Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر ۱۰: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط نمبر ۱۰: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

May 17th, 2012

ایس توں پہلاں کہ میکٹاف دے لہور معاہدے لئی آون بارے گل کرئیے اتے مہاراجہ دے لہور دربار دا احوال لکھیے ایہہ گل دسنی لوڑی دی ہے پئی 18 ویں صدی وچ ساڈے پنجاب اتے آل دوالے کیہہ ہو رہیا سی۔ جرمناں، ڈچاں، پرتگالیاں، روسیاں، انگریزاں، دی کہانی تے تسی سن لئی اتے ہن ذرا ایہہ جھات پانے آں پئی ساڈی اپنی تھاں تے کہیڑی نویکلی قوتاں سیاستاں وچ آو ڑیاں سن۔ اتے اوہ قوتاں جہیڑے آپسی دنگل کیتے اس دا فیدہ باہرلیاں نوں نہ ہوندا تے کس نوں ہوندا۔

جے تسی اورنگ زیب دے مرن یعنی 1707 توں 1765 تیک دے حالات ول جھات پاؤ  تاں نرے 58 ورہیاں وچ مغلاں دا جلوس نکل چکیا سی۔ نرے 58 ورہیاں وچ گیارہ حکمران مغل تخت تے بیٹھے تے جے ایس وچوں محمد شاہ دی 29 ورہیاں دی حکمرانی کڈھ دیو تاں باقی 29 ورہیاں وچ 10 حکمران مغل تخت تے بیٹھدے ڈھیندے رہے۔ محمد شاہ 29 ورہے حکمران تے رہیا پر اس دے دور وچ ایران توں نادر شاہ نے 1738 توں بعد اتے افغانستان توں احمد شاہ ابدالی نے 1748 توں بعد جہیڑی چڑھائیاں دلی ول کیتیاں اوہ تاں مارے کامیاب ہوئے پئی پنجاب، جنوبی ہند، سر ہند تے بنگال وچ بہوں پواڑے چل رہے سن۔

 1707 دے بعد جہیڑا وی مغل تخت تے بیٹھا اوہ اکبر، اورنگ زیب ورگا نہیں سی کہ اہناں پواڑیاں نوں فہماں نال نجھٹ لیندا۔ آپسی جہیڑیاں نوں نجھٹن دا چوکھا ول تے مہاراجہ رنجیت نوں ہی آوندا سی پر اوہ ہلے واٹری فارم وچ ہی سی۔ نادرے نیں جدوں 1738 وچ دلی تے اپنا قبضہ کیتا تے محمد شاہ نوں اک خیمے وچ تاڑ دتا۔ پھیر نادرے آکھیا پئی جنگی مہماں تے بڑی رقم لگ گئی ہے  ایس لئی  مینوں 5 کڑوڑ روپے دیو۔ سید لطیف اپنی کتاب ''تریخ پنجاب'' وچ ایس دا احوال لکھیا ہے۔ جدوں عید آئی تے عید دا خطبہ وی 1738 وچ نادرے دے ناں دا پڑھیا گیا۔ ہن دسو 1738 وچ جس مغل پادشاہی دی کہانی مک چکی سی ساڈے دانشور اس دی لاش نوں 1857 تیک کیویں لیاندے نیں۔ ایس کھچ دھرو پاروں لاش توں بو ہی آندی ہے۔ محمد شاہ نیں نادرے دی طاقتاں اگے ڈھگی ڈھا دتی تے نادرے نے وی اپنی حکمرانی دے رنگ وکھانے شروع کر دتے، پر اک وقوعے نیں کم ہور خراب کر دتا۔

 اوہناں دناں وچ ہی دلی وچ نادرے دے سپاہیاں اک دیہاڑ بازار وچوں زبردستی کبوتر ویچن والے کولوں کبوتر لین دی کوشش کیتی تے جھیڑا ودھ گیا۔ لوکاں سپاہیاں نوں مار مار ادموہا کر چھڈیا۔ کجھ ہور سپاہی اپنے سجناں نوں بچاون آئے تے جھیڑا لمیرا ہو گیا۔ اس رولے گولے وچ کسی آواز لا دتی پئی نادرا وی مر گیا ہے۔ بس فیر کیہہ سی، لوکاں نادرے دی سپاہیاں نوں مارنا شروع کر دتا۔ پر سید لطیف ہوری بڑی ہشیاری نال نادرے دیاں فوجاں نوں ایرانی (Persian) لکھیا اے جہیڑا غلط ہے۔

نادرے دی فوج وچ تے افغانی وی سن تے دلی آوندے آندے رستے وچوں وی فوجاں بھرتی دا کم ہوندا رہندا سی۔ پر جا پدا ہے پئی لطیف کجھ ہور رخ دین دی کوششاں وی کریندے رہے سن۔ خیر ایس گھلو کھاڑے وچ ترے ہزار سپاہی نادرے دے مارے گئے۔ اتے ایس تے غصہ کھا کے نادرے نے دلی شہر وچ وڈا قتلام کیتا۔ ایس توں بعد نادرے نے شہر دے سارے دروازے بند کر دتے اتے لوکاں نوں آکھیا رقم اکٹھی کرو میرے لئی۔ نادرے نیں ہندو، مسلمان، سکھ سبھے نوں ماریا پر بعد وچ آون والے دانشوراں نیں ایہہ لکھیا پئی اوہ مسلم حملہ آور سی۔ کسے کہیا اوہ پٹھان حملہ آور سی وغیرہ۔ ایس ناکہ بندی بعد دلی دی اشرافیہ نے 30 کڑوڑ دے ہیرے جواہر تے سکے اوس نوں دتے۔ ایس رقم نوں لین توں بعد نادرے نے اورنگ زیب دے پوتے کام بخش ہوراں دی پوتی نال اپنے منڈے دا ویاہ کروایا۔ فیر واپسی توں پہلا ہک معاہدے تے محمد شاہ دا انگوٹھا لایا۔ ایس دے موجب سندھ دا نارتھ ویسٹ ہی نہیں سگوں سندھ، بلوچستان سارا نادرے دے کول رہ گیا۔ ایہہ 1739 دا قصہ اے۔

محمد شاہ 1748 تیک بادشاہ رہیا پر اوس دی پادشاہت ٹٹ بھج چکی سی۔ 1747 وچ نادر دے مرن توں بعد کابل وچ احمد شاہ ابدالی آیا۔ 1747 توں 1765 دے وچکار 4 مغل تخت تے بیٹھے پر اہناں ورہیاں وچ احمد شاہ نے  5 وار دلی ول چڑھائیاں کیتیاں۔ ایناں ورہیاں وچ ہی مرہٹھے وڈی طاقتاں بن کے اگے ودے۔ مرہٹھیاں دلی تے لہور تے وی قبضہ کیتا۔ ساڈے قوم پرست تریخ دان وی وڈے بندے نیں۔ جے نادر شاہ یا احمد شاہ ابدالی قبضہ کرن آوے  تے اوہ حملہ آور ہو جاندے نیں جے مرہٹھے لہور تے قبضہ کرن تاں  نہیں۔

 ایہہ حملہ آوراں والے تھیسس انگریزاں تے قوم پرستاں نوں سوٹ کریندے سن۔ پر جے جھات پاؤ تے یا تے ایہہ مذاق لگدے نیں یا سادہ گل۔ ہن انگریز وی اہناں نوں حملہ آور آکھن تے کیہہ انگریز ایتھے ریفرنڈم کروا کے آئے سن۔ چڑھائیاں کرنا تے آڈر آف دا ڈے سی اتے یورپی، افریقی، ایشیائی سبھے چڑھیاں کردے رہندے سن۔ چیتے رکھن دی گل اے ہے بئی چڑھائیاں نری ایس لئی کامیاب نہیں ہوندیاں سن پئی اوہ بڑے سورمے ہوندے سن۔ پر ایس وچ مقامی جیھڑیاں دا وی کردار ہوندا سی۔ مقامی جتھے بندیاں نال سانجھ کیتے بغیر کوئی کامیابی نہیں ہوندی سی۔ پر قوم پرستی وچ گھپے پین دے ڈر توں قوم پرست انج دی گلاں نوں گول کر جاندے نیں۔

 ذرا جھات پاؤ تاں 1747 توں 1765 دے اٹھارہ ورہیاں وچ ابدالی دی چڑاھیاں، مرہٹھیاں دے لڑائیاں ہی نہ سن سگوں پلاسی (1757) تے بکسر (1764) دی لڑئیاں پاروں سبھے گھجل ہوندے  رہے تے کمپنی مضبوط تھیندی گئی۔ 1759 وچ علی گوہر شاہ عالم  (گیارہ) رہندے کھوہندے مغل تخت تے بیٹھا پر 1761 وچ پنجاب دے مقام پانی پت وچ جہیڑی ابدالی تے مرہٹھیاں وچ لڑائی ہوئی ایس وچ دلی دا حکمران تماشائی وی نہیں سی۔ 1765 وچ مغل دربار دی حالت ایہہ سی بئی پادشاہ نے بنگال، اڑیسہ، بہار سمیت بہوں ساری تھاواں توں ٹیکس لین دا کم لارڈ کلائیو  نوں تے دے چھڈیا یا اوہناں آپوں لے لیا سی۔

اوس وچارے شاہ عالم دے نک وچ روہیلہ سرداراں نے  دم کیتا ہویا سی۔ غلام قادر روہیلہ نے اوس دیاں اکھاں کڈھوا دتیاں تاں پھیر شاہ عالم انھا ہو گیا۔ ایہو شاہ عالم سی جہیڑا 1803 وچ انگریزاں کولوں پنشن وی لین لگا سی جداں انگریزاں دلی تے قبضہ کر لیا۔ ایہہ تے سی مغلاں دی حالت پر ایس دے نال نال جو کچھ پنجاب دے شہراں، لہور، ملتان، بہاولپور، امرتسر، لدھیانے، جالندھر ہو رہیا سی اوہ اک وکھرا کم سی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels