Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر۱۵: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط نمبر۱۵: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

June 18th, 2012

میکٹاف نوں 20 جون 1808 وچ پنجاب سرکار نال گل بات لئی جاون دا حکم ملیا سی۔ حیرانی دی گل ہے پئی اس دی تنخواہ پورے 2 ہزار روپےے ماہانہ سی۔ اجہےا مشن 1808 توں 21 ویں صدی تیک لمیری فنڈ نگاں نال چلدے نیں۔ ایہہ میکٹاف ہی سی جس دو مسلماناں نوں وکھرا لبھیا اتے اک نوں ایران تے دوجے نوں کابل ول ٹوریا۔ ایس گل دا ذکر اس آپوں اپنے پتر (Dispatch) وچ کیتا جہیڑا 10 اکتوبر 1808 وچ لکھیا سی۔ لارڈ منٹو مارچ 1808 وچ لکھیا پئی جے ایران فرانسیسیاں نال لڑن تے راضی ہوئے تاں فیر اسی 20 توں 25 ہزار بندے ایرانیاں دی مدد لئی گھل سکدے ہاں۔ منصوبے لئی سندھی، بلوچی قبیلیاں نوں تھلے دانا لوڑی دا سی تے فیر 1808 وچ سندھیاں نال جہیڑا معاہدہ انگریز کیتا اوہ بہوں ماڑا سی۔ جہیڑا مشن ایران گیا سی اس نوں سر جان میلکم چلا رہیا سی پر اوس نیں پتر وچ دسیا پئی ایران فرانسیسیاں تے روسیاں دے قابو وچ ہے۔

ایہہ ویکھ کے برطانیہ نے سر ہار فورڈ جونز نو گھلیا، اس ایرانیاں نوں ہورے کہیڑے سبز، پیلے باغ وکھائے پئی ایرانیاں انگریزاں نال وی معاہدہ کر لیا۔ ایچی سن ایس معاہدہ بارے تفصیلاں لکھیاں نیں۔ کابل ول ایلفن سٹون گیا سی۔ اوس ویلے شاہ شجاع تخت تے بیٹھا سی۔ شجاع انگریزاں نال معاہدہ تے کر لیا پر جدوں تیک کلکتہ توں ایس دی منظوری آئی تے شجاع اس ویلے تخت توں لتھ چکا سی، دوڑ بھج کے پنجاب آ گیا سی، پناہ لین لئی۔ اگست 1808 نوں سندھ دے راجیاں نیں جس معاہدے تے دستخط کیتے، بقول ایچی سن اوس وچ سندھیاں اپنی تھاں دی ذرا وی پروا نہ کیتی۔ سندھی قوم پرست وی ایس نوں گول کر جاندے نیں۔

28 جولائی 1808 نوں میکٹاف دلی توں جدوں روانہ ہویا تے اس نال اس دا خاص بندہ مولوی منشی حفیظ الدین وی سی۔ 22 اگست نوں اوہ پٹیالے پہنچیا جتھے فقیر امام الدین اس نوں اڈیک رہیا سی۔ حیران نہ ہونا، ''میکٹاف مشن لہور وچ'' دا لکھاری امام الدین دا ذکر وی کردا ہے اتے پنجاب سرکار نوں سکھ سرکار وی لکھدا ہے۔ گنجل پانا پئی کوئی انگریزاں کولوں سکھے۔ میکٹاف دا پتر نمبر 23 تے 26 ستمبر 1808 وچ لکھیا سی۔ اتے ایس پتر وچ اوہ لکھدا اے کہ اس نیں اک جاسوس ''سری نیو اس'' کابل لئی گھلیا سی پر اس نوں پنجاب سرکار گرفتار کر لیا، میکٹاف نوں ایس گرفتاری دا بڑا دکھ سی پر اوہ مہاراجے نوں کجھ نہ کہہ سکیا۔ میکٹاف تے پٹیالے توں لہور آنا چاہندا سی پر مہاراجہ پیغام گھلیا پئی میں قصور جا رہیا واں تے توں اتھے ہی پہنچ۔ مہاراجہ میکٹاف نوں لہور توں پراں کیوں رکھ رہیا سی ایہہ وی اک بندوبست سی اتے اگے چل کے تہانوں لگ پتہ جا سی پئی سفارتکاریاں نوں نساں دا کھیڈ کیوں آکھدے نیں۔ اخیر 12 ستمبر نوں قصور وچ میکٹاف وی مہاراجہ نال پہلی ملاقات ہوئی۔ میکٹاف دے پتراں توں پتہ چلدا ہے پئی اک پاسے اوہ مہاراجہ تے شک کریندا سی تے دوجے پاسے مہاراجہ وی اس بارے مشکوک ہی سی۔

مہاراجے نے پہلی ملاقات تے مذاق مزوک کردے ہوئے اتے جگتاں لاندے ہوئے پوری کر چھڈی۔ میکٹاف تے مطلب دی گل کرنا چاہندا سی پر مہاراجہ کجھ ویلے جگتا لایاں تے فیر اس نوں تحفے دین لگیا۔ 22 ستمبر تیک مہاراجہ انج ہی ویلے نوں اگے پیچھے کردا رہیا تے نالوں نال مشن دے حوالے نال غور وی کردا رہیا۔ اخیر 22 ستمبر نوں قصور جہیڑی گل بات ہوئی اس وچ میکٹاف دل دا حال بیان کر چھڈیا۔ میکٹاف آکھیا پئی ایران وچ فرانسیسی آ گئے نیں اتے ہن کابل تے پنجاب نوں خطرے نیں۔ اسی پنجاب دے نال ہاں۔ مہاراجے اس دی تقریر غور نال سندا رہیا۔

میکٹاف ایس ملاقات دا احوال 23 ستمبر دے ڈسپیچ وچ کیتا ہے۔ مہاراجہ پہلا سوال ایہہ پایا، انگریز دی فوج کس تھاں تیک اگے ودھنا چاہندی ہے؟ فیر پچھیا تالڈے خیال موجب فرانسیسی کد تیک پنجاب اپڑن گے؟ میکٹاف کہیا ساڈی فوج کابل تک جانا چاہندی ہے۔ فرانسیسیاں بارے میکٹاف آکھیا، ایس حوالے نال ویلا متھنا بہوں مشکل گل ہے۔ ایس تے مہاراجہ آکھیا ایہدا مطلب حالے ساڈے کول بہوں ویلا ہے۔ ایہہ سن کے میکٹاف گھبرا گیا۔ اس نوں لگیا یا تے میں غلط جواب دے چھڈیا ہے یا فیر مہاراجہ ساڈی چالاں نوں پہلاں ہی سمجھ چکیا ہے۔

مہاراجے میکٹاف نوں پچھیا جے شاہ شجاع فرانسیسیاں نال رل گیا تے فیر؟ میکٹاف ایس سوال دے پھریرے وچ آ گیا تے بولا، شجاع ایہہ کیتا تے اساں اس دی حکومت وی الٹ دواں گے۔ اجہیے جواباں نے مہاراجہ نوں انگریز پالیسی بارے اندازے لان وچ مدد دتی۔ ایہہ ملاقاتاں اگلے دو دیہاڑے جاری رہیاں۔ میکٹاف مہاراجہ نوں کہیا پئی تاوڈا افغانستان دے علاقیاں تے دعوی ہے تے انگریز ایس پواڑے وچ نہیں آئے گا۔ پر تسی ایلفن سٹون نوں پنجاب توں لنگھ کے کابل جاون دی اجازت دیو۔ ایہہ 25 ستمبر دا وقوعہ ہے۔ اگلی صبح میکٹاف ایلفن سٹوون نوں پنجاب توں لنگھ کے کابل جان دی اجازت سمیت گل بات نوں شروع کرن دے منصوبے بناندے ہوئے جداں خیمہ توں باہر آیا تے ویکھیا پئی فوجاں تے روانگی دی تیاریاں کر رہیاں نیں۔ اوہ گھبرا گیا تے فقیر عزیز الدین اس نوں آ کے دسیا پئی مہاراجہ بیاس ول جانا چاہ رہیا ہے اتے اس دی خواہش ہے تسی مگر مگر آؤ۔ میکٹاف کی کر سکدا سی، حامی بھر لئی۔

ہن میکٹاف سوچ رہیا سی پئی ایلفن سٹون نوں پنجاب دی تھاں دوجے رستے توں کابل جانا ہو سی۔ کیونجے مہاراجے ہوراں ایس دا جواب ہی نہ دتا سی۔ اوس نوں ایہہ گل وی سمجھ آ گئی پئی مہاراجہ فرانسیسیاں دے پنجاب تے حملہ نوں انگریز دی چال سمجھ رہیا ہے۔ بیاس کنارے راجے نے اوس نال فیر ملاقات کیتی تے پچھیا پئی برابر دی ٹکر دا معاہدہ انگریز تے پنجاب وچ لوڑی دا ہے۔ دو نویں اک دوجے دی حکمرانی وچ دخیل نہ ہون گے اتے انگریز مہاراجہ دی افغانستان پالیسی وچ چپ رہے گا۔ پہلی دو گلاں تے میکٹاف کوڑا گھٹ کر لیا پر تریجی گل بارے آکھیا، جے فرانسیسیاں حملہ کیتا تے لہور کابل نوں رل کے مقابلہ کرنا ہو سی۔ ایس تے مہاراجہ ہسدے ہوئے بڑے مخو لیا انداز وچ کہیا، اوہ ویلا آئے گا تاں فیر کابل نال تعلقات بارے مڑ غور کر لاں گے پر ویلہ آون توں پہلے اسی اپنا کم جاری رکھ ساں۔ ایدھر ایہہ ملاقاتاں سن تے دوجے پاسے مہاراجہ فرید کورٹ تک اپڑ گیا تے فرید کورٹ بغیر لڑائی دے سر نڈر کر گیا۔ یکم اکتوبر نوں ایہہ کم پیا تے کلکتہ دی سرکار وچ مہاراجہ بارے فکراں ودھ گیاں۔ ہن میکٹاف چھیتی وچ وی سی۔


4 اکتوبر نوں میکٹاف ایہہ شرائط معاہدے لئی پیش کر دتیاں۔
1۔ فرانسیسیاں دے حملے وچ اک دوجے دا ساتھ دینا
2۔ پنجاب توں انگریز فوجاں نوں کابل جاون دا رستہ دینا، پنجاب وچ ہک ملٹری ڈپو بناون دی اجازت دینا اتے جے ضروری ہوئے تے انگریزاں نوں سندھ دریا دے پار جاون وچ مدد دینا
3۔ پنجاب وچ اک اجہی تھاں بنانا جتھے انگریز انٹیلی جنس ایجنسیاں پنجاب توں اگے دے علاقیاں بارے خفیہ معلومات حاصل کر سکن۔
8 اکتوبر نوں میکٹاف دوبارہ مہاراجہ نو ں ملیا تے مہاراجہ ہوراں نے میکٹاف دی ترے شرائط دی ٹکر تے ترے نویاں شرائط پیش کر دتیاں۔ ایہہ سب ڈپلومیسی ہی سی تے مہاراجہ ایس نوں ورتنا جاندا سی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels