Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاواں تے کلاکار >> لوک جاگرتی اتے ذمہ واریاں

لوک جاگرتی اتے ذمہ واریاں

بھوپندر سنگھ دھالیوال
December 15th, 2016

آدمی سماجی جانور ہون دے ناطے سکھدا اتے سکھاؤندا ہویا زندگی گزار جاندا ہے۔ اس زندگی جیون وچ سماج دے لوکاں اندر اک خاص کمزوری ہوندی ہے۔ اوس کمزوری کارن سماج اندر کئی قسم دیاں مشکلاں پیدا ہوندیاں ہن۔ اوہ ہے دوسریاں وچ بے مطلب اتے زیادہ دھیان دے کے تنقید کرن دی عادت۔ دوسرے نے بھاویں کوئی کم کنا وی ودھیا کیتا ہووے، اوس وچ نقص کڈھنا لوک پرورتی عام ہی بن گئی ہے۔ گھٹ پڑھے لکھے تاں کی ساڈی سوجھوان اتے پڑھی لکھی جماعت اس عادت دی بری طرح شکار ہوئی چاروں پاسے دیکھی جا سکدی ہے۔ اینا پڑھن لکھن توں بعد وی اوہناں دی ایہہ عادت ختم نہیں ہوندی ہے۔ آپنے آپ وچ بھاویں کوئی گن نہ ہووے اوہ نہیں دیکھدے ہن۔ مگر دوسریاں نوں بغیر فیسوں نصیحتاں دینا آپنا حق مندے ہن۔ دوسریاں دی زیادہ نہتط چینی کرن دی عادت کیوں پیدا ہوئی ہے۔ اس اپر کافی سوچ وچار کرن توں بعد ایہہ چیز ساہمنے آئی ہے، جس دے اندر کوئی گن نہ ہووے اتے نہ کجھ کرن دی عادت ہووے۔ ایہہ گھاٹ بےمطلب دی تنقید کرن دی عادت نوں جنم دیندی ہے۔ دوسریاں دا چنگا کیتا ہویا جاں کسے دا چنگا ہوندا دیکھ کے اوہ برداشت نہیں کر سکدے ہن۔ ایہو جہے بندہ دے من اندر ہمیشہ جوآلامکھی بنیا رہوندا ہے۔ اوہ اوس جوالامکھی نوں بجھاؤن لئی اتے آپنا من ہولا کرن واسطے دوسریاں دی آلوچنا کردے ہن۔ ایہہ نہ کجھ کرن دی عادت دے نال نال ہور عادت وی بن گئی ہے، دوسریاں نوں دوش دین دی، بھاویں اوہ کم اوس دے آپ دے کرن دے قابل ہووے۔ لیکن اوس دا دوش دوسریاں دے گل مڑھنا اک عادت ہی ہو گئی ہے۔ اس طریقے دا رویہ تقریباً ہر جگہ ملدا ہے۔ مقامی گلیاں اتے محلیاں وچ جو کم ساڈے آپنے آپ ہی کرن والے ہوندے ہن۔ اوہ کم آپ نہ کرکے سرکار جاں سرکاری اہلکاراں نوں نہ کرن لئی مجرم ٹھہرایا جاندا ہے۔ پنڈاں اتے شہراں وچ چبوتریاں، دروازیاں اتے ستھاں وچ لوک اکٹھے ہو کے بیٹھدے ہن۔ گپاں شپاں اتے ہور کئی قسم دیاں کھیڈاں کھیڈدے ہن۔ اس طرح کرکے آپنا پورا دن گزاردے ہن۔ ہور تاں کوئی سانجھا کم کیہ کرنا ہے۔ اوہ جتھے بیٹھدے ہن، اوس سانجھی جگہ نوں تھوڑا ادم کرکے صاف نہیں کردے ہن۔ اوس جگہ نوں صاف کرن دی اوہناں دی ذمیواری وی بندی ہوندی ہے۔ اوہ کم آپ نہ کرکے پنچائت جا سرکار نوں نہ کرن لئی بےمطلب اتے نہ بندی تنقید کردے رہوندے ہن۔ ساڈی اس طرح دی رُچی توں صاف ظاہر ہوندا ہے کہ ساڈے سماج اندر کوئی سانجھا لوک بھلائی کرن والا وڈا جاں چھوٹا کارج سوے اچھا نال کرن دا گن حالے پیدا نہیں ہویا ہے۔ آپنی بہتر جیون طاقت بناؤن لئی، کجھ کم آپنے آپ کرنے پیندے ہن۔ اوہناں واسطے سرکار اپر نربھر نہیں ہونا چاہیدا ہے۔ سرکار وی ایہو جہے مقامی کم نہیں کر سکدی ہے اتے سرکار دی ہر چھوٹا گھریلو کم کرن دی ذمیواری وی نہیں بندی ہوندی ہے۔ آپنے ہتھیں آپنا کارج آپ ہی سنوارنا پیندا ہے۔
لوک بھلائی کرن والے کماں وچ تاں ساڈے لوک کیہ یوگدان کر پاؤن گے۔ جدوں کہ لوکاں دے ساہمنے چھوٹیاں چھوٹیاں غلطیاں، کمیاں پیشیاں واپردیاں ہن اتے آپ اوہناں دا اثر آپ ہی بھگت رہے ہوندے ہن۔ اوہناں غلطیاں نوں ہوندیاں لوک آپنیاں اکھاں نال دیکھدے ہن۔ مگر ایہہ سبھ کجھ دیکھن توں بعد وی ٹھیک نہیں کردے۔ بلکہ ان ویکھیا کر دیندے ہن۔ یاد رکھنا چاہیدا ہے کہ ایہہ چھوٹیاں دکھائی دین والیاں غلطیاں بہت وڈیاں جان لیوا ہونیاں دا کارن بن جاندیاں ہن، جس وچ قیمتی جاناں چلیاں جاندیاں ہن۔ ہر جگہ سرکاری ملازم حاضر ہو کے ہر کم نہیں کر سکدا۔ ٹھیک ہے سرکاری ملازم وی ساڈے وچوں ہوندے ہن۔ اوہناں اندر وی لوکاں لئی ذمیواری دا جذبہ ساڈے ورگی ہی ہے، جس نوں اک دفعہ سرکاری نوکری مل جاوے اوس دا کوئی کجھ وی نہیں وگاڑ سکدا۔ بھاویں اوہ آپ کم کرے جاں نہ کرے۔ سرکاری ملازماں نے لوک بھلائی دے کم تاں کیہ کرنے ہوندے نیں۔ اوہ تاں قانون مطابق نبھاؤن والیاں ذمیواریاں نوں وی پوری طرح نہیں کردے۔ سڑک جاں کسے ہور آواجائی دے رستیاں وچ کوئی اٹ، پتھر آد ڈگ پوے جاں کوئی ٹوآ پے جاوے، جس کارن مارُو ہونی ہو سکدی ہے، اوس نوں کوئی چکدا نہیں ہے۔ اڈیک گھراں، پا۔نیاں، ریلوے سٹیشناں، بس اڈیاں، آشرماں، دھرم شالہ اتے وشرام گھراں وچ وی پانی دیاں ٹوٹیاں کھلیاں وگدیاں رہندیاں ہن، جس نال پانی سڑکاں اتے ہور جگہ نوں متاثر کرکے آواجائی بری طرح پربھاو ہو رہی ہوندی ہے۔ تھوڑا اُدم کرکے کوئی ٹوٹی جاں پائیپ لائن نوں بند نہیں کردا ہے۔ ایہہ سبھ کجھ برا ہوندا دیکھ کے سبھ کول دی لنگھ رہے ہوندے ہن۔ مینوں کی کوئی ہور کرے گا۔ مینوں ایتھوں کیہ ملنا ہے۔ ایہہ کم میرے کرن دا نہیں ہے، ایہہ چھوٹے لوکاں دا کم ہے۔ اگر میں ایہہ کم کروگا دیکھن والے مینوں کی کہن گے۔
میرا سماج وچ رتبہ گھٹ جاوے گا اتے مینوں ایتھوں کیہ ملنا ہے۔ چنگا ہون دیو ہور خراب رستہ تاں ہی لوکاں نوں سرت آوے گی اتے دماغ ٹھیک ہووےگا۔ ساڈے لوک اس دے ہی قابل ہن۔ اتھے ایہہ سوچن والی گل ہے بھلیا لوکا توں وی تاں لوکاں وچ شامل ہے۔ اگر لوک اؤکھے ہو رہے ہن، توں وی اوہناں نال اؤکھا ہو رہیا ہے۔ توں کوئی انوکھی دنیا وچ تاں نہیں رہ رہیا بلکہ اس سماج دا ہی حصہ ہے۔
کسے ملک دی خوش حالی اوس ملک دے اکلے مادی ڈھانچے نوں انت کرن نال نہیں ہوندی ہے۔ بلکہ لوک سوچ اتے آچرن دی زیادہ اہمیت ہوندی ہے۔ جس قوم، سماج، ملک دے لوک آپنی بھلائی کرن لئی جاگروک ہوندے ہن۔ چوکنے ہو کے وفاداری نال آپنے اصلی من نال لوک دکھاوے توں بغیر آپنے فرضاں نوں نبھاؤندے ہن، اوتھے سماج ہمیشہ بلندیاں تے ہوندا دیکھیا جا سکدا ہے۔ اُسارُو لوک سوچ، سماج اتے لوکاں اندر دوسریاں پرتی فرض نبھاؤنا بالکل نہ دے برابر ہے۔ سفر کردے سمیں، کسے گروپ وچ جاں من منوتیاں کرن سمیں ہوئے لوک اکٹھ دی حالت دیکھن والی ہی ہوندی ہے، جس طرح جانوراں دے اکٹھ وچ آپو آپنی پئی ہوندی ہے، اوہی ورتارا سلجھے ہوئے سمجھے جاندے لوکاں وچ وی ملدا ہے۔ سوے اچھا نال فرض نبھاؤن لئی ساڈے کسے وی پاسیوں کوئی جتن نہیں ہو رہیا ہے۔
خدغرضی ہر جگہ اس قدر پھیل چکی ہے، جس دا رکنا مشکل لگ رہیا ہے۔ ایہہ خدغرضی گھٹن دی بجائے دن بہ دن ودھدی ہی جا رہی ہے۔ عوامی تھاواں اپر لوک مل ورتن دے ڈھنگ نوں دیکھ کے انج محسوس ہوندا ہے جویں ایہہ ملک لوکاں دا آپنا نہ ہو کہ کسے ہور دا سماج ہووے۔ اوہ لوک تاں اتھے ایویں صرف تھوڑے دن کٹن ہی آئے ہوئے ہن۔ سماج دی پڑھی لکھی جماعت اتے آپنے آپ نوں دانشور اکھواؤن والیاں توں سماج وچ فرضاں نوں نبھاؤن دی عادت ہون دی امید زیادہ رکھی جاندی ہے۔ مگر ہو رہیا ہے اس دے بالکل الٹ۔ سبھ توں زیادہ قانون نوں ایہناں لوکاں دوارا ہی توڑ کے بے نیمیاں کیتیاں جاندیاں ہن۔ ساڈے سماج دے ان پڑھ جاں گھٹ پڑھے لکھے لوک قانون دی صحیح پالنا کردے دیکھے جا سکدے ہن۔ اوہناں اندر رب دا خوف وی دیکھن نوں ملدا ہے۔ ہر کم رب اتے قانون توں ڈر کے کردے عام ملدے ہن۔ ساڈی مادی پکھوں تکڑی پڑھی لکھی جماعت گیان اتے پیسے دے کے ہنکار وچ اینا اگے نکل چکی ہے، جس دا کوئی حساب نہیں رہیا۔ کمزور لوکاں دا شوشن کرنا اک سگل ہی بن گیا ہے۔ سرکاری اہلکاراں ولوں لوکاں اپر ایہہ رعب پایا جاندا ہے کہ لوک اوہناں دے ادھین ہن جدوں کہ اوہ لوک سیوا لئی ہی لگائے جاندے ہن۔ لوکاں دے پیسے نال ہی اوہناں نوں تنخواہاں دتیاں جاندیاں ہن۔ ایہو ہی ساڈی بری قسمت ہے کہ نہ لوکاں نوں اتے نہ ملازماں نوں آپنے اصل کرتوا دا گیان ہے۔ سبھ اندھیرگردی وچوں دی ہی وچر رہے ہن۔
پنڈاں اتے دور دراڈے علا قیاں دے لوکاں اندر وی بہت بھاری تعداد وچ گُن موجود ہوندے ہن۔ مگر اوہناں دے گنا نوں ابھر کے اگے آؤن دا موقع اتے وقت ہی حاصل نہیں ہوندا ہے۔ ایہو جہے گنا نوں ابھارن دی وی کسے لیول اپر کوشش نہیں کیتی جاندی ہے۔ اس طرح اوہناں لوکاں دے گن اندر کھاتے ہی نشٹ ہو ہوندے دیکھے جاندے ہن۔ پینڈو کھیتراں نوں پچھڑے سمجھ کے اوتھے کوئی جانا پسند نہیں کردا ہے۔ پنڈاں اتے دور دراڈیاں خطیاں وچوں گن لبھن لئی کجھ کم کرنا پیندا ہے۔ ایہہ ساڈے اچے طبقے دے لوک کرنا نہیں چاہوندے۔ اوہناں دے آرام وچ خلل پیندا ہے۔ اس کرکے ملک بہت اہم گنُاں والے بندہ اں دیاں سیواواں توں وانجھا رہوندا ہے۔
ہر آدمی حق ہی ماننا چاہوندا ہے۔ فرضاں نوں نبھاؤنا اک گھٹیا توہین والا کم منیا جاندا ہے۔ قانون نال کم کرنا عام روزمرا کم کار کرن وچ ٹھیک قاعدے قانون نوں اپناؤنا اتے انوشاسن نال رہنا شان دے خلاف سمجھیا جاندا ہے۔ قانون توڑن کے فخر کرنا اک طاقتور دا کم سمجھیا جاندا ہے۔ ایہو جہے لوکاں نوں ساڈے لوکاں ولوں ستکاریا وی جاندا ہے۔ ایہناں جھولی چکاں نوں ایہہ سمجھ نہیں آؤندی کہ اوہ اوہناں دا ہی نقصان کر رہے ہن۔ دوسرے پاسے جو قانون دی پالنا کردے ہن اتے آپنی زندگی کسے سسٹم مطابق چلاؤندے ہن۔ اوہناں لوکاں نوں درکاریا جاندا ہے کہ ایہناں نوں اس دنیا بارے کجھ وی پتہ نہیں ہے، ایہہ پچھڑے ہوئے لوک ہن۔
ایہہ نہ کجھ کرن دی کمزوری اتے پرورتی ساڈے اندر جو گھر کر چکی ہے۔ ایہہ کمزوری کوئی تھوڑا سماں پچھے پیدا نہیں ہوئی۔ بلکہ اس دا جنم اوس وقت توں ہو گیا سی جدوں توں آدمی نے دھرتی اپر علم حاصل کرکے زندگی دی شروعات کیتی سی۔ جو اگے پیڑھی در پیڑھی چلدی آ رہی ہے۔ اس نکمے پن دے اؤگن والی بھاونا اکلے بھارتی سماج وچ ہی نہیں ملدی ہے۔ بلکہ ہورناں سماجاں وچ وی دیکھن نوں ملدی ہے۔ مگر اوہناں راشٹراں دے لوکاں نے جلدی اس نوں محسوس کرکے، اوس اپر قابو پا لیا ہے، جس قوم دے لوکاں اندر آپنے آپ نوں پہچانن اتے آپنیاں کمزوریاں نوں سمجھن دا گن ہوندا ہے۔ اوس قوم دے لوکاں ساہمنے کوئی وی مشکل کدے پیدا نہیں ہوندی ہے۔ اسیں اس کمزوری نوں ختم تاں کیہ کرنا ہے۔ سانوں اس بارے حالے گیان نہیں ہوندا کہ ساڈے وچ کتھے کی کمزوری ہے اتے اوہ کمزوری کیوں ہے؟ کون اوہناں پرتی کی وچار رکھدا ہے۔ اوہناں دی بھلائی اصلی روپ وچ ہو رہی ہے جاں صرف لوک دکھاوے دی آڑ لے کے اوہناں دیاں اکھاں ہی پونجیاں جا رہیاں ہن۔ ستادھاری صرف آپنی ہی بھلائی کر رہے ہن، جس دن توں ساڈے اندر ایہہ گن پیدا ہو جاوے گا۔ اوس وقت اسیں سچے اتے اصلی جمہوریت دے مالک بن جاواں گے۔ کہن نوں تاں اج وی جمہوریت وچ اسیں رہوندے ہاں پر جمہوریت وچ رہوندے ہوئے زندگی بتیت کر رہے ہاں۔ ساڈی بنیادی سوچ ادھینگی اتے خوشامدی کرن والی بن جان کارن، لوک آپنی بھلائی کرن واسطے نامزد کیتے جاندے پرشاسکاں، ادھیکاریاں اتے کرمچاریاں دے غلط طور طریقیاں نوں ہمیشہ قبولدے آئے ہن۔ اج حالات کافی زیادہ خراب ہو چکے ہن۔ نہ بندہ آدر ستکار دے کے اوہناں ادھیکاریاں، ملازماں اتے لیڈراں دی سوچ نوں اینی اچی کر دیندے ہن، جس نال ادھیکاری آپنے اصل لوک بھلائی اتے لوک سیوا دے مقصد توں پرے ہٹ جاندے ہن۔ لوکاں نوں آپنے تحت ہونا اوسے طرح سمجھنا شروع کر دیندے ہن، جس طرح آزادی توں پہلاں انگریزی راج بھاگ والے شاسک کردے ہوندے سن۔ اک چنگا جمہوری ماحول حالے ساڈے سماج اندر پیدا نہیں ہویا ہے۔
طاقت دی حاصلتا لئی، طاقت نوں قائم رکھن واسطے اتے لوکاں دا دھیان آپنیاں کمزوریاں توں ہٹاؤن واسطے، ہر راج بھاگ چلا رہی پارٹی دی سرکار کئی قسم دیاں لہراں پیش قدمیاں اتے تحریک چلا کے دوروں خفیہ ڈھنگ نال ایہناں دی مدد کردی ہے۔ باہروں لوک دکھاوے لئی اوس لہر جاں تحریک دی مخالفت وی کیتا جاندا ہے۔ اوس نوں روکن واسطے طاقت دے استعمال دا دکھاوا وی کیتا جاندا ہے۔
اس طرح دی حالت نوں سمجھنا عام لوکاں دے وس دا روگ نہیں ہوندا ہے۔ لوک جذباتی ہو جاندے ہن۔ اصلی مدعے ولوں پچھے ہٹ جاندے ہن۔ ستادھاریاں دا مقصد پورا ہو جاندا ہے۔ اس طرح لوکاں نوں اصلی گیان دی گھاٹ کارن آپنے مقاصد دی حاصلتا لئی صحیح کارروائی نہ کر سکن کارن، بھرشٹاچار اتے بے اصولیاں دا دؤر شروع ہوندا ہے۔ سماجی لیڈراں اتے ادھیکاریاں نوں لوک سوچ دا پورن گیان ہوندا ہے اوہناں نوں ایہہ معلوم ہوندا ہے اتھے کسے نوں کجھ وی پتہ نہیں ہے۔ کوئی بولن والا نہیں ہے اتے لوک صرف مطلب پرست ہی ہن۔ اس طرح پرشاسن کرن والا پورا عملہ پھیلا بیڈر اتے نڈر ہو کے آپنی مرضی مطابق کم کردا ہے۔ ایہو وڈا کارن ہے کہ ساڈے ساہمنے اک توں بعد دوسرا گھٹالا واپر رہیا ہے۔ ایہہ گھٹالے لمے سمیں اندر آپنے آپ ہی ختم ہو جاندے ہن۔ قصورواراں نوں کلین چٹ جلدی ہی مل جاندی ہے۔ اج دے چل رہے بھرشٹاچار دے دؤر نوں صرف لوک ہی نتھ پا سکدے ہن۔ ہور کسے پاسیوں کوئی امید دکھائی نہیں دے رہی ہے۔ وڈے جاں چھوٹے پیمانے ٰتے بھرشٹاچار اتے بے نیمیاں پھیلاؤن والیاں جاں کرن والیاں راجسی لوکاں، حاکماں، لیڈراں، افسراں اتے سرکار دوارا کیتیاں ہوئیاں ماڑیاں کارگزاریاں نوں لوک بہت چھیتی بھل جاندے ہن۔ ہر سیاسی پارٹی ووٹاں لے کے طاقت پراپت کرن توں بعد آپنے کارج کال دے پہلے ٣ ٤ سالاں وچ آپنی من مانی کردی ہے۔ جو وعدے لوکاں نال کیتے ہوندے ہن اوہناں نوں ٹھنڈے بستے وچ پا دتا جاندا ہے۔ لوک ہاہاکار تاں مچاؤندے ہن مگر چھیتی چپ ہو جاندے ہن۔ چھیتی چپ ہونا ہی پیندا ہے کیونکہ لوکاں نے آپنے پریوار وی پالنے ہوندے ہن۔ ایہہ پریوار پالن دیاں ذمیواریاں آدمی نوں سچائی ولوں پاسہ پلٹن لئی مجبور کر دیندیاں ہن۔ آدمی آپنے بچیاں نوں بھکھے نہیں دیکھ سکدا ہے۔ ووٹاں دے نیڑے آ کے سرکاراں لوکاں نوں بھرماؤن لئی بہت قسم دے لالچ، پیکیج اتے سہولتاں دے سپیشل گپھے ونڈے جاندے ہن۔ اس لالچ وچ آ کے لوک پچھے کیتیاں ہوئیاں سرکار دیاں ماڑیاں کارگزاریاں نوں بھل کے دوبارہ اوسے پارٹی جاں سرکار نوں چن کے آپنے لئی اوہی حالت دوبارہ پیدا کر لیندے ہن۔ ایہہ اج دی ساڈے لوکاں وچ بہت وڈی کمزوری ہے۔ جدوں لوکاں نال اس بارے عام گل بات کیتی جاندی ہے تاں اوہناں دا جواب ہوندا ہے، کی کریئے ایہناں دا تیسرا جاں ہور بدل سانوں دکھائی نہیں دیندا ہے۔ آخر ووٹ تاں کسے نہ کسے نوں پاؤنی ہی ہے۔ اس کرکے نہ چاہوندے ہوئے وی مجبوراً لوکاں نوں ووٹاں پاؤنیاں پیندیاں ہن۔ ایہہ لوک سوچ ٹھیک نہیں ہے۔ تیسرا بدل ہمیشہ ملدا ہے۔ کوئی آزاد جاں ہور چھوٹی پارٹی دا امیدوار ہمیشہ ہوندا ہے۔ لوکاں نوں طاقت وچ رہوندے ہوئے ہر پارٹی دیاں کمزوریاں، بے نیمیاں، بھائی بھتیجابازی اتے چنگے بھلائی والے کیتے کماں دا احساس اوہناں نوں نہ چن کے کراؤنا چاہیدا ہے۔ جس نال اوہ پارٹی اتے ہور دوسریاں پارٹیاں اگے توں لوک بھلائی والے کماں پرتی سچیت رہن اتے لوک ہتاں دے کماں ول زیادہ دھیان دین۔ جدوں راجسی پارٹیاں نوں لوک ایہہ احساس کروا دینگے، اوس دن توں اوہناں دے بیہتری واسطے کم شروع ہو جان گے۔
چوری اوس گھر وچ ہوندی ہے، جتھے مالک سست اتے طاقت رہوندا ہووے۔ اس طرح لوک شوشن وی لوکاں دوارا آپ کروایا جاندا ہے۔ لوکاں دی گھٹ اتے کمزور سوجھ بوجھ دا فائدہ شیطان موقعہ پرست آدمیاں دوارا اٹھا کے آپنے روایتی خاندانی دھندیاں نوں اگانہہ ودھایا جا رہیا ہے۔ لوکاں دے پچھڑیپن دا پہلاں توں ہی فائدہ اٹھایا جاندا آ رہیا ہے۔
حقیقت وچ بہت وڈی گنتی وچ لوک اج وی اصلیت توں حالے کافی پچھے ہن۔ جدوں لوکاں نوں اوہناں دی کمزوری دا احساس کرواؤن دا کوئی جتن کردا ہے۔ لوک منن نوں تیار نہیں ہوندے ہن۔ سیانیاں دے کتھن مطابق جدوں کسے دے برے دن آؤندے ہوندے ہن، اوس دی بدھی بھرشٹ ہو جاندی ہے۔ اوہ آپنے نفعے نقصان بارے بھل جاندا ہے۔ چلو من لیندے ہاں کہ بندہ اک وچاردھارا دا سوما ہوندا ہے۔ سمیں سمیں مطابق من اندر نویں وچار پنگردے رہوندے ہن اتے ختم ہو جاندے ہن۔ ایہناں وچاراں کارن ہی سماج اندر بھیدبھاو پیدا ہو کے آپسی ونڈیاں پینیاں شروع ہوندیاں ہن۔ نویں نویں، الگ الگ رستیاں دا نکلنا شروع ہو جاندا ہے۔ ایہناں الگ الگ وچاراں کارن ساڈے سماج اندر پچھانہ کھچو لوک پیدا ہوندے ہن۔
آپسی کھہ بازی والے وچار ایہناں لوکاں دی ہی پیدائش ہوندی ہے، جس نوں لوکاں نوں پہچاننا اتے سمجھنا چاہیدا ہے۔ موقع پرست طاقتاں دوارا دھرم ادھارت دھڑا اپر جاں ہور کوئی مقامی وشے نوں لے کے لوکاں نوں الگ الگ کرن دی کوشش کیتی جاندی ہے۔ لوکاں وچ آپسی فٹ پیدا کرکے آپنے مقصد دی پورتی کیتی جاندی ہے۔ لوک سمجھداری اس گل وچ ہوندی ہے، جدوں علا قے وچ کوئی اس طرح دی گھٹنا ہو جاوے، جس بارے پتہ نہ ہووے جاں کوئی افواہ پھیلائی گئی ہووے۔ اوس نوں اکھاں بند کرکے نہیں من لینا چاہیدا۔ بلکہ اوس دا وشلیشن کرکے نچوڑ کڈھنا چاہیدا ہے۔ جنا ضروری پریوار پالن واسطے کم ہوندا ہے۔ ہر آدمی واسطے آپنے آلے دوآلے دا علم رکھنا وی اونا ضروری ہوندا ہے۔ ٹھیک اتے پورن گیان رکھن نال آدمی دی زندگی وچوں بہت مشکلاں آپنے آپ ختم ہو جاندیاں ہن۔ اس لئی کہاوت ہے گیان ہی سبھ توں وڈا طاقتور ہتھیار ہوندا ہے۔
بھاویں سائنس نے انسانیت دیاں آپسی دوریاں ختم کر دتیاں ہن۔ لیکن نیڑے لیاندے ہوئے منا دی کھٹاس پہلا نالوں ودھ کے آپسی دوریاں ہور ودھا دتیاں ہن۔ اک ہی انسانی سماج دے گھیرے وچ روندی ہوئی ایہہ انسانی دی ذات نفسیاتی تے آپس وچ بہت قسماں دیاں وچاردھارا اتے فرقو سوچاں وچ دھس چکے ہن۔ جس کارن گھر، سماج، راشٹر اتے سنسار وچ ہپھڑا دپھڑی اتے بے چینی دا ماحول پیدا ہو گیا ہے۔ ایہہ سبھ کجھ بے امنی والا ماحول دنیاں اندر جانبجھ کے پیدا کیتا جاندا ہے۔ اس نوں پیدا کرن پچھے طاقتوراں دی سوڑی سوچ ہوندی ہے۔ اس سوڑی سوچ نوں پورا کرن اتے مادی لابھ واسطے بھولے بھالے لوکاں دے خون نوں بے دردی نال وہایا جاندا آ رہیا ہے۔ پہلاں طاقتور سدھا حملہ کرکے آپنے مقصد اں دی پورتی کردا سی۔ لیکن اج آپ نہ شامل ہو کے اوس خون خرابے وچ آپنے ہی لوکاں نوں بھڑایا جا رہیا ہے۔ بھائی بھائی نوں اتے رشتے دار رشتے دار دے خون دا پیاسا بنایا جا رہیا ہے۔ سمجھ نہیں آؤندی ایہہ سبھ کجھ جاندے ہوئے کہ فلانا شیطان ایہہ سبھ کجھ آپنے مطلب لئی کر رہیا ہے۔
فیر وی لوک اس توں پاسہ نہیں وٹدے۔ بلکہ آپنے آپ نوں بربادی ول ہور لے کے جا رہے ہن۔ لوک سمجھدے ہوئے وی بے سمجھ بندے دیکھ رہے ہاں۔ ٹھیک ہے عام آدمی دے ہتھ وچ اس نوں روکن واسطے کجھ نہیں ہوندا۔ مگر اوہ آپنی آواز تاں کڈھ سکدے ہن۔ ہر برصغیر خاص ایشیا اتے افریقہ وچ جو آپسی فٹ پیدا کرکے آپنے راجسی مقصد اں دی پورتی لئی معصوماں دی زندگی دا گھان ہو رہیا ہے۔ اوہ ہر روز ساڈیاں اکھاں دے ساہمنے آؤندا ہے۔ مگر حالات اس طرح دے غیر انسانی ہو گئے ہن۔ پربھاوت ملک دے معصوماں دے خون دی کھیڈی جا رہی ہولی نوں روکن واسطے باہر توں کوئی ہور آپنا منہ نہیں کھولہہ رہیا ہے۔ اوہناں چپ دھارن والیاں کول آپنا سیاسی مقصد ہے۔ ایہہ سیاسی مقصد معصوماں دی زندگی نالوں زیادہ قیمتی سمجھیا جاندا ہے۔ ایہہ دیکھدے ہوئے، اج انسان بارے ایہہ کہنا غلط نہیں ہووےگا۔ اج دا انسان، انسان نہ رہ کے حیواں بن چکا ہے۔ انسان کول انسانیت اوس وقت سی جدوں اوہ آدواسی سی۔ جدوں توں آدمی باتہذیب ہو کے آپنے آپ نوں انسان کہاؤن لگ پیا ہے۔ اوس وقت توں آدمی آدمی دے خون دا پیاسا بندا آ رہیا ہے۔
اج خودغرضی ہر گھر، سماج، راشٹر اتے دُنیا اُپر چھا چکی ہے۔ ہر آدمی صرف آپنے مطلب تک ہی محدود ہو چکا ہے۔ ٹھیک ہے خودغرض ہونا اک قدرتی ورتارا ہے جو جیو زندگی وچ دلچسپی پیدا کردی ہے۔ خدغرضی وی انسانی زندگی وچ کجھ حد تک ہی ہونی چاہیدی ہے۔ آدمی اک سماجک جیو ہون دے ناطے آپسی لین دین ادھارت جیون بسر کردا ہے۔ جدوں آدمی لینا ہی جاندا ہووے اتے دینا بھل جاوے، اوس وقت حالات ٹھیک نہیں رہوندے ہن۔
اگر اسیں کسے دی مدد نہیں کراں گے، کل نوں تہاڈی کون مدد کرے گا۔ ہمیشہ چنگا وقت آدمی جاں سیاسیات اپر نہیں رہوندا۔ مشکلاں دا آؤنا فطری ہوندا ہے۔ جو مشکلاں نوں بے دھیانیاں کر دیندا ہے، اوہ آپنے بنے ہوئے مکڑی جال وچ آپ ہی پھس جاندا ہے۔ محدود طریقے نال دوسریاں لئی کجھ کرنا آدمی دے آپنے لئی وی لابھدائک ہوندا ہے۔ خدغرضی دی برائی نوں دور کرن واسطے کوئی زیادہ وڈے وڈے ونڈاں دی ضرورت نہیں ہے۔ اس نوں لوک چاہت نال بہت اسانی نال ختم کیتا جا سکدا ہے۔ اس اہم کمزوری نوں دور کرن واسطے بندہ گت طور تے آپنے آپ توں شروع کرنا پویگا۔ کسے ول نہیں دیکھنا چاہیدا ہے۔ اوہ فلانا ایہہ نہیں کر رہیا ہے، میں کیوں کراں۔ اس طرح دی سوچ نہیں چاہیدی ہے۔ دوسریاں نوں متاثر کرن واسطے آپنے آپ وچ ایہہ کرکے دکھاوو کہ میں آپنا ذاتی مقصد پچھے رکھ کے دوسرے دا بھلا کر رہیا ہاں۔ اگر کوئی نکما ہے جاں برا ہے، میں اوس نال آپنا مقابلہ کیوں کراں جاں آپنے آپ نوں اوس دے وانگوں نکما اتے برا کیوں بناواں۔ اگر اوہ آپنی برائی کرن والی گندی عادت چھڈ نہیں سکدا پھر میں آپنی چنگی عادت کیوں چھڈاں۔ جس دن ساڈے اندر اس پرکار دی سوچ آ جاوے گی، اسیں دنیاں دے کہوندے کہاؤندے لوکاں نالوں بہت اگے لنگھ جاوانگے۔ ایہہ خدغرضی دی بھاونا اک بہت وڈی نامراد عادت ہے۔ اس عادت نے گھر، سماج اتے راشٹر دا بھاری نقصان کیتا ہے۔ کرسی پراپتی دی خدغرضی والی سوچ نے چنگے بھلے ہسدے وسدے سماج اتے سیاست نوں پاڑ کے لیرو لیر کر دتا ہویا دیکھیا جا سکدا ہے۔ بھارت پاک ونڈ اک بہت وڈی لیڈراں دی خدغرض سوچ وچوں پیدا ہوئی سی، جس دے کیتے ہوئے زخماں دی پیڑ اج تک دوناں دیشا دے لوک جھل رہے ہن۔ بھارت پاکستان ونڈ دوناں دیساں دے اوس وقت دے سیاسی آگوواں دی خدغرضی نیتی والی سوچ دی ہی پیدائش سی۔ ایہناں دوناں دیشاں دے راجسی نیتا وچوں کسے اک پاسے والے دے نیتا نوں لوکاں نال پیار اگر ہوندا، ایہہ ونڈ نہیں ہونی سی۔ لیکن دونوں پاسیو اک وی اس ونڈ نوں ٹالنا نہیں چاہوندا سی۔
جنہاں دیساں نوں خوش حال سمجھ کے ساڈے لوکاں دی اوہناں ول نوں بہت زبردست دوڑ لگی ہوئی دیکھی جا سکدی ہے۔ ایہہ ودیشاں نوں جان والا رجاےن دیکھ کے اس طرح لگدا ہے جویں ساڈے ملک اندر کجھ وی نہیں ہوندا اتے ودیشاں وچ سورگ ہونا سمجھیا جاندا ہے۔ ہن ایہہ سوچن والی گل ہے کہ اوہناں خوش حال دیشاں نے ایہہ انقلابی ترقی کیویں کیتی، جس کارن اوہ دنیا دی کھچ دا مرکز بنے ہوئے ہن۔ ایہہ اک بہت ودھیا دھیان نال سوچن والا وشا ہے، جس نوں دیکھ کے ساڈے اندر وی اک سماج اسارو سوچ اتے کجھ کرن دی طاقت پیدا ہووے گی۔ خوش حال لوکاں دے ہر ورگ وچ ایہو دیکھیا گیا ہے کہ اوہ لوک آپنے من اتے خواہش نال کجھ کر مٹن دا اصلی جذبہ رکھدے ہن۔ آپنی عقل دا صحیح استعمال کرنا اوہناں دی پدقائشی قابلیت ہوندی ہے۔ اک نڈر، خوداعتمادی، ورتی، کھوجی، منطقی رہن سہن، انھے اعتقاداں توں مکت اتے بھیڈچال/دیکھا دیکھی توں پورن روپ وچ دور رہ کے اک آزاد سوچ دے مالک ہوندے ہن۔ فالتو دے سماجی بندھناں توں مکت، بےمطلب لوک دکھاوا نہیں ہے۔ اوہ آپنے من مطابق جیوندے ہن۔ جدوں کے اسیں دوسرے لوکاں مطابق زندگی جیوندے ہاں۔ ساڈی آپنی کوئی زیادہ ازادانا سوچ کسے میدان اندر نہیں ہوندی ہے۔ ودیشی، پچھمی دیشاں دے لوک جس طرح جو چنگا لگدا ہے، اوس نوں بغیر الوچنا دے ڈر توں اپناؤندے ہن۔ دوسرے لوکاں دی رائے نوں اوہ آپنی زندگی جیون وچ کوئی جگہ جاں مہانتا نہیں دیندے۔ مثال دے طور تے ارباں کھرباں ڈالر دے مالک نوں اگر سبھ توں چھوٹی گھٹ قیمت والی کار چلاؤنا چنگا لگدا ہے۔ اوہ اوس کار نوں ورتے گا۔ ایہہ نہیں کہ امیر ہون دے ناطے لوک دکھاوے لئی اتے آپنے وڈے ہون دا دکھاوا کرن لئی مرسیڈیز جاں بی.ایم.ڈبلیو ورگی مہنگی کار رکھے گا۔ پھوک پھاکی دی لوک دکھاوا اتے بےمطلب دی شوہرت پیدا کرن دی رچی اوہناں اندر نہیں ہے۔ پچھمی دیشاں اندر ہونہار بچیاں نوں زبردستی کسے پاسے ول نوں نہیں لایا جاندا ہے اتے نہ ہی اوہناں اپر کسے قسم دا دبائ پایا جاندا ہے۔ بچیاں دا من جدھر نوں رچت ہوندا ہے، ادھر نوں ہی وکست ہون دتا جاندا ہے۔ ایہو وڈا کارن ہے اج پورے سنسار وچ جو مہان کھوجاں ہوئیاں ہن، اوہ ساریاں پچھم ول ہی ہوئیاں ہن۔ بھارتی سماج وچ اک اچی ذاتی والی جاں اچے ہون دی بھاونا تحت خاندان بچے دی قابلیت اتے من دا جھکاؤ نوں نہ سمجھدے ہوئے، آپنے جاں خاندان دے رتبے نوں اچا رکھن واسطے بچے دے دماغ اپر بے فالتو دا وزن پا کے اوس نوں وڈے رتبے پراپت کرن لئی، اچی پڑھائی ڈاکٹری جاں ہور آد کرن واسطے زور پاؤندے ہن۔ اس دی پورتی لئی رشوت دیندے ہن۔ بھاویں بچے دا جھکاؤ صرف اُستاد جاں کجھ ہور ہووے۔ اس طرح کرن نال جو سانوں اج ملک اندر ڈاکٹراں اتے ہور مہارت رکھن والیاں جگہ اپر لگے ملازماں دی کمزور کارج شیلی کارن لوکاں نوں بہت نقصان بھگتنا پے رہیا ہے۔ ایہو جہیاں ہونیاں کارن بے قصور جاناں جا رہیاں عام دیکھیاں جا رہیاں ہن۔ قابلیت ساڈے ملک اندر ہمیشہ رلدی دکھائی دیندی ہے۔
لمے چِر توں اچی دھڑے دے فرق، مغلاں اتے انگریزاں دی غلامی نوں بھارتی لوک سچ نوں متاثر کیتا ہے۔ بھارتی لوکاں دی سوچ دبی ہوئی پرورتی والی چون دا اثر بہت وڈے لوکاں دے حصے اپر ملدا ہے۔ ایہہ دبی ہوئی سوچ کافی کوششاں کرن توں بعد وی اوسے پراتن غلامی والی سوچ وانگ ہی ہے۔ ذاتی ونڈ نے سماج دے لوکاں وچوں سوے مان، آزاد سوچ اتے آتم بھروسہ ختم کرکے دوسریاں دا سہارا لے کے جیون دی عادت بنا دتی ہوئی ہے۔ مادی پکھوں پچھڑے ہوئے لوک اج وی شاہوکاراں پچھے لیلڑیاں کڈھدے پھردے ہن۔ اوہ ایہناں شاہوکاراں، ٹھاکراں، سرداراں آد نوں ہی آپنی تقدیر دا ستارہ مندے ہن۔ اس اندھیرگردی وچ رہن والی لوکائی دی پرورتی نوں ختم کرن واسطے بہت گھٹ لوک اگے آؤندے ہن۔ ایہہ اس لئی ہے، لوکاں اندر آپنے ساتھی ناگرکاں پرتی ہمدردی نہیں ہے۔ ساڈی رجی پجی جماعت ایہہ سوچدی ہے اگر غریب دا ڈھڈ جلدی بھر جایا کریگا۔ غریب اوہناں دے پچھے پچھے پھر کوئی نہیں پھریگا۔ دوسری وجہ ہے لوکاں دی بھلائی لئی اتے اوہناں دے نفسیاتی سطح نوں اچا کرن واسطے جو لوک اگے آؤندے وی ہن، اوہناں نوں زوراوراں ولوں بری طرح پریشان کیتا جاندا ہے۔ اگر کوئی اصلی من نال لوکاں دے عام لئی اوہناں دے دکھ درد نوں آپنے وویک اتے وگیانک درشٹی ادھارت حل کردے ہن۔ اوہ لوک کدے وی قابلِ احترام نہیں بنائے جاندے۔ بلکہ اوہناں نوں کافی مشکلاں کھڑیاں کر دتیاں جاندیاں ہن۔ ساڈی ٨٠ فیصد لوک سوچ بھیڈچال، لکیر دے فقیر والی ہو کے چل رہی ہے۔ اوہناں دا آپنا کوئی وجود نہیں ہے۔
 (گورمکھی توں اُلتھا: آصف رضا)


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels