Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط 19: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط 19: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

August 24th, 2012

مہارجے بارے تے بہوں کتاباں لکھیاں گئیاں نیں۔ کنگم، سہنا، لطیف، کہنیا لال، گاڈنر، فقیر وحید الدین ورگیاں بہوں ساریاں لکھاریاں نیں لکھتاں لکھیاں نیں پر فقیر سید وحید الدین دی کتاب "The Real Ranjit Singh" اپنی مثال آپ ہے۔ 1799 توں 1808 تیک مہاراجے دی سیاستاں وچ انگریز نال نجٹھنا لوڑی دا سی اتے ایس نوں مہاراجے دی سیاسی زندگی دا پہلا دور آکھیا جا سکدا اے۔ 1808 توں بعد اس اپنا دھیان ہور تھاواں تے دینا شروع کیتا۔ ہن اوہ اپنی پادشاہی وچ دوجی تھاواں نوں شامل کرن لگیا سی۔

ہریانہ، اسلام گڑھ، جلال پور، خوشاب، ساہیوال نوں تے اوہ آپ رلایا پر فیضلا پوریا اتے اس دی وڈی تھاں جالندھر نوں محکم چند قبضہ وچ لے لیا۔ دیوان بھوانی داس جموں نوں رلایا، فقیر سید عزیزالدین گجرات نوں تے منڈی (منڈی بہاؤ الدین) دی پہاڑی ریاستاں نوں دسا سنگھ مجیٹھیا قبضہ کیتا۔ فیروز پور، اتے پٹی دا علاقہ اتے ترن تارن میاں غوثا ہوراں قابو کیتا۔ نکئی اتے کنہیے (کنہیا توں) مہاراجے دے نال سن پر اوہنا نوں وی اپنی تھاواں لہور دربار نوں دتیاں۔

چیتے رہوئے پئی تھاواں نوں قابو کرنا ہی رنجیت سنگھ دا مقصد نہیں سی۔ انگریز لکھاری وی ایہہ گل منیندے نیں پئی لہور دربار نال سانگا بناون توں بعد مہاراجہ انہاں حاکماں نوں مڑ رام کر لیندا سی۔ اتے ایس پالیسی بدولت اس نیں وڈی سرکار بنا لئی جس دا ہند ہندھ وچ جوڑ نہیں سی۔ اوس نیں تے بہوں سارے فرنگی افسر وی رلتی کیتے سن۔ انہاں وچ روسی، امریکی، فرانسیسی، اطالوی، انگلش، یونانی، جرمن، سکاٹش تے اینگلو انڈین سبھے شامل سن۔ 1809 دے معاہدے پاروں ہی اوہ ایس قابل تھی گیا سی پئی انگریزی افسراں نوں وی بھرتی کرے۔ بقول فقیر دے انگلش افسر پرائس (Price) اوہ پہلا بدیسی فوجی افسر سی جہیڑا، او چڑلونی (Ochterlony) دی فوج چھڈ کے آیا سی۔ اینگلو انڈین فوجی وی پنجابی فوج وچ رلتی سن، ایہناں وچوں بہوں سارے فوجی تے مشہور انگریزی فوجی افسراں دی اولاداں سن۔ میجر جنرل سر رابرٹ ڈک دا پتر وی شامل سی تے مشہور ایڈونچرر جارج تھامس دا پتر جیکب تھامس وی پنجابی فوج وچ شامل سی۔

1822 وچ جن دو بدیسی افسراں مہاراجہ دی فوج نوں بہوں تگڑا کیتا اوہناں وچ جین فرانکوئیس الارڈ (J F Allard) تے جین بیپٹائس وینتورا شامل سن۔ الارڈ تے فرانسیسی سی اتے وینتورا اطالوی یعنی اٹلی دا۔ دونوں وڈے خانداناں دے سپوت سن اتے نپولین دی فوجاں دے تگڑے افسر وی۔ نپولین دے ہارن توں بعد الارڈ مصر تے ونتورا ایران توں دوڑ کے لہور چلے آئے۔ کیونجے اس ویلے لہور ہی رہندی دنیا وچ انگریز دے خلاف وڈا مورچہ تھیندا سی۔ دونوں ہرات، کندھار، کابل تے پشور توں ہوندے ہوندے لہور دربار اپڑے۔ مہاراجہ وی بڑا وچ لینی دا سی، تاں مارے اس پورے 60 دن دواں دی تفتیشاں کیتیاں۔ انہاں دوناں نوں ہر طرح ڈھک پرکھ کے فیر فوجاں وچ ملازمتاں دتیاں۔

الارڈ نوں آکھیا توں انج ہی کیولری فوج اسار جنج یورپ وچ ہوندی سی۔ وینتورا نوں ''فوج خاص'' دی تربیتاں دا آکھیا کیونجے ایہہ مہاراجہ دی فوج دا اہم ترین دستہ سی۔ ہورے آرمڈ کور ہی ہوئے اپنے زمانے دی۔

دوناں نوں 30 ہزار سالانہ تنخواہاں تے رکھیا گیا۔ جس تھاں تے الارڈ نوں گھر دتا گیا اتوھے انگریز دور وچ کپور تھلہ ہاؤس بنوا دتا گیا سی۔ ایہہ بلڈنگ اج وی پرانی انار کلی وچ جین مندر نوں جاندے ہوئے کھلوتی ہوئی ہے۔ ایس تھاں نوں مہاراجہ دے زمانے وچ ''کڑی باغ'' آکھیا جاون لگیا سی۔ ایس ناں دی وجہ ایہہ سی پئی ایتھے الارڈ ہوراں دی دھی رانی دفن سی۔ میرا خیال ہے جدوں اسی ٹولنٹن مارکیٹ توں اندر، پرانی انار کلی آندے آں تاں سجے پاسے ایہہ قبر اج وی ہین۔ تھوڑی اگے چوک توں پار کپور تھلہ ہاؤس ہے۔ ایدا مطلب ایہہ ہے پئی ایہہ سب مہاراجے دے دور وچ اکو تھاں ہو سی۔

وینتورا انار کلی دے مقبرے والی تھاں وچ رہندا سی۔ دوناں افسراں نیں پنجابی فوج وچ بڑی ترقی کیتی تے جرنیل بنا دتے گئے۔ الارڈ نوں پنجاب دی ترقی دے حوالے نال وڈے انعام وی دتے گئے۔ الارڈ ہوراں اک کشمیری پنجابی زنانی نال ویاہ کر لیا اتے اس دے بہوں بچے سن۔ الارڈ دی جس دھی رانی دے ناں تے ایس تھاں نوں ''کڑی باغ'' آکھیا جاندا سی اوہ وی اس دی کشمیری پنجابی ووہٹی وچوں ہی سی۔ الارڈ چھٹیاں لے کے فرانس وی گیا سی۔ جدوں اوہ واپس لہور اپڑیا تے اس کول فرانس دے پادشاہ لوئیس فلپ دا خط سی جہیڑا پنجاب دے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناں سی۔ ہورے ایہہ خط آج وی پنجاب آر کائیو وچ محفوظ ہوئے۔
پنجاب آرکائیو وچ مہاراجے دے بہوں خط پتر پئے نیں باہرلے حاکماں دے ناں لکھے ہوئے وی اتے باہرلے حاکماں دے مہاراجہ دے ناں لکھے پتر وی۔ الارڈ ہوری تے 1838 وچ پشور وچ پورے ہو گئے سن پر انہاں نوں لہور دفنایا گیا سی، شہر لہور دی کندھ دے باہر۔ دوجے پاسے وینتورا نے ''فوج خاص'' نوں بڑے سوہنے طریقے نال ٹرینڈ کیتا اتے 4 انفنٹری بٹا لیناں اتے دو کیولری بنائیاں۔ اس فوج نوں پہاڑاں وچ لڑن لئی جہیڑی خصوصی تربیتاں دتیاں اس نال بہوں مہماں وچ پنجابی فوج نوں کامیابیاں ملیاں۔

وینتورا نے لدھیانے رہن والی اک امریکی زنانی نال ویاہ کیتا۔ ویسے وی امریکیاں اطالویاں تے پنجابیاں وچ آوارہ گردی دی صفت مشترکہ ہی سی تاں مارے وی ایہہ رشتہ تھی گیا۔ فقیر ہوراں وینتورا دے حرم دا ذکر وی کیتا ہے جس وچ کشمیری، پنجابی زنانیاں ہوندیاں سن۔ ایس حرم دی مثال شہر وچ مشہور سی کیونجے اتھے نویں توں نواں سٹائل ورتیا جاندا سی اتے باقی شہر اس فیشن نوں اگے ودھاندا سی۔ مہاراجہ ہوری تے وینتورا نوں منیندے سن تاں مارے دو، ترے وار اوس نوں لہور دا گورنر وی بنا چھڈیا سی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels