Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر۱۲: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط نمبر۱۲: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

May 29th, 2012

اک مثال ملتانی سیاست دی ذرا سنو، جس توں گل پلے پینی اوکھی نہیں رہندی۔ 1763 وچ سندھ توں داؤد پترے (جہیڑے اج کل داود پوتے آکھواندے نیں) نس بھج کے بہولپور آ گئے اتے اتھے دی سیاستاں وچ تگڑے ہو گئے۔ ایس ویلے ملتانی سیاست وچ شجاع خاں، شریف خان سدو ذئی تے شریف بیگ تکلو تگڑے سن اتے آپس وچ لڑ رہے سن۔ شجاع خاں تے مظفر خاں دا پیو سی اتے اوہ سدوذئیاں نال لڑ رہیا سی۔ ایہہ دوہیں کابل توں نس کے آئے سن۔ پچھلے دو، ترے سو ورہیاں توں کابل، قندیار وچ سدوذئیاں تے بار کذئیاں وچ ہون والی لڑائیاں پاروں بہوں سارے کابلی اتے قندھاری پنجاب وچ پناہ لیندے سن۔

جدوں تناں وچ لڑائی ودھی تاں تکلو ہوراں بھنگی مثل دے سردار جھنڈے سنگھ نوں نال رلا لتا۔ جھنڈے سنگھ ہوراں اپنے بھرا گنڈا سنگھ نوں وی واج ماری رلایا تے لہنا سنگھ نوں وی اتے فیر ایس جتھے بندی نے سب دی دڑکی لوا دتی۔ شجاع خان تے داؤد پترے وی دوڑ گئے۔ فیر سردار جھنڈے خان نوں بعد وچ اک دھرمی سکھ نے ہی قتل کر چھڈیا۔1763 توں 1777 تیک بھنگی مثل دی ملتان تے وی حکمرانی رہی۔ ہن تسی ایس وقوعے وچوں دھرمی یا قوم پرست سیاستاں کڈن دے جتن کرو گے تاں گھجل ہی ہو وگے۔ ایس لڑائی وچ اک ترک ہے (تکلو) تے دو پٹھان نیں اتے تریجے پاسے سندھی۔ فیر اک دھر نیں پنجابیاں کولوں مدد لیتی تے باقیاں نوں ماریا۔ مسلمان، سکھ، ہندو ہر ایک نال رلتی سن۔ لڑائیاں تے مل مارن تے ہوندیاں سن تے ایس وچ رلن یا لڑن دے اخلاقی اصول نہیں سن ہوندے۔ کتھے پٹھان پنجابی رلدے رہے، کتھے لہوری ملتانی رلدے رہے، کتھے پنجابی پٹھان لڑدے رہے تے کتھے ایرانی، تورانی لڑدے رہے۔ ایہہ سب 18 ویں صدی وچ لکھی کتاباں وچ لکھیا گیا ہے۔ پر ایہہ ساڈا کمال ہے کہ ایس وچوں دھرم یا قوم پرستیاں لبھ لیاں۔

اینج ہی جداں احمد شاہ ابدالی چڑھائیاں کردا سی تاں اوہ پہلاں کابل توں پشور دے وچکار اپنے پٹھان، گجر تےدوجے دشمناں نوں ماردا سی فیر جا کے اوہ اگے ودھ سکدا سی۔ ایہو کجھ بابر، شیر شاہ سوری تے ہمایوں ویلے وی ہویا سی۔ ایس وچ کوئی وی دوجے دھرم یا قومیت والا پادشاہواں یا لشکری مہماں اسارن والیاں نال آندا تے اوہ رلا لیندے سن۔ ایسے طرحاں جداں 1779 وچ احمد شاہے دے پتر تیمور شاہ ملتان تے چڑھائی کیتی تے شجاع اس نال رل گیا پر سدوذئی اس نال لڑ پیا۔ فیر احمد شاہے دے پتر تیمور شاہے نے شجاع خان نوں ملتان دا حاکم بنا چھڈیا تے اس اپنا ٹائٹل ''صفدر جنگ'' رکھ لیا۔ شجاع خاں نے بہولپور والے عباسیاں دے بہاول خاں نال لڑائیاں کیتیاں تے تھلے لا لیا۔ تیمور شاہ ایتھے رکیا نہیں سگوں سندھ دے تالپوراں نوں وی رگیدیا۔ ہن اہناں جھیڑیاں نوں اسلام، سکھی، پٹھانی، پنجابی یا سندھی لہراں دے کھاتے پاون لئی کوئی عقل موت تے ہونی چاہیدی ہے ایہہ کرن توں پہلاں۔ اج کل نویں قوم پرست یعنی سرائیکی بھرا وی ایس وچ رجھے ہوئے نیں۔
ہن سہ حاکمان لہور یعنی لہنا سنگھ، گجر سنگھ تے سوبا سنگھ نیں لہور توں ابدالی دے بٹھائے حاکم قبولی مل دی چھٹی کرا دتی۔ ہن ایہہ قبولی مل یا کابلی مل تے ہندو سی۔ جے احمد شاہ ہندواں، سکھاں دا دشمن ہوندا تاں اہناں نوں لہور دی حکمرانی کیویں دیندا۔ کابلی مل نوں ہٹا کے 1767 توں 1797 تیک لہور وچ ترے حاکمان لہور حکومتاں کیتیاں پر ایس وچ لہور دے مسلمان، ہندو وی انہاں دے نال رلتی رہے۔ سید لطیف تے کنھیا لال ورگے بہوں سارے ہندو، مسلم، سکھ ملازم لکھاری ایس سب توں سکھ، مسلم لڑائیاں یا پٹھان پنجابی جھیڑے ہی کڈھن تے لگے رہے۔
جے تسی البیرونی، ابن بطوطہ، فرشتہ، سید احمد رئیس سمیت انگریز دے آون توں پہلاں دے لکھاریاں نوں پڑھو تاں گل سمجھ آ جاندی ہے۔ پرانی کتاباں وچ زیادہ گل پادشاہتاں دی ہوندی ہے۔ جہیڑے پادشاہ اپنے بھراواں نوں وی مار دیندے ہون یا اہناں دیاں اکھاں کڈوا دیندے ہون اوہ دھرمی یا قوم پرستی سیاستاں دے کڈے قائل ہو سن ایہہ گال تسی آپوں سمجھ جاؤ۔ تریخ پنجاب بارے انگریز توں بعد دے لکھاریاں ایہہ سارے وقوعے لکھے نیں پر نال نال ڈنڈیاں وی ماریاں نیں۔
ہک قصہ ہور سنو، پئی 1793 نوں احمد شاہے دے پوتے شاہ زماں نے پشور تے لہور تے چڑھائیاں کیتیاں۔ اگے ودھیا تے پچھوں اس دے اپنے بھرا نیں ہیرات وچ بغاوتاں کر دتیاں۔ شاہ زمانے دا بھرا اسی دی قوم دا سی اتے اسے دا دھرم، مذہب رکھدا سی۔ ایہہ مڑ پرت کے ہرات گیا تے اوس نوں وی پھینٹی لائی۔ دوجی وار لہور ول آیا تے پچھوں آغا محمد خاں قاچار ایران ولوں چڑھ آیا۔ فیر پرت کے گیا تے قاچار نوں تہران ول دھک دتا۔ لطیف آکھدا ہے پئی فیر روہیل کھنڈ دا غلام محمد 1796 وچ کابل اپڑیا تے شاہ زمانے نوں پنجاب تے چڑھیاں دا آکھیا۔

جداں شاہ زماں اگے ودھ رہیا سی تے لہنا سنگھ تے سوبا سنگھ شاہ چراغ کول گئے۔ شاہ چراغ دا مزار لہور دے ہائیکورٹ وچ آ گیا اے۔ انہاں شاہ چراغ نوں شہر دی کنجیاں دے کے پر بندھ دا آکھیا۔ پر ہرات وچ مڑ شاہ زمانے دے بھرا ات چک دتی تے شاہ زمانے نوں پرتنا پئے گیا۔ لہوریئے یعنی، سکھ، ہندو، مسلم سبھے ایس نوں شاہ چراغ دی کرامت مینندے نیں کہ بابا جی لہور نوں بچا لیا۔ جے ذرا غور کرو تے عوامی سطح تے دھرمی ونڈ نوں کوئی نہیں مینندا سی۔ پنجابی صوفیاں نوں سارے ہندو سکھ وی مندے نیں۔ بابا نانک نوں سارے پنجابی اپنا بزرگ مینندے نیں۔ میلیاں ٹھلیاں وچ سب رلتی رہندے سن۔ پر انگریز کہانی ہور دی ہور بنا چھڈی۔ ایہہ نہیں سی کہ انگریز توں پہلاں ایتھے دودھ دیاں نہراں چلدیاں سن۔ پر ایہہ وی نہیں سی کہ ایتھے مارا ماری ہی سی پر ساڈے دانشوراں ایس تریخ نوں اپنے مطلب دے چھڈے۔ تے اسی وی ایہہ سب من لیا۔

1797 اوہ سال ہے جداں لہنا تے سوبا سنگھ اپنی حیاتی دے دن گذار کے پورے تھی گئے۔ لطیف لکھدا ہے پئی حکیم حاکم رائے، بھائی گر بخش سنگھ تے میاں عاشق محمد، مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں 1799 وچ لہور آون دا آکھیا۔ نواں کوٹ والے لہنا سنگھ دا پتر چیت سنگھ مہاراجہ نال لڑائی چاہندا سی پر چوہدری محکم دین اس نوں موڑیا اتے جداں مہاراجہ انار کلی تیک اپڑ گیا تے محکم دین لہوری دروازہ کھلوا دتا مہاراجے لئی۔ ایہہ جولائی 1799 دا وقوعہ ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels