھتاں ، اینہاں سب وچ تساں نوں بدلدی نویں پالیسیاں بارے دس پیندی دسدی ہے۔ انگریزاں نوں پتہ چل چکیا سی پئی ''لہور دربار'' جن تھاواں تے حکومتاں کریندا پیا ہے اتھے 70 فی صدی توں وادھو مسلمان نیں۔ پنجابی مسلماناں نوں جے نال رلا لتا جائے تاں انگریز مخالفت گھٹ ہو سی۔ تاں مارے اس نے نہ صرف لہور دربار نوں سکھ حکومت آکھیا تے لکھیا سگوں مہاراجہ نوں مسلمان دشمن ثابت کرن لئی انگریز تے انگریزاں دے ٹو ڈیاں بشمول بعض بے اصولے دھرمی سکھ لیڈراں تے دانشوراں نیں اجہے جھوٹ پھیلائے۔

پر ایہہ گل چیتے رہوئے پئی ہر کوئی ہرکارہ نہیں ہوندا۔ نہ ہی کسے قوم یا گروہ وچ سارے دے سارے لوک بھیڑے یا چنگلے ہوندے نیں۔ بھیڑے چنگے ہر تھاں ہوندے نیں۔ میاں غوثا تے فقیر برادران ہی نہیں بلکہ لہور دربار دی حکومت وچ پشور توں کشمیر تیک قاضی تے استاد اں دی وڈی گنتری مسلماناں دی ہی سی۔ جے مہاراجہ پنجابی مسلماناں دے خلاف ہوندا تے ا وہدی سرکار ترے سال وی نہ چلدی۔ ایس گل دے ثبوتاں لئی بہوں سارے بدیسی لکھاریاں دی لکھتاں پیش کیتیاں جارہیاں نیں جنہاں مہاراجہ دیاں تعریفاں کیتیاں۔ فقیر ہوراں اپنی کتاب وچ ایس دے حوالے دتے نیں۔

بیرن چارلس انگریز سی پر اوہ لکھدا ہے، ''اج تیک کسی اک بندے نے ایڈی گھٹ مار دھاڑ کر کے وڈی سلطنت نہیں بنائی۔ ''کپٹن مورے نیں وی مہاراجے دے حکمرانی ڈھنگ دی تعریفاں کیتاں، ''ایڈی وڈی سلطنت نوں 50 ورہیاں تیک چلانا خالہ جی دا واڑا نہیں سی۔'' ہور تے ہور، سر لیپل گریفن نے وی مہاراجہ بارے اجہی گلاں کیتیاں نیں۔ پنجاب تے قبضہ توں بعد مہاراجے دے شئیواں دا ریکارڈ گریفن ہوراں ہی رکھیا اتے اس دی ترتیب وی لائی۔ لیپل گریفن لکھدا ہے ''اپنی تمام تر کاروائیوں دے باوجود رنجیت سنگھ نہ تے ظالم حکمران سی اتے نہ ہی خون وگان دا شوقین۔ فتح حاصل کرن یا کسی مقام تے قبضہ کرن تو بعدوں اوہ ویریاں نال پیار نال پیش آندا سی۔ اس دے دربار وچ ہورے کنے ہی شکستاں کھاون والے مہاراجیاں نیں، اس دا ساتھ دین دا اعلان کیتا اتے مہاراجے ہوراں اوہناں نوں جاگیراں دیتاں۔ شکست دین توں بعد ویریاں نوں تھاں مارنا چنگا خیال نہیں کردا سی۔ ایہوں وجہ ہے پئی بہوں ساری مہماں توں بعد شکست کھاون والے سردار تے خان اس دے ساتھی بن جاندے۔ انہاں وچ مسلمان سردار تے خان وی سن تے دوجے وی۔ سیالاں، جیبیاں، ٹوانیاں تے کھرلاں دے نال نال ایس لڑی وچ ملتان دے نواب مظفر خان دا خاندان وی شامل سی۔''

فقیر ہوراں اپنی کتاب وچ گریفن دی لسٹ نوں ودھاندے ہوئے اجہی لسٹ وچ قصور دے نواب قطب الدین، نواب آف بہولپور سردار سلطان محمد خان اتے بارکذئیاں تے سدوذئیاں دے سرداراں دے ناں وی گنوائے نیں۔ ایہہ سب اوہ راجے، نواب سن جنہاں نال رنجیت سنگھ لڑائی وی کیتی پر فیر انہاں نوں نال رلا لیا۔ پر انگریز یا اس دے دانشوراں جدوں پروپیگنڈہ کیتا تے نری لڑائیاں دا ذکر ہی کردے نیں۔کجھ پنجابی، پختون قوم پرستاں نوں وی لڑائی کٹائی والی تریخ وارا کھاندی ہے اتے اوہ ایہہ گل یاد نہیں رکھنا چاہندے پئی جتھے ٹاکرا ہوندا ہے اتھے ہی سانجھ وی ہوندی ہے۔ شاہ شجاع تے مظفر خان دی اولاداں تے مہاراجہ دے ویلے سرکار ولوں دتیاں حویلیاں وچ رہندے رہے۔ زمیناں تے جاگیراں وکھریاں سن۔ 1837 وچ اوہ ویلا وی آیا جداں ہک معاہدے پاروں پنجابی، سندھی تے انگریز رل کے شاہ شجاع نوں سندھ دا پادشاہ بنا کے افغانستان نوں نکرے لاون دے منصوبے بنا رہے سن۔ راج نیتی وچ ایہو کجھ ہوندا ہے پر ایہہ کچھ دہرو لوکائی وچ سانجھ دے نویں نویں رستے دا موجب وی سی۔ لوکائی دی پدھر تے ایس سانجھ دے بہوں پکھ سن اتے ایس دا ہک وڈا لشکارہ ساڈی شعری ریت ہے جس تے ایس خطہ دی مادری زباناں ہمش لئی سانبھ رکیا ہے۔

سر ہنری لارنس تے مہاراجے دی وڈیائی وچ ایس توں وی اگے ودھ گیا اتے لکھدا ہے، ''دلی تے کابل وچ شکست کھاون والے خانداناں دی حالتاں بہوں بھیڑیاں ہوندیاں سن پر پنجاب وچ صورت احوال الٹ سی۔ پنجاب وچ مہاراجے توں شکست کھاون والا اک وی خاندان اجہیا نہیں سی جس نوں مہاراجے ہوراں مڑ نوازیا نہ ہوئے۔''

مہاراجے ہوری شکست دین توں بعد ویریاں دے سرداراں نال انہاں دے وکیلاں راہیں مذاکرات کریندے سن۔ شکستاں کھان والے نال سمجھوتہ کر کے اس خاندان نوں عزتاں دتیاں جاندیاں سن۔ ایسے طرح مخالف یا حمائیتی سرداراں دے مرن تے مہاراجہ خصوصی نذرانے دی ونڈدا سی۔

مرن والے دے خاندان دی ٹہل سیو اتے جاگیر دینا وی لازم سی۔ مہاراجے دا اپنے ملازماں تے درباریاں نال سلوک کنج دا سی ایس بارے فقیر وحید الدین دس پائی ہے۔ بھائی گر بخش سنگھ دا واقعہ لکھیا ہے جو مہاراجہ دا پرانا ملازم وی سی۔ مرن تو پہلاں گر بخش مہاراجے نوں ملن دا سدا گھلیا۔ سردار آ گیا تے گر وبخش نے زمین تے لکھ لکھ روپےاں دیاں پنج پوٹلیاں رکھیاں سن۔ مہاراجے نوں آکھیا مرن توں پہلاں میں اپنا سب کچھ ونڈنا چاہندا ہاں اتے ونڈ وی اوہ جہیڑی تسی ہمش اپنائی سی۔ فیر اس مہاراجے نوں آکھیا ایہہ 4 پوٹلیاں میرے ترے منڈیاں تے کڑی نوں دے دیو۔ پنجویں پوٹلی لہور دربار لئی ہے۔

1837 مہاراجے دی زندگی دا یاد گاری سال ہے۔ ہورے مہاراجے نوں پتہ سی پئی ہن چل چلاؤ ہے۔ مہاراجہ اپنے پوتے نونہال سنگھ دا ویاہ وڈی دھوم نال رچانا چاہندا سی۔ اس آل دوال دے سب سرداراں نوں وی سدیا۔ کلکتہ براجمان انگریز گورنر جنرل، کمانڈ ان چیف تے آگرے دے انگریز گورنر کول وی سدا گھلیا۔ آگرے دا گورنر اتے گورنر جنرل تے نہ آئے پر انگریزاں دا کمانڈر ان چیف آ گیا۔ ہورے وہ ایہہ ویکھن آیا سی کہ اسی کدوں تیک پنجاب تے قبضۃ کرن دے قابل ہواں گے۔

کیپٹن ویڈ نیں مہاراجہ ہوراں نوں دسیا پئی کمانڈر ان چیف ہنری شادی تے آون گے۔ نرا ملتان دا دیو ان ساون مل سونے دی تاراں دے بنیاں بسترے دی 100 چدراں لے کے آیا۔ ساون مل نے شادی تے 3 لکھ 8 ہزار روپے وی دتے۔ ایہہ رقم آپوں دسدی ہے پئی لہور دربار ہیٹھ سرکاراں کول رقم وی چوکھی ہوندی سی۔ کمانڈر ان چیف اتے اس دے نال آون والیاں لئی لا جواب بندوبست کیتے گئے۔ کنے ہی دناں تیک لہور تے امرتسر دے بازاراں وچ شادی دی رونقاں رہیاں۔ مہاراجے نے قیمتی تحفے دتے۔ ووہٹی تے لاڑے نوں لے کر مہاراجہ ہجوم نا ل سرکار میاں میر ہوراں دے دربار تے حاضری لئی گیا۔ ایتھوں کمانڈر ان چیف نوں لے کے شالیمار باغ آ گیا۔ ایتھے آ کے مہاراجہ کمانڈر ان چیف نوں پچھیا، توں اجہیا باغ کدی ویکھیا ہے۔ اس آکھیا ہاں میں پیرس وچ اجہیا اک باغ ویکھیا سی۔ فیر مہاراجہ پچھیا پئی توں کدی اجہی شادی اٹینڈ کیتی ہے۔ کمانڈر ان چیف آکھیا کدی نہیں۔ کمانڈر ان چیف دسیا پئی جداں ساڈا گورنر جنرل شادی بارے تفصیلاں سنے گا تے اوہ ضرور پچھتائے گا۔ فیر کمانڈر ان چیف نوں فوجی پریڈ وی وکھائی گئی۔ کمانڈر ان چیف ایڈا متاثر ہویا پئی اس نے اپنی کتاب ''انڈیا وچ 5 سال'' وچ لکھیا، ''رنجیت سنگھ اک فیاض تے سمجھدار حکمران سی اتے اوہ انڈیا دے تمام راجیاں وچ بہترین سی۔'


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels