Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاواں تے کلاکار >> پنجاب دے مصور غلام رسول دی اک واری فیر ہجرت

پنجاب دے مصور غلام رسول دی اک واری فیر ہجرت

ڈاکٹر اعجاز انور
April 1st, 2014



غلام رسول نے اپنے متعلق لکھی گئی کتاب مینوں دیندیاں ہویاں اوس اُتے لکھیا: ’’بڑے پیار نال‘‘ کتاب دا ناں سی ’’غلام رسول دی اک ہور ہجرت‘‘ ایہہ آپ بیتی تے ہے سی پر غلام رسول آپ وی ساری حیاتی ہجرتاں کردا رہیا۔۔۔ اپنے فنِ مصوری دی دُنیا وچ۔ اوہدا ایہہ سفر ۳؍ دسمبر ۲۰۰۹ء نُوں ختم ہویا۔ اوہ جَلندھر شہر ۱۹۴۲ء وچ پیدا ہویا۔ اوس دا باپ چودھری عبد اللہ ملٹری ڈیری فارم دا مینیجر سی۔ تقسیم ویلے ہوائی جہاز تے سو روپیہ فی بندہ کرایہ دے کے پہلاں چک لالہ تے فیر راس اُمید وانگ اوکاڑہ، لائلپور تے ایبٹ آباد توں ہوندیاں ہویاں ایہناں دا پتر غلام رسول اسلامیہ کالج لاہور آ داخل ہویا جتھے پروفیسر ایرک سپرین، جیہڑے کالج دی فائن آرٹس سوسائٹی دے بانی سی، دے نال غلام رسول دا تارُورہ رَل گیا تے فیر ایہہ رشتہ ساری زندگی قائم رہیا۔ اِک ہور اثر اوہناں تے پنجاب دی دیہاتی زندگی تے مجھاں، کھیتاں، کھلیاناں دے گوڑھے تے سورج دی روشنی وچ نہاتے دھوتے رنگاں دا سی۔ اوہ دیہاتی ہوئے بِناں ای دیہاتی پس منظر نُوں سمجھن تے کھنگالن دی جستجو وچ مگن ہو گیا۔ فیر جدوں اوہ پنجاب یونیورسٹی دے فائن آرٹس ڈیپارٹمنٹ وچ داخل ہویا تے اوہ اَنّا مولکا احمد، خالد اقبال، نسیم حفیظ قاضی تے کولن ڈیوڈ دی شاگردی وچ آ گیا۔ اوہدیاں ہجرتاں دے راہ کھُلدے چلے گئے۔ فارغ ہون توں بعد ایتھے ای اوس نوں پڑھان دی نوکری مِل گئی۔ اُس نے وی دَبا کے کَم کیتا تے پہلی نمائش ایتھے یونیورسٹی وچ ای کیتی۔ تصویراں کیہ سی، مجھاں ای مجھاں، طرح طرح دے پوز بنائی زنانے فیشن شو دی طرح، اوہو ای کھیتاں کھلیاناں دے پس منظر وچ۔ اوس نوں امریکہ دا وظیفہ مل گیا، نیویارک دی 'Buffalo' (مَجھ) سٹیٹ یونیورسٹی وچ مصوری دی تعلیم دا۔ اوہناں نے اوہدے کَم توں خوش ہو کے اک ہور ایم اے چھاپے دے فن (Print-Making) وچ کرن لئی وظیفے وچ اضافہ کیتا تے اینا مولکا احمد نُوں غصہ چڑھ گیا کہ وطن واپس آ کے اپنے شاگرداں نُوں جو کجھ توں سِکھیا اے پڑھانا شروع کر، پر اوہدے امریکی پروفیسر نے لکھیا کہ پاکستان نے اِک بڑا چنگا رسول امریکہ بھیجیا اے۔
واپسی دے کُجھ عرصے بعد ای ۱۹۷۳ء وچ پاکستان نیشنل کونسل آف آرٹس فیض احمد فیض دی سربراہی وچ قائم ہو گئی۔ غلام رسول فنونِ بصری دا ڈائریکٹر لگ گیا۔ نال ای اُس دے مرشد ایرک سپرین وی رسالے ’’ثقافت‘‘ دے ایڈیٹر دے طور تے آ گئے۔ غلام رسول نے مصوراں دیاں تصویراں دیاں نمائشاں کران دا سلسلہ شروع کر دتا تے نال ای بین الاقوامی نمائشاں وچ وی پاکستان نے حصہ لینا شروع کر دِتا۔ نیشنل کونسل اوس ویلے مختلف تھاواں تے کرائے دے دفتراں وچ قائم اک خانہ بدوش محکمہ سی۔ گیلری وی کرائے دی اِک کوٹھی وچ سی۔ مرحوم اُستاداں دیاں تصویراں دا ذخیرہ وی خرید کے اکٹھا کیتا گیا۔ خسارے دے وقتاں وچ وی مصوراں نوں خرچہ پانی، رہائش تے سفری الاؤنس دے کے بلایا جاندا رہیا۔
سب نُوں خوش کرنا بڑا اوکھا ہوندا اے جد کہ کوئی اک خاص مقام دی خواہش رکھدا اے۔ آپس وچ اِٹ کُتے دا وَیر رَکھن والے فن کاراں وچ دوست وی دشمن بن گئے تے دشمن تے دشمن ای سن۔ غلام رسول دی خاندانی زندگی تے صحت تے اس نے بڑا برا اثر پایا۔ پر اوہنے خاندان، دفتر تے اپنے فن دے وچکار وقت برابر تقسیم کیتا۔ اوہنے اپنیاں بچیاں نُوں ماں تے پیو دا پیار دِتا۔ اوہ فائل ورک خوب کرنا جاندا سی مگر فیر وی اوہدا اصل پیار فنِ مصوری سی۔ سکون دی کھوج وچ اوہ پنجاب دی منظر کشی کردا لگا گیا۔ نمائشاں ہوندیاں چلیاں گئیاں تے ہور نمائشاں لئی ہور تصویراں بناؤندا چلا گیا۔ اوہنے دِل دے اپریشن، بلڈ پریشر تے شوگر دی وی پرواہ نہ کیتی تے چھوٹے مرحوم بھائی ستار دے بچیاں دا وی خیال رکھیا۔
غلام رسول کہنہ مشق اُستاد تے مصور سی۔ چھاپے دے پرنٹ، سیاہ قلم تے آبی رنگاں دا اوہ اِکو جیہا کھلاڑی سی پر اوہدا اصل میدان سی کینوس یعنی کپڑے تے روغنی رنگ۔ اوہدا موضوع لگدا سی کہ ہرے بھرے کھیت نیں جیہناں وچ مجھاں تے اک اَدھی کُڑی اے پنجاب دی۔ جدوں اوہ اسلام آباد ٹر گیا تے اوس نوں نیڑے دے ہرے کھیت تے دور دے نیلے پہاڑ بناون وچ کوئی مشکل پیش نہیں آئی۔ اپنے اسلوب دے وچ رہ کے وی اُس نے نویں ماحول نُوں اپنا لیا تے خوب نبھایا۔ ہن تے اوہ برفاں نال ڈھکیاں پہاڑیاں نُوں دوروں وکھاندا تے گندھارا سوات دے بُدھ مَت دے مجسمے تے موہنجو داڑو دیاں گلیاں بناؤندیاں ہویاں راحت محسوس کردا۔ صادقین نے آکھیا سی:
ساری دنیا ہے میرا وطن
میں ارضِ خداوند کا باشندہ ہوں
ایسے واسطے اوہنے امریکہ تے فرانس وچ وی اپنے سٹائل دے اندر رہ کے مصوری کیتی۔ غلام رسول نوں زندگی نال پیار سی جیہنوں اوہ سورج دی روشنی وچ ویکھنا چاہندا سی۔ روشنی اندھیرے دے امتزاج وچ ای نظر آوندی اے۔ تھوڑا انھیرا، زیادہ انھیرا، پرت کے آون والی روشنی (Reflected Light) ہر قسم دی روشنی تے انھیرا رنگاں نُوں اک دوجے توں وکھو وکھ کردا لگا جاندا اے۔ اوہدی ریاضت سَید پور دے پِنڈ دیاں پتھریلیاں گلیاں تے مکاناں نوں قلمبند کرن وچ وی کَم آئی۔ پتھراں دے مکان، کدھرے کدھرے ہریالی بارانی علاقیاں دی، کُجھ مکاناں اُتے چمک ماردی ہوئی سفیدی تے کُجھ درخت ویڑھیاں وچ تے کُجھ پچھوں جھاتی ماردے ہوئے تے کجھ انسانی جسم اپنی موجودگی دا احساس دِلان لئی۔
غلام رسول دے فن دا راز سی خوش نما رنگ۔ اوہ رنگ شناس سی تے رنگاں دا امتزاج کرنا جاندا سی۔ اوہ مٹیالے تے سلیٹی رنگاں نوں اپنے طوطے ہرے، زہر مُہرے، لاج ورد، کھڑے ہوئے لال تے عُنابی رنگاں نوں ہور اکھیڑن لئی استعمال کردا سی۔ اوہ بھرویں رنگ لاندا سی تے برش نوں ڈر ڈر کے گھسیٹدا نہیں سی۔ اوہ طبلے یا پیانو نواز دی طرح اعتماد نال برش نُوں استعمال کردا سی۔ اوہ اپنی اس آخری ہجرت دے نال ہجرت نہیں کر گیا۔ اوہ تے ساڈے درمیان ہمیشہ موجود رہے گا۔ اپنے بے مثال فن پاریاں دی زبان وچ اپنے شاگرداں نُوں سکھاندا رہے گا تے گلاں کردا رہے گا۔ اوہنے پرائڈ آف پرفارمنس قبول کر کے ایس ایوارڈ نُوں عزت بخشی تے PNCA دا ڈائریکٹر جنرل بن کے ایس عہدے نُوں نواں چیلنج دِتا۔
میرے بعد غلام رسول دی دھی رابعہ نے نواسے تے نواسیاں دے اپنے عظیم نانے دے مرن تے کہے تاثرات توں حاضرین نُوں آگاہ کر کے اپنا غمخوار بنا لیا۔ سب حیران سن کہ میں سٹیج تُوں لہندیاں غلام مصطفی دے کَن وچ کیہ کہہ آیا سی۔ میں شکر کیتا جد اعلان ہون تے سب نے اپنے ہتھ فاتحہ لئی چک لئے۔ میرے دل وچوں نِکلیا ’اے مرد مجاہد تجھے کیا پیش کروں‘۔ مینوں یاد آیا جدوں میں اوہنوں اپنا وڈا بھرا بنایا سی تے اوہ کہن لگا سوچ لے۔ میں آکھیا اول تے میرا کوئی وڈا بھرا نہیں اے، جے ہوندا وی تے میرا اوس تے کوئی اختیار نہ ہوندا۔ جیہو جیہا وی اللہ دے دیندا منظور کر لینا پیندا پر جَد ہُن میں تہانوں وڈا بھرا کہہ رہیاں تے سوچ سمجھ کے فائدے دا سودا کر رہیا آں۔
بتی دے آون جاون دا اک فائدہ یاں نقصان ایہہ ہندا اے کہ لوکی ہولی ہولی غائب ہوندے جاندے نیں یاں فیر موبائل فون سنن دے بہانے باہر نکل جاندے نیں یاں فیر اپنے روندے ہوئے بچے نُوں چپ کران۔ جو تھوڑے بہت لوک ہال وچ رہ گئے سی اوہناں نُوں باہر لگی ہوئی چاء دی میز وَل ہانک کے اشراف آپ شیشیاں دے پچھے شیش محل وچ چلے گئے جتھے چاء وی گرم سی تے بسکٹاں نال گرم سموسے وی سی۔ غلام رسول دی روح کَنب گئی ہونی اے ایہہ منظر ویخ کے کیوں جے اوہ عوامی آدمی سی تے دیہاتیاں دی طرح سادہ۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels