Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر۱۱: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط نمبر۱۱: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

May 25th, 2012

18 ویں صدی دے پنجاب بارے ہن گل چھیڑی اے، تے نالوں نال ہندوستان بارے گل وی ہوندی جائے تاں چنگا ہی ہے۔ اورنگ زیب توں بعد نہ تے کسے مغل حکمران آئینی پادشاہتاں والا رستہ لبھیا اتے نہ ہی سب دھراں نوں رلا کے پہلے وانگ کوئی بندوبست بن سکیا۔ بنگال، مہاراشٹر، سرہند، پنجاب ہر تھاں تے نویں جتھے بندیاں سامنے آئیاں۔ ساڈی نصابی کتاباں وچ ایس ٹٹ بھج نوں یا تے صوبیاں دی خود مختاری دا سر ناواں دے کے رگیڑیا جاند ہے یا فیر تگڑی بادشاہتاں دے ترٹن دا ماتم ہوندا ہے۔

ایہو نہیں سگوں اسلامی حوالیاں نال تریخ بیان کرن والے ایس نوں مغلاں دی اسلام توں دوری قرار دیندے نیں۔ پر ایہہ گل پکی ہے پئی ایہہ اک وڈا تریخی ویلا سی اتے ترکی، جرمنی، آسٹریا، روس، ایران سبھے تھاواں تے وڈی بادشاہتاں ترٹ رہیاں سن۔ قیصر وقصرٰی، سلطنت عثمانیہ، مغل سلطنت جہیاں وڈیاں پادشاہتاں دی تھاں ہن نکیاں پادشاہتاں بن رہیاں سن اتے انہاں وچ جغرافیے دی اہمیتاں سن یا سمندری و زمینی تجارتی رستیاں دی۔ ایہو کجھ ساڈے ایتھے وی ہویا پر ساڈے ایتھے ایس نوں اج وی رگیدیا جاندا ہے۔ تسی مغلاں دی حمایتاں یا مخالفتاں کرن والے دانشوراں نوں پڑھ لو یا فیر شاہ ولی اللہ، جمال الدین افغانی ورگیاں نوں وی، تسی گھجل ہو جا سو پر تہانوں وچلی گل نہیں ملے گی۔

جے ساڈے ایتھے ایران، افغانستان توں چڑھائیاں نہ ہوندیاں اتے سمندری رستیاں توں یورپی قوماں نہ آندیاں تاں فیر ایہہ ہولے ہولے اہناں نکی پادشاہتاں نیں آپسی جتھے بندیاں بنا لینیاں سن۔ فیر اہناں پادشاہتاں انج ہی نکے، وڈے جتھے بنانے سن جنج امریکہ یا یورپ وچ 17 ویں صدی وچ ہوندا آیا سی۔ اخیر نکے وڈی ریاستاں یا صوبیاں یا پادشاہتاں نوں آپسی مل ورتن دا رستہ ہی لبھنا سی۔ پر ایہہ ایتھے نہ ہویا تے ''باہرلے'' دو پاسیوں آندے گئے۔ ایناں دے آون نال بھیڑیاں تے چنگیاں، دو نویں گلاں ہوئیاں پر چٹے کالے وچ ونڈ کے ویکھن والے ایس سب بارے پوری گل نہیں کریندے۔

انڈیا نوں اک قومی نظرےے دی اکھ نال ویکھن والیاں نوں ایہہ باتاں سمجھ نہیں آ سکدیاں۔ ''باہر لیاں'' تے اوہی کرنا سی جو باہرلے ہمش توں ہر تھاں کریندے آئے نیں۔ بھانویں اوہ چڑھائیاں کرد ہوئے آون یا فیر پاوندیاں یا مہاجراں وانگ آون۔ آون والے ہمش اپنی تھاں بناون لئی ہر کم کریندے ہی نیں۔ ساڈی دھرتی کوئی انوکھی نہیں سی کہ ایتھے ایہہ نہیں سی ہونا۔ ایہہ لوکاں دا آونا جاونا تے یورپی ملکاں وچ وی انج ہی ہوندا سی۔ حملے وی ہوندے سن اتے لوک وی آوندے جاندے رہے۔ پر حیرانی تے سانوں سندھی، پنجابی، بلوچی، پٹھان، بنگالی، مہاراشٹر تے تامل قوم پرست دانشوراں تے ہوندی ہے جدوں اوہ وی اورنگ زیب دے بعد والے ویلے نوں کانگرس تے مسلم لیگ وانگ ''گھلوکھاڑا'' آکھدے نیں۔

انگریز بڑے سیانے سن اوہ پورے انڈیا نوں اپنے مفاداں پاروں ورتنا چاہندے سن تاں کرکے ''اک قومی نظرےہ'' انگریزاں نوں وی بڑا سوٹ کردا سی۔ اک قومی نظریے دی کھج وچ دو قومی نظریہ بنایا گیا تے اس وچ وی تہانوں مرکزیت پسندیاں دی مہانتا ہی لبھدی ہے۔ انگریزاں نے آندے ہی ساڈی تریخ نوں ہندو، مسلمان، سکھ ہی نہیں سگوں فرقیاں، ذاتاں وچ ونڈ ناں شروع کر دتا تے ایس دے لئی گزئٹیر وی لکھوائے پر اپنے آپ نوں مسیحی نہیں آکھیا۔ بس انج گھجل پروگرام شروع ہو گیا جہیڑا اج دیہاڑ تیک جاری ہے۔

1701 توں 1799 دے وچکار کوئی مہاراشٹر توں اٹھیا تے کوئی بنگال توں، کوئی پنجاب وچ تگڑا ہویا تے کوئی جمنا دے آل دوالے پر انگریزاں اہناں نوں دھرم سمیت بہوں ساریاں نکی وڈی ونڈاں وچ ہی پروکے رکھیا۔ شیوا جی ہوئے یا نادر شاہ ایرانی اتے احمد شاہ ابدالی یا فیر میر منو، بندہ بیراگی، قبولی مل ہوئے یا ترے حاکمان لہور ایہناں سبھاں نوں ایناں دی تھاواں تے ہون والی سیاستاں توں وکھ کر کے کنج ویکھیا تے سمجھیا جا سکدا ہے بھلا۔ جے تا نوں پنجاب دی سیاسی لہراں بارے علم ہو سی تاں فیر تسی ادینہ بیگ، ذکریا خان، قبولی مل دے آل دوال ہون والی سیاستاں نوں جان پاؤ گے۔ جے تاانوں قبولی یا کابلی مل بارے ایہہ پتہ ہی نہیں ہوئے گا پئی اوہ اندرون لہور دے ڈبی بازار کیہہ کردا سی یا فیر ٹوڈر مل توں قبولی مل تیک ''مل'' دھرتی پنجاب تے کیہہ کردے سن تاں تسی گھجل ہوندے رہ سو۔ اجہی گلاں نوں جان کے ہی تسی 18 ویں صدی دے دوجے ادھ وچ پنگرن والی ''مثلاں'' نوں جان پاؤ گے۔

ہن گور واں دے قتلام نوں پادشاہواں دی تھاں مسلماناں اتے اسلام دے کھاتے پانا گھجل ہون دا سامان ہی ہے نا۔ نادرے تے احمد شاہے دے ہتھ پنجابی مسلمان کڈے تنگ سن ایس بارے تے اپنے بلھے شاہ وی آکھ دتا سی۔ جو کچھ نادر شاہ یا احمد شاہ ابدالی کیتا ایس دی وجہ نہ اسلام سی تے نہ ہی ایران یا افغانستان نال اوہناں دا رشتہ، اتے نہ ہی اوہناں دا پٹھانی یا فارسی پچھوکڑ، سگوں ایہہ سب پادشاہواں یا مل مارن والے جتھیاں دیاں کرتوتاں سن۔ اتے اس زمانے وچ طاقت دی کھیڈ وچ یورپ، ایشیا، افریقہ ہر تھاں ایہو کجھ ہوندا سی۔

ہن بندہ بیراگی جو کچھ کیتا اس دی وجہ توں بابا نانک، گوراں یا سکھ مذہب نوں رگیدنا کتھے دی عقل ہے۔ گل اودوں گواچی، جداں 20 ویں صدی وچ قوم پرستاں تے دھرمی سیاستاں کرن والیاں انگریزاں دے پھیلائے جھوٹ نوں اپنے سیاسی مفاداں پاروں سینے نال لا لیا۔ اکالیاں، مسلیاں تے ہندواں دی دھرمی ونڈتے اساریاں پارٹیاں ہی نے ایہہ کم نہیں کیتا سگوں کانگرس تے قومیتی سیاست کرن والیاں وی انگریزاں دے جھوٹ وچوں اپنے مطلب دے ''نگینے'' چن لتے۔ ایہہ سب نرا انگریز، کانگرس تے مسلم لیگ ہی نہیں کیتا سگوں نظرےے تے فرقیاں تے بنائی گئی تمام جتھے بندیاں اتے نکی وڈی پارٹیاں ایس گھجل پروگرام وچ اپنے اپنے حصیاں دا ''گند'' پایا۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels