Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط 18: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط 18: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

August 14th, 2012
4.5 / 5 (2 Votes)

میٹکاف دی کہاڻی پڑھ کے تہانوں لگ پتہ گیا ہو سی پئی اک پاسے انگریز سمندری تجارتاں لئی فرانسیسیاں، ولندیزیاں، اطالویاں نوں تھلے لا رہیا سی تے دوجے پاسے اوس دی نظر پراڻے ریشمی رستے (Silk Roult) تے سی۔ انگریز پنجاب، وچ ٹکڻ توں بعد زمینی رستیاں تے قبضیاں لئی چومکھی لڑائی لڑنا چاہوندے سن۔ اک پاسے اوہ چین نال نجٹھڻ مگر سی تے دوجے پاسے اوہ افغانستان تے پرانہہ نوں وچلے ایشیا ول جاڻا چاہوندا سی۔ تریجے پاسے اوہ ایران تے عربی دنیا نال ہوڻ والی سمندری تجارت تے قابو پاؤڻا چاہوندے سن۔

عرب تے افریقہ دیاں ساحلی تھاواں تے اوہ پہلاں ہی مل مار چکے سن۔ جے دنیا دا نقشہ ساہمڻے رکھو تاں لگ پتہ جاندا ہے پئی812 وچ روس دے ہتھوں نپولین دی شکست اتے 1815 دے واٹر لو توں مگروں انگریز کس خمار وچ رجھے ہوئے سن۔ 1808 وچ اوہناں نوں پنجاب سرکار نال اجہیا معاہدہ کرنا پئے گیا سی کیونجے اس ویلے تے نپولین ہنیری وانگ اگے آ رہیا سی۔ پر مہاراجے نے ایس معاہدے نوں آپڻی دھرتی لئی کنج ورتیا ایہہ اوہ سوچ وی نہیں سکدے سن۔ ساڈے ملک وچ ضیاء الحق تے مشرف نوں وی اجہے موقعے لبھے سن پر اوہناں اتے اوہناں دے سجڻ جرنیلاں دے ٹولیاں نے ذاتی مفاداں پاروں ڈگی ڈھاہ دتی سی۔ خیر حالے 1808 دی گل ہی کریندے ہاں۔

جے تسیں سٹیفن ٹیلر دی کتاب "طوفان تے جتاں" (انگریزی) پڑھو تاں لگ پتہ جاندا ہے پئی سمندراں وچ 1809 وچ کہیڑیاں طاقتاں لڑیندیاں پئیاں سن۔ ایہہ کتاب 2007 وچ چھپی سی تے ایس دی سرخی سی "انڈین سمندراں لئی لڑائی 10-1808 ۔ اک گل چیتے رہے پئی ایڈمرل نیلسن دی اگوائی وچ انگریزاں اکتوبر 1805 وچ ٹریفلگر دی لڑائی جت کے یورپی سمندراں تے آپڻی حاکمیت تگڑی کیتی سی۔ ایس فتح توں بعد نیلسن دا ناں بطور استعارے دے ورتیا جاندا سی۔ ویسے ایہہ ٹریفلگر عربی لفظ دی وگاڑ دتی گئی شکل ہے اتے ایس نوں عربی وچ "طرف الغرب" آکھدے سن۔ ویسے لندن وچ ٹریفلگر (Trafalgar) چوک وی ایسے فتح دی نشانی ہے۔

ایس سمندری جنگ وچ رائل نیوی نے سپین تے فرانس دی نیویاں نوں شکست دتی سی۔ انگریز لئی یورپی سمندراں تے قبضیاں دے حوالے نال ایہہ اک وڈی فتح سی تے انگریز ایس نوں ورتیا وی بہوں پر نپولین ایس ہار نوں بھل کے روس تے ایران نال سانگے ودھاؤندے ہوئے زمینی رستیاں ول ودھڻا شروع کر دتا۔ نپولین دی ایس چال نال انگریز اندروں گھابر گئے سن کیونجے بعد وچ روس نال نپولین معاہدہ کر لیا سی۔ 1808 تے 1812 دے وچکار نپولین اوہ چالاں چلیاں پئی انگریز نوں لگ پتہ گیا کہ کِتے نپولین پنجاب نال جے رل مل گیا زمینی رستے تے کھسڻ گے ہی سگوں سمندری رستے وی قابو وچ نہ رہڻ گے۔ ویسے آپڻے سرت چندر بوس دا پوتا سو گھاتا بوس وی اجکل کلکتے توں گوادر تیک پھیلے سمندری رستیاں تے ہی کم کر رہیا ہے۔ ایس کم بارے بہتی جھات عائشہ جلال ہوری پا سکدیاں نیں پئی اوہناں دا سو گھاتا نال ڈوہنگا تعلق جو ہے۔ جے تسیں سمندری رستیاں دی سیاست بارے جھات پاؤڻی شروع کرو تاں اک ہور دنیا تہاڈے ساہمنے کھل جاندی ہے۔

ویسے پاکستانی، بنگلہ دیشی تے بھارتی دانشوراں نے ہورے کس پالیسی پاروں سمندری رستیاں بارے بہتا غور ہی نہیں کیتا۔ ایہہ وڈا سوال ہے جس بارے اگے جا کے گل ہو سی۔ 1808 توں لے کے 1849 تیک دیس پنجاب تے پنجابیاں دی سرکار رہی اتے "لہور دربار" دی عملداری وچ اک پاسے کشمیر تے دوجے پاسے قبائلی علاقے شامل رہے۔ 1799 وچ مہاراجہ گوجرانوالے توں لہور وڑیا اتے فیر 1808 دے سمجھوتے مگروں اوہ کشمیر ول وی ودھیا، افغانستان ول وی اتے سندھ بلوچستان ول وی ودھیا۔ 1808 دے سمجھوتے پاروں اوہ ستلج پار دے پنجاب ول نہ جا سکیا اتے ایس وتھ نوں انگریزاں لہور دربار دے برخلاف بہوں ورتیا۔ ستلج پار دی تھاواں نوں دلی نال جوڑ کے پنجاب تے مہاراجے دے خلاف اوہ زہر کھولیا جس دا مطلب اوہی سی جو اس باقی دے پنجاب وچ 1849 توں بعد کیتا۔ کہاڻی نری ایڈی سی پئی انگریز 1803 وچ دلی دے بادشاہ دی پینشاں لاؤڻ توں بعد سمجھدے سن پئی اوہناں نوں افغانستان ول جاڻ توں کوئی ڈک نہ سکے گا۔ اوہ اک پاسے نپولین نال نجھٹڻ دی تیاریاں وچ رجھے ہوئے سن تے دوجے پاسے اوہناں دیاں نظراں افغانستان ول سن۔

1812 وچ روسیاں جو نپولین نوں دھوبی ٹپکا لا دتا فیر اوس دی کہاڻی گول ہوڻا شروع تھی گئی۔ 1815 دے واٹر لوں مگروں تے اوہ بالکل رہ رُہ گیا۔ 1815 توں بعد انگریز اک وار فیر پنجاب سرکار نوں آکھیا پئی سانوں افغانستان جاڻ دا رستہ دیو پر مہاراجے اک وار فیر انکار کر دتا۔ مہاراجے ہوراں دے ویلے دا ذکر کرن توں پہلاں کچھ گلاں چیتے کر لؤ۔ سکندر اعظم توں احمد شاہ ابدالی تیک اتے فیر اس دے پوتے شاہ زمان تیک ایتھے لشکری مہماں لئی افغانستان تے بلوچستان ولوں ہڑ دے ہڑ آؤندے رہے۔ عرباں توں بعد پرتگالی، فرانسیسی تے انگریز سمندری رستیاں توں آئے اتے انگریز فیر اگے اگے ودھدے ہوئے دلی تیک اپڑ گئے۔ اوہ اوہناں لشکری مہماں وچ راجیاں مہاراجیاں نال رلدے جھگڑدے رہے۔ گجرات، مہاراشٹر، بنگال، آسام، بہار اتے پنجاب، کشمیر وچ وی اجہے طاقتور راجیاں وچ آپسی لڑائیاں ہوندیاں رہندیاں سن۔ اوس ویلے "ون مین۔ ون ووٹ" دا زمانہ تے نہیں سی نہ ہی بادشاہتاں نوں بدلڻ دا کوئی ہور طریقہ سی۔ وڈے پتر نوں "ولی عہد" آکھیا جاندا سی پر ایس رواج تے مغلاں وچ وی عمل نہیں ہوندا سی۔ سب طاقت دا کھیڈ سی، بے اصولا۔ انگریز وی ایس نوں ورتیا۔

ہُڻ مہاراجے بارے اتے اوس دور دے پنجاب بارے کچھ گل بات ہوسی۔ یعنی 1799 تو ں 1849 دے وچکار دے پنجاب بارے گل کراں گے۔ پہلے سیاسی، سماجی تے عسکری ونڈ بارے گل بات کراں گے فیر معاشی تے دھرمی ونڈ دی گل وی ہوسی۔ پنجاب وچ دھرمی ونڈ دیاں نیہاں انگریز پالیسی وچ کھبیاں ہوئیاں نیں اتے تسیں ویکھو گے پئی 1947ء وچ انگریز وانگ آل انڈیا کانگرس وی پنجاب دی دھرمی ونڈ تے ہی زور دیندی دسدی ہے۔ اتے اج پی پی پی نوں اگے لاکے پاکستانی پنجاب وچ ریاستی ہرکارے پنجاب وچ لسانی ونڈ نوں اگے ودھا رہے نیں۔ ہورے دیس پنجاب نے ایہناں سب دا کیہہ وگاڑیا ہے؟ یاں ہورے تھاں پاروں سب دی نظراں ایتھے ہی لگیاں نیں۔ خیر تسیں اگلی قسط مہاراجے بارے پڑھ سکو گے!


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels