Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاواں تے کلاکار >> لڑی :2: نورجہاں

لڑی :2: نورجہاں

خالد حسن
May 27th, 2013
3.5 / 5 (10 Votes)

اُلتھا: پونم سنگھ


میں اوہناں نوں پُچھیا تُہانوں کیہو جیہے مرد پسند نیں؟ کِسے اجیہے دا ناں لین جِس اُتے فِدا ہووہ؟ ’’ہاں‘‘، اوہ مُسکرائے، ’’اوہ امریکی ایکٹر اے نا فِلم بین حُر‘ وِچ؟‘‘ ’’شارلٹن ہَیسٹن،‘‘ میں پُچھیا۔ ’’اوہو جیہا مرد مینوں پسند اے،‘‘ اوہناں کیہا سی۔ ’’مینوں مرداں بارے کُجھ ہور دسو،‘‘ میں اوہناں توں منگ کیتی۔ اوہ نخرے نال مُسکرائے، سِر پِچھانہہ سُٹ کے ہسے تے پنجابی وِچ کیہا، ’’جدوں میں کوئی سوہنا بندہ تکنی آں تاں میرے اندر ’کُھدبد‘ شروع ہو جاندی اے۔‘‘
نورجہاں دا طور طریقہ تے ارادہ کمال دا سی۔ ایسے موقع اُتے اوہناں مینوں کیہا، ’’ایس سماج وِچ، زنانی دی وقعت ای کیہ اے؟ کُجھ وی نہیں! بس گھر دے فرنیچر ورگی اے۔ ایتھوں گھڑیس کے اوتھے رکھ دِتا۔ اوہ آپنے ماپیاں بھراواں، گھروالیاں تے عاشقاں دے رحم وکرم اُتے رہندی اے۔ میں اج جو ہاں ایس لئی آں کہ میں جدوجہد کیتی۔ جو کُجھ وی میرے کول ہے میں آپنی ای محنت نال بنائیا اے۔‘‘ اوہناں سچ آکھیا سی۔ نورجہاں ایسے لئی نورجہاں اے کیونجے اوہ نورجہاں سی۔ اوہناں ثابت کیتا کہ زنانی ثابت کر سکدی اے کہ اوہ مرد دی مدد بِنا فیصلہ کر سکدی اے کہ اوہنے کیویں رہنا اے تے کیہ کرنا اے۔ پر ایہہ اوہ تاں ای کر سکدی اے جے اوہ آپ تکڑی ہووے تے اِرادے دی پکی۔
مرحوم نصیرانور نے اِک وار مینوں نورجہاں بارے اِک بڑی پیاری گل دسی۔1930دا واقع اے۔ لہور شہر دے اِک علا قے دے لوکاں آپنے پِیر دی خِدمت وِچ گیتاں .قوالیاں نعتاں دی اِک شام دا پربندھ کیتا سی۔ پیشکاری لئی آؤن والیاں وِ چ اِک نِکی جیہی کُڑی وی سی جیہنے کُجھ نعتاں پڑھیاں۔ پِیر ہوراں اوس نوں کیہا، ’’پنجابی وِچ کُجھ گا کے سُنا، نِکیئے دھیئے،‘‘ اوس جھٹ اِک پنجابی لوک گیت چھوہ دِتا جِس دے بول کُجھ اینویں سن۔ ’ایہناں پنج دریاواں دی دھرتی دی گُڈی اسمان چھوہے۔‘ اجے اوہ ایس گیت دے بول آپنی پُوری سودھی ہوئی آواز وِ چ گا ای رہی سی کہ پیر ہوراں نوں حال جہیا چڑھ گیا۔ اوہ آپنی تھاؤں اُٹھے، جا کُڑی دے سِر اُتے ہتھ دھریا تے پیش گوئی کیتی، ’’جا نِکیئے تیری گُڈی وی اِک دِن اسمان چھوہے گی۔‘‘
پاکستان ویلے نال کِنا نِگھر گیا اے۔ ایہدا تاں مینوں اودوں احساس ہویا جدوں 1970 دے اخیر وِچ لاہور دے اِک مُلاں نے نورجہاں دے خِلاف فتویٰ دے کے، نورجہاں نوں ایس لئی اِسلام توں باہر کڈھ دِتا سی کہ نورجہاں نے موسیقی نوں عبادت دی ہی اِک شکل کیوں آکھیا اے۔
کدے کدے میں نورجہاں نال آپنیاں اخیری مِلنیاں بارے سوچداں۔ ایہہ 1992دی لہور دی گل اے۔ میں وِیہاں ورھیاں بعد پاکستان پرتیا ساں۔ وی آنا توں جِتھے دس سال رہیاں، میں کئی وار اوہناں نال فون اُتے گل کیتی۔ 1988 دے شروع وچ وی لندن وِچ اوہناں نال سماں بِتایا۔ اِک وار جدوں پیرس آئے ہوئے سن تاں مینوں کِسے اوہناں دا نمبر دِتا، میں اوہناں نوں فون کیتا۔ ایہہ اوہ ویلا سی جدوں اوہناں دا مُسرت نذیر نال بڑا مشہور اِٹ کھڑکا ہویا سی۔ 1976-7وِچ لندن وِ چ جدوں میں ایمبیسی دے پریس کاؤنسلر دی حیثیت نال کم کردا ساں، اودوں نورجہاں اوتھے آئے تے اوہناں دا ایلبرٹ ہال وِچ اِک پروگرام ہویا سی۔ میں ای اوہناں نوں اِنٹروڈیوس کرایا سی۔ ایہہ سبھ کُجھ چیتے کر کر ہمیشہ لُطف لیا اے۔ خیر سردیاں دا شروع سی تے اوہناں دے گُلبرگ والے گھر اِک دِن میرے نال نریندرکُمار دِلی دے مشہور پبلِشِنگ گھر دے مالک وی سن۔ میرے نال ای ہوائی جہاز وِچ دِلیوں لہور آئے سن۔ اوہناں میتھوں پُچھیا پئی میں الھڑ عمر دے آپنے پُتر نوں وی نال لیا سکنا؟ میں کیہا، ’’ضرور۔‘‘ میرا چھوٹا بھرا مسعود ساڈے نال سی۔ اصل وِچ اوہو ای گڈی چلا کے سانوں میڈم دی کوٹھی لیایا سی۔ نریندر میڈم نوں کہندے نیں کہ میں تاں نِکے ہون توں ای تُہاڈا فین آں۔ ’’پھیر تاں میں بُڈھی ہوئی‘‘، نور جہاں آکھیا۔ ’’نہیں،‘‘ نریندر نے جواب دِتا،’’ تُسی وی تاں اودوں نِکے جیہے ہی سؤ۔‘‘ اسیں سارے ہس پئے۔
میں ایس نظارے بارے اکثر سوچداں۔ اوہ لِشکارے چھڈدے میڈم بیٹھے نیں، ہلکی گُلابی ساڑھی وِچ، سونے دے بھارے کڑے تے ہیرے دِیاں مُندریاں پائی۔ پر مینوں تاں اوہناں دی آواز دی چاندی کِیلدی پئی اے، ہمیشہ وانگ ای۔ نریندر کہندے نیں کہ اوہ اوہناں دی پوری حیاتی بارے کِتاب چھاپنا چاہوندے نیں۔ انگریزی، ہِندی تے اُردو وِچ چھاپنی چاہوندے نیں۔ نوِیں دِلی، لکھنؤ، بمبئی تے لہور وِچ وڈے وڈے اِکٹھاں وِچ ایس کِتاب دی گُھنڈ چُکائی کرن گے۔ دِلی دے اِکٹھ لئی بھارت دے پردھان منتری نوں وی لیاواں گا۔ میڈم خوش ہوئے نیں۔اوہ میرے ول ویکھدے نیں تے میرا خیال اے کہ اوہناں نوں وی چیتے ہے۔ کوئی چووی سال پہلاں اوہناں چاہیا سی کہ میں اوہناں دی حیاتی بارے لِکھاں۔ بے روک، انجھک۔ ایہہ کدے نہ واپریا۔ پر اج پھیر اوتھے ای بیٹھاں میں، کھوٹے سِکے وانگوں مُڑ کے آیا ہویا۔ میڈم بُھلے نہیں سن، تے نہ ای میں۔ میں ایسے کمرے وِچ پہلاں وی آیاں، چاء پیندا، جیویں اج پی رہیاں تے اِک کمال دی عورت نوں ویکھدا تے اوہناں دی آواز سُندا۔
’’خالد لِکھن گے،‘‘ نریندر کہندے نیں۔ اوہ بڑے جوش وِچ نیں۔ اوہناں دا جوش ہوراں اُتے وی چھا رہیا جاپدا اے۔
میڈم نوں وی چاء چڑھ رہیا اے۔ ’’ہور کون بئی!‘‘ اوہ کہندے نیں، پھیر میرے ول ویکھدے نیں تے کم نبیڑو ڈھنگ نال پُچھدے نیں، ’’تے ایہہ لِکھی کیویں جائیگی؟‘‘
’’اوہ تاں،‘‘ میں آکھیا، ’’ٹیپ ریکارڈر لے کے کئی کئی گھنٹے لگاتار تُہاڈے نال رہواں گا۔ کوئی وِیہہ تِیہہ گھنٹے۔ اگلے کُجھ مہِینے ایہدے اُتے لاواں گے۔ تُسی بس بولی جانا۔ میں لِکھت وِچ لے آواں گا تے پھیر اِکٹھیاں اوس اُتے نظر مار لوانگے تے کُجھ مہینیاں وِچ اِک نوِیں کتاب بن جائیگی۔‘‘ اوہ ہاں وِچ سِر ہِلاندے نیں تے چانچک کاروباری عورت وانگ نریندر ول ویکھدے نیں۔ پر کہندے کُجھ نہیں۔ نہ ای اگوں نریندر، جو، میرے خیال وِچ، اِک غلطی ہے۔ مینوں ایہہ وی پتہ ہے کہ میں کدے وی اوہناں توں اوہ سارا ویلا سچی مُچی نہیں لے سکاں گا۔ اوہ اِک بڑی تِلکویں زنانی نیں۔ مینوں پتہ ہے، کیہ ہووے گا۔ اوہ مینوں کہن گے دس وجے آجا تے دس وجے مینوں نہیں مِلن گے، نہ گیاراں، نہ بارھاں وجے ای۔ اوہناں دی زندگی کِنی گُنجھل دار اے۔ ہر پاسے اُچھلاں ای اُچھلاں اِک دُوجی نال کھہندِیاں۔ پروار، ریکارڈِنگ ، سٹوڈیو، مِلن والے، جائیداداں، رائلٹِیاں، وکیل، بچے، پِچھلا خاوند، نوِیاں عاشقِیاں۔ اجے تاں میں اوہناں دے گُنجھل دِیاں لازمی تنداں ای گِنوائیاں نیں۔
میں اوہناں ول ویکھداں تاں حیران ہونا، اوہ جیہڑی حیاتی ہنڈھا رہے نیں تے اجے ہور ہنڈھاؤنی اے۔ میں ہؤکا بھرداں کیونجے میں ڈِھڈوں ایہہ کتاب لِکھنی چاہونا تے میڈم وی چاہوندے نیں کہ میں ایہہ کتاب لِکھاں تے نریندر، جیہڑا آپنیاں اکھاں اوہناں ولوں بھُواں نہیں سکدے، اوہ وی چاہوندے نیں کہ میں ایہہ کتاب لِکھاں۔ پر میں جانداں کہ اسیں ایہہ کم کدے وی نہیں کر سکاں گے۔ چانچک نریندر میڈم نوں کہندے نیں، ’’میں تُہاتھوں آپنے پُتر دی خاطر اِک منگ کرنی چاہوناں تاں جے اوس نوں ایہہ گھڑیاں ساری عمر چیتے رہن۔ میں چاہونداں اوہنوں ورھیاں بدھی وی لاہور دی ایہہ اِک خاص سویر چیتے رہوے جگ جانو نورجہاں نال اِکو کمرے وِچ بیٹھا تے اوہناں نوں گاؤندیاں سُنیا۔ کیہ تُسی کُجھ گاؤ گے؟
میں آپنا ساہ ڈک لیا اے کیونجے ایہو تاں اوہ اِک کم اے جیہڑا اوہ کِسے اُچیچے ویلے توں آڈ کدیں نہیں کردے۔ مینوں پکا چیتا اے اِک وار میں وی اوہناں توں ایہو ای گاؤن دی منگ کیتی سی جدوں اسیں اوہناں دی کوٹھی دے اگلے لان وِچ کُرسیاں اُتے بیٹھے ساں۔ گرمیاں دی کُجھ نرم جیہی دوپہر سی۔ میں اوہناں توں منگ کرداں اوس گانے دی جیہڑا مینوں اوہنیں دِنیں پسند سی تے ہُن وی پسند اے، اوس وِچوں بھورا کُو ای سُنا دیون۔’جدوں ہولی جیہی لینا ایں میرا ناں، میں تھاں مر جانی آں‘۔ جدوں میں لوکاں نوں دسداں پئی نورجہاں نے میرے لئی گنویاں سی، اوہ میرا یقین نہیں کردے۔ جیہڑے نورجہاں نوں بڑی چنگی طرحاں جاندے سن اوہناں وِچوں اِک دو جنیاں اِک خاص تکنی نال میرے ول تکدیاں آکھیا،’’اوہ تینوں بڑا ای پسند کردے ہونگے۔‘‘
’’او نہیں نہیں،‘‘ میں آکھدا، ’’ایہو جیہی کوئی گل نہیں۔ ساڈی بس آپے وِچ سُر بڑی مِلدی اے۔ ایہہ تاں کیمِسٹری ہوندی اے، میں سمجھا نہیں سکدا۔‘‘
اوہناں نریندر ول ویکھیا، پھیر اوہناں دے پُتر ول تے اخیر آپنے عمر بھر دے اُستاد غُلام محمد جاں گامے خان ول۔ اوہ بہُت بزُرگ سن۔ میڈم اوہناں دا بہُت ادب کردے نیں۔ جِتھے جان اوہ وہ لازمی نال ہوندے نیں۔ ’’ذرا واجا تے منگوانا،‘‘ نورجہاں اوہناں نوں کہندے نیں۔ اِک مُنڈا، جیہڑا کِسے وی حُکم دی اُڈیک وِچ نیڑے ای کھلوتا سی، نالدے کمرے وِچوں واجا لیاؤندا اے۔ ایس ناں نال ای ہارمونیم نوں سدیا جاندا اے۔ ایس نوں پیٹی وی کیہا جاندا اے۔ اُستاد گامے خاں اِک سُر اتے اُنگل رکھدے نیں، پھیر دوسری اُتے، پھیر کِسے ہور اُتے تے نورجہاں ول ویکھدے نیں۔ میڈم اِک عارضی تان لاؤندے نیں تے کہندے نیں، ’’اوہ اُتے والا ’سا‘ لوو۔‘‘ اوہ اینویں ای کردے نیں تے اوس سُر اُتے اُنگل رکھدے نیں۔
’’کیہ گاواں؟‘‘ میڈم نریندر نوں اِنج پُچھدے نیں جیویں اوہ ساڈے توں نہیں آپنے آپ توں پُچھ رہے ہوون۔
’’کوئی پُرانا گیت۔‘‘
’’پُرانا گیت،‘‘ جواب آؤندا اے۔ ’’ اوہ تاں کئی نیں۔ کیہڑا؟‘‘ اوہ پُچھدے نیں۔ نریندر نوں کُجھ نہیں اَوڑ رہیا۔ اوہ بہُت ٹُنبے ہوئے تے بڑے ہِلے ہوئے نیں۔
’’بدنام محبت کون کرے‘ گاؤ، دوست دا۔‘‘ میں آکھیا۔ کیونجے مینوں چیتا اے۔ میڈم نے اِک وار مینوں دسیا سی جو اوہناں نوں ایہہ گیت سدا بہار پسند اے۔ اوہناں دا مُکھ کھِڑ اُٹھدا اے۔’’اوہ ہاں، سجاد صاحب دا، میں ایہہ ورھیاں توں نہیں گنویاں۔‘‘ اوہناں کُجھ عارضی جیہی شُروعات کیتی تے جدوں پک ہو گیا کہ ایہو ای اے، تاں پورا مُکھڑا گنویاں۔ پہلے انترے دے وِچالے ہی رُک کے کہندے نیں، ’’تُہانوں پتہ اے نریندر صاحب، ایس مُلک وِچ چنگا ہارمونیم نہیں لبھدا۔ صِرف کلکتے ہی مِلدا اے۔ تُہانوں پتہ اے دُنیا دا سبھ توں اعلیٰ واجا کیہڑا اے؟ داس دا واجا۔ اوہ ایتھے نہیں مِلدا۔ ایہہ سارے لوک، غُلام علی تے ہور، اِنڈیا جاندے نیں تاں واجے لے آؤندے نیں تے آ کے مینوں دسن گے۔ پر ٹُٹ پینے میرے لئی نہیں لیاؤن گے۔‘‘
’’میں بھیجاں گا تُہانوں،‘‘ نریندر نے آکھیا۔
پر میرا نہیں خیال اوہناں بھیجیا ہووے گا۔
میڈم گاؤن لگ پئے نیں۔ اوہ اِک لائن بُھلدے نیں تاں میں ایس پکھوں اوہناں دی مدد کرنا۔ پھیر اوہناں گیت مُکا لیا۔ اسیں ہور چاء پیندے آں۔ بڑی نزاکت نال کیک کٹ کے میڈم سانوں ورتاؤندے نیں۔
بس پھیر اسیں اوہناں توں اِجازت منگدے آں۔ اوہ سانوں بُوہے تائیں چھڈن آؤندے نیں۔ چہرے اُتے بڑی پیاری مُسکان نال ہتھ ہِلا کے ودِاع کردے نیں۔ سانوں ساریاں نوں اِک خوشی آپنیاں رگاں وِچ دَوڑدی محسوس ہوندی اے۔ ایہہ اے جو نورجہاں لوکاں اُتے دُھوڑ دیندے نیں،۔ ایسے لئی تاں اوہ ملکہ نیں، میں آپنے آپ نوں کہنداں، اِک اجیہے مُلک وِچ، جِتھے خوشی کِنی گھٹ اے۔ ہاں، تے جدوں اجے اسیں اوتھے ای ساں، اوہناں دی اِک دھی اندر لنگھ آؤندی اے تے ساڈی اوس نال جان پچھان کرائی جاندی اے۔ اوہ مُٹیار اے تے ویکھن نوں بڑی سوہنی۔ پر اوہ نورجہاں تاں نہیں، جیہڑے مینوں اگلی شام اوہناں نوں فون کرن نوں کہندے نیں۔ میں فون کرناں پر اوہ گھر نہیں ہیگے۔ اگلے دِن وی ایہو حال۔
اِک پُرانی ملاقات چیتے آؤندی اے جدوں اوہناں مینوں قصور وِچ بیتے بچپن بارے دسیا سی۔ اوہناں دسیا کہ اوہناں نوں اُستاد غُلام محمد نے کلاسیکی سنگیت سِکھایا سی۔ اوہی جِیہناں نوں اسیں ہُنے مِلے آں، تے ’’فِلم لائن‘‘ دے اوہناں دے اُستاد سن ماسٹر غُلام حیدر۔ اوہناں دسیا سی کہ ایہناں ہی نورجہاں نوں مائیکروفون دے ساہمنے کھڑا کیتا تے محبت جیہے لفظ آکھنا تے گاؤندیاں ساہ لینا سِکھایا سی۔ ’’سانوں بڑے لاڈاں ملہاراں نال پالیا گیا سی۔ ساڈے ماپے ساڈے اُتوں جند واردے سن تے اوہناں سانوں آکھیا ہویا سی کہ دُنیا وِچ بھاویں جِتھے وی جاؤ، اصلی خوشی تُہاڈے آپنے ہی دِل وِچ وسدی اے تے ہمیشہ تُہاڈے نال تُری پھِردی اے۔ کوئی تُہانوں خوشی نہیں دے سکدا جے تُہاڈے آپنے دِل وِچ نہیں۔‘‘ اوہناں کیہا اوہناں دیاں ماپیاں دِیاں آکھیاں کئی گلاں اوہناں نوں زندگی بھر راہ وکھایا۔ ’’میرے والد کہندے ہوندے سن کہ جے تُسیں کِسے دی مدد نہیں کر سکدے تے نُقصان تاں نہ کرو۔ میں ایہہ ہمیشہ چیتے رکھیا اے۔ اوہ کبیر دا لِکھیا وی سُناؤندے ہوندے سن۔
ایہہ کبیر تیری جھونپڑی جل کٹِیوں کے پاس
جو کریں گے سو بھریں گے توں کیوں بھایو اُداس
’’آپنے ماپیاں کرکے اسیں ایمان دار تے محنتی بنے، کدے لالچ نہیں کردے ساں۔ نہ اوہناں نال رِیس جِیہناں کول ودھیرا سی۔ اسیں اوسے نال خوش ساں جو ساڈے کول سی۔ اسیں آپنے ماڑے حالات توں شرمِندہ نہیں ساں۔ جدوں میں بچی ساں، اِک دُعا ہمیشاں کردی، ’یا رب، سِوائے اِک آپنی ربی مہر دے، مینوں کِسے دا محتاج نہ کریں۔‘ آپنیاں دِھیاں نوں وی میں ایہو سِکھایا اے۔‘‘
نورجہاں نوں 1942 وِچ فلم خاندان لئی چُنیا گیا تاں اوہناں دے لگاتار کئی پنجابی گانے ہِٹ ہو چُکے ہوئے سن۔ اوہناں دی اِک ہور ہِٹ اُردُو فِلم زینت، 1945 وِچ بنی سی۔ پہلی وار زنانہ آوازاں وِچ رِکارڈ ہوئی اوہ مشہور قوالی اج وی ہر کِسے نوں یاد ہووے گی، جیہدے وِچ نورجہاں دی آواز باقیاں سارِیاں آوازاں توں اُتانہہ اُٹھدی اے۔ زوہرا بائی انبالے والی تے امیرکرناٹکی دِیاں آوازاں دے ساویں۔ جیویں کوئی بھانبڑ اُٹھیا ہووے۔ بول نخشب دے سن ۔ ’’آہیں نہ بھرِیں شِکوے نہ کیئے‘ بمبئی وِچ اوہناں دِیاں ہور وی ہِٹ فِلماں سن۔ بڑی ماں، دوست، لال حویلی تے گاؤں کی گوری دے گیت، جِنہاں وِچوں اخیرلی دا ہیرو لہور جمیا اداکار نذیر سی، جِیہناں دا بعد وِچ ’رتن‘ ناں دی موسیقی ولوں سارے ریکارڈ توڑن والی فِلم دی ہیِروئن سورن لتا نال ویاہ ہویا سی۔ اِنڈیا وِچ نورجہاں دِیاں اخیرلیاں فِلماں وِچوں اِک فِلم ’جُگنو‘ سی جیہڑی1947 وِچ بنی۔ جیہدے نال دو ہستیاں ’دِلیپ کُمار‘ تے ’محمد رفیع‘ دے کیرئر دا پندھ شروع ہویا۔ فیروز نظامی ولوں دِتی موسیقی ہر پاسے چھا گئی سی، ’آج کی رات‘ تے ’یہاں بدلہ وفا کا بے وفائی کے سِوا کیا ہے‘۔ اِک ہور خاص گل ایس فِلم دی ایہہ سی، ایہد وِچ نورجہاں نے اِک کالج دی کُڑی دا کِردار نِبھایا سی جیہڑی ٹی بی. دی مریض اے تے اِک پاسڑ پیار کرکے مر جاندی اے۔ ملکہ موسیقی روشن آرہ بیگم جیہی اول درجے دی گائکہ نے وی گیت گایا سی ’دیس کی پُر کیف رنگیں سی فضازاؤں میں کہیں‘۔ ایس فِلم نال شوکت حُسین رِضوی دا کیرئر آپنی سِکھراُتے جا پُجا، جِنہاں نوں کدے پھیر اجیہی کامیابی حاصل نہیں سی ہوئی۔
نورجہاں بڑی عقل والی تے حاضر جواب زنانی سی۔ 1965 دی جنگ ویلے صُوفی غُلام مصطفیٰ تبسُم نے ہوراں وانگ نورجہاں لئی اِک خاص گیت لِکھیا اوہناں دے سوہنے شہر قصور دی شان وِچ۔ اِک دِن صُوفی ہوراں آکھیا ’’آپاں دوویں قصورں پھیراپا کے آیئے۔‘‘ نور جہاں نے صُوفی صاحب نوں جیہڑا جواب دِتا اوہ اج تائیں نورجہانی کلاسِک منیا جاندا اے، ’’ صُوفی صاحب، اوتھے ہوائی حملہ ہو گیا تے دُوجے دِن میں تے تُسی دوویں ملبے تھلیوں دبے ہوئے لبھے، تاں میں کِسے نوں مُونہہ وکھان جوگی نہیں رواہواں گی۔‘‘ اوہناں دی حاضر جوابی دا تے اوہناں نوں پھُردِیاں گلاں دا جواب نہیں سی۔
اِک وار اوہ پی . آئی. اے . دے ہوائی جہاز وِچ بیٹھے سن جو آپنے اِنجن گیڑدا پتر وانگ پیا کنبدا سی، پر اُڈن لئی دوڑ نہیں سی رہیا۔ اوہناں کولوں لنگھدے اِک کرِندے نوں آکھیا، ’’پُتر، ایہہ ہوائی جہاز میری کُو عمر دا لگدا اے، کیہ خیال اے، کراچی لے جائے گا؟‘‘
اِک وار جدوں لہور کِسے پرڈِیوسر اوہناں نوں پوچھیا کہ اوہ اوہدی فِلم وِچ ہِیروئین دی حیثیت نال کم کرن گے جیہڑی اوہ انارکلی دی زندگی بارے بنا رہیا اے۔ نور جہاں جواب دِتا،’’پھیر تُہانوں تے فِلم نوں ’پُرانی انارکلی‘ سدنا پئے گا۔‘‘ پُرانی انارکلی اُوس مُٹیار دے ناں پاروں سدی جاندی لہور دی اِک بستی اے جِس مُٹیار نال بادشاہ بنن والے مُغل شہزادے سلیم نوں عِشق ہو گیا سی تے مُٹیار نوں شہزادے دے پیو، اکبر بادشاہ نے بُہت ای کرڑی سزا دِتی سی۔
1971وِچ پاکستان دے دو ٹوٹے ہون توں اِک دم بعد نورجہاں دے خِلاف ٹُھکوِیں اِک لہر ٹوری گئی کہ اوہناں دا جنرل یحییٰ خاں نال عاشقانہ سبندھ سی۔ بھاویں ایہہ صحیح اے کہ یحییٰ خان نورجہاں دا ساتھ پسند کردے سن، پر اصل وِچ اوہناں دے سبندھ بارے بنِیاں لچر کہانیاں دی کوئی نِیہنہ نہیں۔ یحییٰ چنگے ساتھ دا شونقی سی تے میڈم توں چنگا ساتھ کیہڑا سی۔ میڈم اوہناں نوں سرکار کہہ کے سددے سن، اِک وار اوہناں مینوں دسیا سی۔ اِک گیت یحییٰ نوں بڑا پسند سی جیہڑا میڈم اوہناں نوں سُنایا کردے سن،’سیّو نی میرا ماہی میرے بھاگ جگاون آ گیا‘۔ اِک وار یحییٰ خان نے آپنے مِتر تے شاماں دے ساتھی جنرل حمید نوں آکھیا، ’’جے میں نوری نوں چیف آف سٹاف بنا دیاں، میں کہناں، اوہ تُہاڈے ساریاں دے رل کے کیتے ہوئے کماں توں بِہتر کم کرن۔ ویکھ لینا۔‘‘ میں نورجہاں نوں یحییٰ بارے پُچھیا تے اوہناں کیہا، ’’اوہ بھلا مانس، رحمدِل، خوش مزاج اِنسان اے۔ میں اوہناں دی بہُت عزت کردی ساں۔ میں اوہناں دے پُتر علی دے ویاہ اُتے گنویاں سی۔ اوس ویاہ دِیاں تصویراں بارے، جِیہناں وِچ یحییٰ خان دا پریوار حاضر سی، ایدھر اودھر ایہو جیہیاں بڑیاں گلاں کیتیاں گئیاں، ’ویکھو یحییٰ خان دی بدچلنی تے نورجہاں دا اوس نال بڑا گھِناؤنا سبندھ اے‘۔
ذُولفقار علی بھُٹو دے حکومت سنبھالن دے جھبدے ای، پاکستان پیپلز پارٹی دے اخبار ’مساوات‘ نے نورجہاں دی یحییٰ خان نال نیڑتا تے بدنامی والے سبندھ بارے کئی وار چھاپیا۔ اوہ بُہت سڑے بلے ہوئے سن۔ پریس نوں دِتے بیان وِچ اوہناں آکھیا کہ میں سچ مُچ ایہو جیہی زنانی آں جیہو جیہی تُسیں دس رہے او، تاں میں پاکستانوں چلی جاواں گی تے مُڑ کدیں نہ پرتاں گی۔ اوہناں بھُٹو تائیں وی اپڑن دے جتن کیتے۔ پر بُھٹو کول مِلن لئی ویلا ای نہیں سی۔ اِک دو وار نورجہاں مینوں وی فون کیتا۔ میں تسلی دِتی کہ آپنے وس مُوجب جو وی ہو سکیا لازمی کراں گا۔
نُور محمد مُغل جاں نُورا، بھُٹو دا ذاتی سیوک سی تے اوہ آدمی سی جِس نوں ان گَولیاں کر کے تُسی آپ ای آپنے نال دُشمنی سہیڑدے اوہ۔ نُورا میڈم دا بہُت وڈا شُدائی سی۔ اِک دِن اوس مساوات دی اِک کاپی جیہدے وِچ میڈم بارے گلاں لِکھیاں ہوئیاں سن بھُٹو نوں وکھاؤندیا آکھیا،’’ صاحب، ایہہ حنیف رامے میڈم دے کھیہڑے کیوں پیا ہویا اے؟ اوہناں ایہدا کیہ وگاڑیا اے؟‘‘ بھُٹو نے رامے نوں آکھیا کہ اوہ نورجہاں نوں تنگ کرنا بند کرے۔
میڈم آپنے راہ لبھ لیندے سن۔ اوہناں دے شُدائی ہر تھاں بھرے پئے نیں۔
تُہانوںآپنے گیتاں وِچوں کیہڑا گیت سبھ توں ودھ عزیز اے؟
’’ایہہ میرے بچیاں وانگ نیں۔ ایہناں وِچوں کیویں دساں؟‘‘ اوہناں کیہا سی پر میرے زور دین اُتے اوہناں بڑا سوچ کے جواب دِتا،’’بدنام محبت کون کرے، 1947توں پہلاں دی فِلم دوست دا۔‘‘ اوہناں کیہا،’’ اوس نخرے باز سجاد نے ایس دی دُھن بنائی سی۔‘‘ اوہناں ایہہ وی دسیا،’’ سجاد نے کدے کوئی سِدھی دُھن نہیں سی بنائی۔ ایہہ حقی گل اے تے جے تُسی نہیں مندے ، تاں سجاد دی بنائی کوئی وی دُھن گُنگُنا کے دیکھ لؤ، جیویں، ’درشن پیاسی آئی داسی‘ جاں ’آج میرے نصیب نے مُجھ کو رُلا رُلا دِیا‘۔‘‘
میرے دوست ایم رفیق نے میڈم بارے آکھیا سی،’’ ایہہ رضوی، اعجاز تے باقی دے سبھ تاں اِک شینہنی دے ساہمنے بونے سن۔ میڈم تاں عام زندگی نالوں کِتے وڈے سن۔ نورجہاں ورگا بندہ تاں جمدا اے،’قُقنس‘ وانگ، اِک مہاکال وِچ اِکو واری، بس۔ اِک ’کلپ‘ وِچ اِکو واری۔زندگی لئی اوہناں دی ابُجھ پیاس اجیہی سی جیہدے لئی مرداں دے اِمددی ہتھ اینویں کُڈھبے تے بے تھوے سن۔ قدراں تے مُلاں پکھوں اوہناں بارے عام جیہا سِدھ پدھرا حِساب جوڑیاں سِٹہ غلط نِکل آوے گا۔ میرا نہیں خیال کہ بندے دی اٹکل اجیہا ماپُو لبھ سکی اے جیہڑا اوہناں دے حوالے نوں پڑھ سکے۔
میں اوہناں نوں صِرف اِکو وار دیکھیا اے، میز دے اوس پار بیٹھیاں۔ پرنسپل دے دفتر وِچ چیفس کالج لہور، جدوں اوہ آپنا پُتر داخل کرواؤن آئے سن۔ آپنے اُتے پئے ایس اثر دا چِراں بعد مینوں بڑی شِدت نال احساس ہویا۔
کئیاں لوکاں پُچھیا اے کہ نورجہاں لہور کیوں نہیں دفنائے گئے، جِس شہر لئی اوہ جِنا چِر کراچی بیمار پئے رہے، ترلومچھی ہوندے رہے۔ حُسین حقانی مُوجب اوہناں دا آکھنا اے،’میڈم دی دھی حِنا، جِس نوں آپنی ماں وانگ دو ٹوک فیصلہ کرنا تے پکا ارادہ وِرثے وِچ مِلیا ہے،نے فیصلہ کیتا۔کیونجے میڈم شب قدر نوں فوت ہوئے نیں، جیہڑی رات سارے مُسلمان سبھ توں پاک تے مُقدس مندے نیں تے اوہناں بہشت وِچ جانا اے۔ ایس لئی ایس رات دے بِیتن توں پہلاں اوہناں نوں دفنانا لازمی اے۔ جے اسیں لہور لے کے گئے تاں چِر ہو جائے گا۔ جدوں اصغر تے ظلِ ہُما نے آپنی ماں نوں دفنان لئی لہور لیجانا چاہیا تاں حِنا ٹس توں مس نہ ہوئی۔ اوہنے آکھیا، ’’تُسیں نہیں چاہوندے ایہہ بہشت جان؟‘‘ ایس کہانی بارے جیہڑی گل مینوں اُداس کردی اے۔ جیہڑی سچی وی اے۔ حقانی نے مینوں پک نال دسیا۔ اوہ ایہہ اے کہ حِنا نوں کیوں شک سی آپنی ماں دے بہشتیں جان بارے۔ بھاویں اوس دی ماں کِسے وی ویلے فوت ہوندی تے جِتھے وی دفنائی جاندی، تقریباً سٹھ سال دُنیا بھر دے کروڑاں لوکاں نوں خوشیاں ونڈن پاروں اوہناں بہشتیں تاں جاناای جانا سی۔ ہور کیہڑا پاسپورٹ چاہیدا سی میڈم نوں بہشت لئی! فرِشتیاں جیہی اوہناں دی آواز سی۔ ایہدے وِچ وی کوئی شُبہ نہیں کہ فرشتے ہی اوہناں نوں بہشتیں اُڈا لے گئے۔
میڈم نور جہاں اِک مُمتاز تریمت سن تے اِک مُمتاز فنکارہ۔ تے ہُن دیوتیاں اوہناں نوں امر بنا دِتا اے، اوہناں دے سنگیت وانگ ہی۔ اوہ بھارت دے وی لاڈلے سن جدوں پاکستان تے بھارت اِکو مُلک سن۔
اوہناں پاکستان آؤنا چُنیا کیونجے ایتھے ای تاں سی اوہناں دا دِل۔ اوہ نِکا جیہا شہر قصور جِتھے اوہ جمے ہمیشہ اوہناں نوں عزیز رہیاتے لاہور اوہ شہر سی جِس نال اوہناں نوں عِشق سی۔ پر اوتھوں دی مِٹی اوہناں دے نصِیباں وِچ نہیں سی۔ آکھیا جاندا اے کہ اوہناں قصور دفنائے جان دی اِچھا ظاہر کیتی سی پرایہہ وی نہیں سی ہونا۔ ملکہ ترنُم نورجہاں، کیہ موت تے کیہ زندگی وِچ اوسے طرحاں دے اوسے طرحاں نیں۔ کروڑاں لوکاں دے چیتے وِچ تے پیار نال چیتے کیتے جاندے۔ سچ مُچ اوہناں اُتے ربّ دی بڑی مہر سی کیونجے جیہڑی عقیدت لوک اوہناں لئی محسوس کردے نیں اوہو جیہی رب کِسے وِرلے وِرلے نوں ای دیندا اے۔
آواز دے کہاں ہے


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels