Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر۱۳: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط نمبر۱۳: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

June 5th, 2012
5 / 5 (1 Votes)

ہن اسی چارلس میکٹاف دی راہیں ایہہ ویکھن دی کوشش کراں گے پئی 1808 وچ انگریز پنجاب نوں رام کرن یا ڈھاون دے حوالے نال کیہہ سوچ رہیا سی۔ ایس کہانی لئی ہور کتاباں دے نال نال ''پنجاب گورنمنٹ ریکارڈ آفس'' دی رپورٹاں اتے خط پتراں نال لکھی کتاب ''میکٹاف دا لہور مشن'' (انگریزی) نوں ورتیا گیا ہے۔ پنجاب سرکار نے تے ایس نوں 1933 وچ چھاپیا سی پر 1943 وچ دلی دے اک پبلشر نیں ایس نوں لکھاری وکڑ جی کرنان دے نویں نوٹ نال مٹر چھاپیا۔ بھارت بنن مگروں چڑھدے پنجاب وچ ایس نوں مڑ چھاپے چا ڑھیا گیا۔ ایس ریکارڈ وچ میکٹاف دے سرکار نوں لکھے پتراں دے حوالے نیں جہیڑے سانوں انگریز دی سوچ دا پتہ دیندے نیں۔

ویسے تے سر جان kaye نے میکٹاف دے پتراں تے کم کیتا سی۔ فیر مسٹر ای تھامسن نے میکٹاف دی سوانح لکھدے ہوئے اس خزینے تے جھات پائی۔ جے تسی لیپل گریفن دی کتاب ''پنجاب دے راجے'' پڑھو تاں تانوں اس وچ وی تھاں تھاں تے میکٹاف دی مثالاں لبھدیاں نیں۔ ایہہ پتر ''پنجاب گورنمنٹ ریکارڈ دا حصہ نیں اتے خورے لہور دی آرکائید وچ اج وی رلدے ہون۔

ایہہ گل چیتے رہوئے پئی رنجیت سنگھ بڑے دھیان تے سمجھ نال نہ صرف 12 مثلاں نوں رام کیتا سگوں پنجابی مسلماناں دی جتھے بندیاں نال وی سمجھوتے کیتے۔ قصور دے پٹھان ہون یا رسول نگر دے چٹھے، شاہ پور دے ٹوانے ہون یا جنگن دے سیال یا فیر درگاواں تے گدیاں دے وارث، سبھے نوں اپنی حکمرانی دے تھلے کرن دے بعد ہی اوس نے ملتان، بہاولپور، ڈیرہ جات، بنوں، پشور، ٹانک، ہزارہ تے قبائلی تھاواں نوں نال رلایا سی۔ جہیڑا اوس نال لڑدا، اس نال لڑائی کردا اتے جہیڑا من جاندا اوس نوں نال رلا لیندا۔

ایہہ گل سب مینندے نیں پئی لڑائی توں بعد مہاراجہ لمی دشمنیاں پالدا نہیں سی۔ وڈی مثال ملتان دے مظفر خاں دی ہے۔ اج کل لہور دی دشمنی وچ سرائیکی قوم پرست ایس پٹھان نوں اپنا ہیرو وی آکھدے نیں۔ ملتان دی جنگ وچ مظفر خاں اپنے دو پتراں نال لڑدا ہویا ماریا گیا سی۔ رنجیت اس دے مرن توں بعد اس دے باقی دونوں منڈیاں نوں بلایا۔ کرسی توں اٹھ کے مظفر خان دی دلیری دی داد دتی تے لہور دی وڈی حویلی تے جاگیر پتراں نوں دے دتی۔ اوہ فیر رنجیت نال رہے۔ ایہہ حکمرانی دے رولے سن۔ فقیر وحیدالدین ایہہ گال کھول کے لکھی ہے۔

جدوں رنجیت، لہوریاں نال رل کے پنجاب وچ مضبوط ہو رہیا سی تاں انگریز مرہٹیاں نوں نکرے لا رہے سن۔ جسونت راؤ ہولکر اوس ویلے دا وڈا کردار سی اتے انگریزی رپورٹاں وچ اس دا رعب اج وی ویکھیا جا سکدا ہے۔ اوس نوں فرانسیسیاں مدد وی دتی، پر ٹیپو وانگ اوہ وی انگریز اگے کھلو نہ سکیا۔ ایس گھلو کھاڑے توں بعد ہولکر تے اس دا کمانڈر امیر خاں روہیلہ مدد لئی پنجاب ٹر آئے۔ 19 وی صدی دے پہلے ادھ وچ انگریزاں دے خلاف لڑن والیاں دی ایک ہی امید سی اتے اوہ سی لہور دربار تے مہاراجہ رنجیت۔ اوہ امر تسر رنجیت سنگھ کول آئے تاں مہاراجہ بڑی سیانت نال لارڈ لیک تے ہولکر دے درمیان یکم جنوری 1806 وچ اک اجہیا سمجھوتہ کروایا جس نے سباں تے رنجیت دی دھاک بٹھا دتی۔ ایس نوں ''معاہدہ لہور'' آکھدے نیں اتے فقیر سید وحید الدین ہوراں اپنی سوہنی تے من موہنی کتاب The Real Rangit Singh وچ ایس دا ذکر صفحہ 72 تے کیتا ہے۔ ایس دا ذکر میکٹاف مشن بارے لکھی کتاب وچ وی ہے۔

ذرا غور کرو جے کسے نوں کابل مار پیندی سی تے اوہ پنجاب کولوں مدد لین آندا سی اتے جے جمنا ول مار پیندی سی تاں اوہ وی مہاراجے ول ہی آندا سی، تے لہور دربار وچ پناہ لیندا سی۔ ایہہ سی اوہ لہور دربار جس توں انگریز گھجل ہوندا رہیا سی 19 ویں صدی دے پہلے 50 سال۔ ہر انگریز مخالف دانشوراں وی ایس بارے در وٹی رکھیا۔ تاں کرکے ے پنجاب دے بر خلاف جھوٹ پھیلانا انگریز تے فرض سی اتے اوہ لہور دربار دے خلاف کتاباں لکھوائیاں۔ پنجاب دے حاکم نے ہولکر نوں بچا لیا تاں اس کولوں رنجیت ہوراں اس دے ہارن دی وجہ پچھی۔ مہاراجہ دی سیانت ایس وچ سی کہ اوہ سوال بہوں کردا سی۔ اجہے سوال وی کردا سی جس دے جواب اس کول پہلاں ہی ہوندے سن۔ انج اوہ اگلے بندے بارے وی اپنا خیال بنا لیندا سی تے اپنے وچاراں نوں اپ ڈیٹ وی کر لیندا سی۔

ہولکر نوں جداں سوال پایا تے اس آکھیا انگریز دی فوج دی سکھلائی پوری ہے تے یورپیاں دی فوجاں نوں لڑن دے نویں طریقے آندے نیں۔ اوہ گھوڑیاں دی تھاں پیدل فوج تے توپ خانے کولوں بہوں کم لیندے نیں۔ تسی وی یورپیاں نوں اپنی فوج دی تربیت لئی بھرتی کرو۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ایہہ گل پلے بن لئی تے انگریز دی فوجاں وانگ کیولری دی تھاں آرٹلری تے انفنٹری ول توجہ دتی اتے ایس کم لئی امریکی، فرانسیسی تے اطالوی فوجیاں نوں وی جوڑیا۔ بڑے بڑے ترقی پسند دانشور مہاراجے نال رلن والے یورپی فوجیاں نوں ''کرائے دے فوجی'' آکھدے نیں۔ پر جدوں اہناں نوں پچھو پئی ایہہ کلائیو دے نال کون سن؟ جہیڑے رائل بنگال آرمی وچ بنگالی، بہاری تے یو پی والے رلے سن اوہ کون سن تاں اوہناں کول جواب نہیں رہندا۔

آرٹلری تے انفنٹری لئی مہاراجے دے دویں افسر مسلمان پنجابی سن اتے اوہااں بارے اگے لکھاں گا۔ ایہہ گل تے پہلاں لکھ دتی ہے پئی نپولین بونا پارٹ تے زار روس وچکار معاہدیاں دا سال وی 1806 ہی ہے۔ ایس نوں Traty of Tilsit آکھیا جاندا ہے۔ ایہہ ٹیلسٹ فرانس دی ہک تھاں ہے۔ مہاراجے نوں ''کانا'' آکھ کے رگیدن والے ایہہ بھل جاندے نیں کہ رنجیت سنگھ دی باہرلی سیاستاں تے نظر دا اج وی جواب نہیں۔ اوہ جاندا سی پئی اوس ویلے پنجاب دے آل دوال کہیڑیاں طاقتاں دا جمگھٹا ہے اتے دنیا دی سیاستاں وچ کہیڑیاں اتھل پتھلاں ہو رہیاں نیں۔ جداں میکٹاف ہوراں، انگریز ڈپلومیسی دے ڈونگے اتے قدیمی ہتھیار یعنی ''ڈراؤ تے رلاؤ'' نوں ورتددے ہوئے پنجاب دے مہاراجے نوں ''فرانسیسی خطرے'' توں یرکاون دی کوششاں کیتیاں تاں مہاراجےہک ہی جواب دتا، پئی پنجاب لئی تے فرانسیسی تے انگریز (انگلش) دو نویں ''باہرلے'' ہی نیں تاں اوہ مر تھاں گیا۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels