Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> قسط نمبر ۸: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

قسط نمبر ۸: انگریزاں پنجاب تے قبضہ کیوں کیتا؟

May 7th, 2012

ایس تو پہلاں کہ ''لہور دربار'' وی سرکار بارے وچلی گل چھیڑاں، ایہہ دی لوڑیدا ہے بئی ذرا روس، برطانیہ، جرمنی آسٹریا تے فرانس دی پادشاہیاں بارے گل پوری طرحاں کھول کے سامنے رکھی جائے۔ ایہہ گل پلے بنھ لو بئی اسی 18 ویں صدی دا ویروا تاں مارے کر رہے آں کہ سانوں 19 ویں صدی دی سیاستاں بارے چانن ہو جائے۔ ایہہ اوہ ویلا سی جتھے ہک پاسے پرانیاں پادشاہیاں ترٹ رہیاں سن تے دوجے پاسے قومی ریاستاں یا صوبیاں دی گل تگڑی ہو رہی سی۔ ساڈے ایتھے وی مغلاں دی کہانی اورنگ زیب تے آ کے 1707 وچ مک گئی سی پر مداری دانشور ایس نوں بدو بدی کھچ دھروکے ڈیڑھ سو ورہیاں تیک یعنی 1857 تیک لیاندے نیں۔

پادشاہیاں تروٹن نال قومی ریاستاں بنن دا کم ساری دنیا وچ ترے چار سو سال پہلاں شروع ہویا سی۔ یورپ وچ ایس کم نوں چلاون لئی آئینی پادشاہتاں دا وچلا رستہ لبھیا گیا۔ ایس وچ حکمرانیاں بارے فیصلیاں دے اختیاراں نوں ہولے ہولے قبضہ گیراں تے بنائی گئی جتھے بندیاں ول ٹوریا گیا۔ اوہ پارلیمنٹاں دی شروع دی بوتھی سی پر ہلے ایتھے ہک بندہ۔ ہک ووٹ دی گل شروع نہیں ہوئی سی۔ ہلے 21 ورہے دے لوکاں نوں ووٹ دا حق وی نہیں ملیا سی۔ حیران نہ ہونا، زنانیاں نوں ووٹ دا حق ملدے ملدے 20 ویں صدی آ گئی سی اتے پہلی وڈی لام (1914 تا 1918) تیک یورپ دی وڈی طاقتاں جرمنی، فرانس، برطانیہ ہی نہیں سگوں امریکہ وی عورتاں نوں وی وٹاں دا حق نہیں ملیا سی۔

خیر 18 ویں صدی دا پہلا دہاکہ یعنی 1701 توں 1710 تیک دو نویکلیاں پادشاہتاں لے کے آیا۔ 1701 وچ جرمن بولن والیاں دی پروشیائی سرکار بنی تے 1707 وچ سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ دی پادشاہتاں نیں Kingdom of Great Britain بنائی۔ اک پاسے سی گریٹ بریٹن (سلطنت برطانیہ) تے دوجے پاسے سی پرویشیائی سلطنت جہیڑی جرمن زبان بولن والیاں دے سر تے بنی سی اتے اس دا کپیٹل برلن سی۔ جے جھات پاؤ تاں لگ پتہ جا سی بئی 20 ویں صدی دے شروع تیک اہناں دوہاں یورپی طاقتاں دی لڑائیاں نیں دنیا نوں کجھل کیتی رکھیا۔ برطانیہ والیاں بڑی ہشاری نال جرمناں، روسیاں، فرانسیسیاں نوں لڑایا اتے اوہادں دا ٹیچا ایہو سی بئی کسے نوں وی سر کڈھن نہ دیو۔

کنگ آف پروشیا آکھوان والے فریڈرک 1 دی طاقتاں ''بریڈن برگ'' فیملی وچ سی کہ جس بارے تانوں اندر دی گل 20 ویں صدی دی داستان وچ مل سی۔ فیر تانوں لگ پتہ جا سی بئی بریڈن برگ فیملی اتے جرمناں نال جو کچھ انگریزاں کیتا اس توں بعد ہٹلر ہی آنا سی۔ ایہہ کہانی الیگزینڈر تنزلیمان نے اپنی کتاب ''انڈین سمر''(انگریزی )وچ لکھی اے۔ پرویشیائی ریاست وچ نرے جرمن زبان بولن والے ہی نہیں سن سگھوں پولش، ڈینش، لیتھوین سمیت کئی زباناں بولن والے رلتی سن۔ پرویشیائی پادشاہی وچ بعد وچ حکمران بنن والے فریڈرک دی گریٹ اپنے دادا اتے پرویشیائی سرکار دے بانی فریڈرک 1 نوں The Mercenary King آکھیا سی جہیڑا اپنی فوجاں نوں کسے وی تھاں گھل کے رقم کماندا سی۔ اک مثال فرانس دے خلاف جنگ سی جس وچ پرویشیائی فوجاں نے اٹلی دا ساتھ دتا سی۔ چیتا رہوئے بئی ساریاں یورپی طاقتاں ایہو کجھ کردیاں سن۔

پر نال نال ایہہ حکمران ہور کم وی کردے سن۔ ایہو فریڈرک اول آرٹ تے نویں سائنس وچ وی دلچسپیاں لیندا سی۔ چیتے رکھن والی گال ایہہ ہے بئی 18 ویں صدی دے اخیر تیک انگریزاں لئی وڈا خطرہ فرانس توں سی نہ کہ پرویشیائی جرمنی کولوں۔ جدوں 1792 وچ فرانس نے آسٹریا دی پادشاہی دے خلاف یدھ دا نعرہ لایا تے برطانیہ والیاں نیں آسٹریا، پروشیا نال رل کے جتھے بندی کیتی۔ ایہہ نویں قسم دی جتھے بندی سی جس وچ اک توں ودھ پادشاہتاں رل کے کسے اک تے حملے کریندے سن۔ 18 ویں صدی دے اخیر تے جدوں ساڈی تھاں تے انگریز کلکتہ توں دلی ول ودھ رہیا سی اتے بکسر (1864) ورگیاں لڑائیاں توں بعد اپنی حکمرانیاں نوں تگڑا کردے ہوئے جہڑی لڑائیاں کر رہیا سی اس وچ وی اس دا فرانسیسیاں نال وڈا ٹاکرا سی۔ 1792 نوں جہیڑے ٹاکرے شروع ہوئے اس وچوں نپولین بونا پارٹ پیدا ہویا۔

1799 اوہ سال ہے جدوں انگریزاں ٹیپو سلطان ورگے حکمراناں نوں نکرے لا کے دلی ول ودھنا شروع کیتا۔ ایہہ سال دو نویکلے پنگیاں توں وی یاد رکھیا جاندا ہے۔ اک پاسے پنجاب وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ سرکار دی پادشاہت بننا شروع ہوئی اتے دوجے بنے یورپ وچ نپولین اپنے آپ نوں اک بغاوت پاروں حکمران بنا لیا۔ 1803 تیک انگریز دلی نو ں ڈھا چکے سن اتے دلی دا پادشاہ بہادر شاہ اول انگریز کولوں پنشن لینا شروع تھی گیا سی۔ دوجے پاسے مہاراجہ رنجیت سنگھ ایڈا طاقتور ہو رہیا سی کہ جنرل لیک نال رل کے انگریزاں دے جھیڑے مکاندے ہوئے اپنی طاقتاں منوا رہیا سی۔ انج ہی 1804 اوہ سال ہے جدوں فرانس دی سینیٹ نیں نپولین نوں حکمران من لیا۔ ذرا غور کرو کہ اگلے ورہے یعنی 1805 وچ برطانیہ دی پادشاہت، آسٹریا تے روس نوں رلا کے فرانس دے خلاف وڈی جنگ دی تیاریاں کر رہی سی۔ کیونجے 1803 وچ ہی انگریز فرانس نوں سب توں وڈا دشمن قرار دے چکے سن۔ انگریزاں دے کن اودوں کھڑے ہوئے جدوں سلطنت عثمانیہ دے سلیم II نے0618 وچ نپولین دی پادشاہت نوں من لیا۔ ایس تریخی موڑ تے صاف پیا دسدا اے بئی انگریزاں نوں بھر تو پئے گئے سن ۔ ایس دا پنجاب سرکار تے کیہہ اثر ہویا ایس بارے گل ہوئے گی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels