Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاواں تے کلاکار >> وارث شاہ دی ہیر وڈی ہیر کیوں؟: کانگاں دا اک تاریخی کم

وارث شاہ دی ہیر وڈی ہیر کیوں؟: کانگاں دا اک تاریخی کم

انور سِن رائے
September 3rd, 2011

نام کتاب: وارث شاہ نمبر

شمارہ: اپریل تا جون 2011

مدیر: محمد افضل راز

صفحے:864

مُل: 700روپئے

ناشر: افضل راز روزن بلڈنگ، ریلوے روڈ گجرات۔ رابطہ: dailyrozan@gmail.com

مینوں نہیں پتہ پئی دوجیاں بولیاں وچ وڈا شاعر ہوڻ دا امتحان کیہ ہوندا ہے پر پنجابی بولی وچ ایہدا امتحان ہے تے ایہہ امتحان ہیر لکھڻ دا ہے۔ جے کوئی شاعر ہیر دی کتھا لکھے تے وارث شاہ وانگوں اپڻے زمانے دی ثقافت، معیشت، سیاست، فلسفہ، تصوف، نفسیات تے انسانی ساکاں نوں بیان کردیاں ہوئیاں ایس کتھا نوں اک نواں روپ دیڻ وچ کامیاب ہووے تے کوئی وی ایہدی سلاہنا توں بناء نہیں رہ سکے گا۔

ایہہ امتحان کسے نے نہیں طے کیتا پر لگدا ہے جو آپوں ہو گیا ہے تے خورے ایسے توں ایہہ وارث شاہ دی ہیر، وڈی ہیر اکھواؤندی ہے۔ وڈی ہیر دی اصطلاح سانوں ایہہ دسدی ہے جو ہور ہیراں وی نیں تے ایہدے تاریخی ثبوت وی نیں۔

ہیر دے اک کھوجی یاسر ذیشان مغل دا کہڻا ہے ہیر پنجابی بولی دی اک اجئی کتھا ہے جیینوں سب توں پہلوں لکھیا گیا ، یعنی پہلوں ایہہ کتھا منظوم نہیں سی۔ شاعری دا ایہہ کارنامہ نثر وچ سی۔ مغل دا کہڻا ہے جو مغل وارہے دے ہری داس ہریا نے پندرھویں تے سولہویں صدی وچ ایس کتھا نوں پہلی واری پنجابی وچ لکھیا۔ ایہدے مگروں اکبر دے درباری شاعر گنگ بھٹ نے ایہنوں ہندی وچ لکھیا، دسویں صدی ہجری وچ ایہنوں فارسی وچ کیتا گیا تے ایہدے مگروں دمودر نے ایہنوں پنجابی وچ لکھیا۔

شاہ جہاں دے وارہے وچ ایس کتھا نوں دوہواں بندیاں نے فارسی وچ لکھیا، اک نے قصہ دلپذیر دے ناں توں تے دوجے نے مثنوی ہیر رانجھا دے ناں توں۔ عالمگیر دے دور وچ وی کئی شاعراں نے ایہدے تے اپڻا ہنر آزمایا۔ جیہناں وچ سب توں اُتے کوی احمد گجر سی جیہناں نے 1682 وچ ایہنوں اک واری فیر پنجابی دی شکل دتی۔ ایہہ سلسلہ مسلسل جاری رہیا ہے۔ وارث شاہ توں پہلوں حافظ شاہجہاں مقبل ایس کتھا نوں پنجابی وچ بیان کرن والے چھیکڑلے شاعر سی۔

ہیر تے وارث شاہ بارے ایہناں گلاں تے انج دیاں کئی ہورگلاں دا مہینا وار '' کانگاں '' دے وارث شاہ نمبر وچ رلتی مضموناں توں بھیت کھلدا ہے۔ ایسے توں ایہہ پتہ لگدا ہے پئی وارث شاہ دے مگروں وی ہیر رانجھے دی ایس کتھا نوں بیان کرن دا سلسلہ جاری رہیا پر کوئی وی ہیر کیوں جو '' وڈی ہیر ''نوں نہیں اپڑ سکی ایس لئی ایہناں ساریاں نوں ہیر دیاں نقلاں آکھیا گیا۔

ایہہ ادب دا معیار ہے۔ جے تسیں تاریخ وچ پہلوں توں موجود کسے متن نوں بہتی تخلیقی طاقت نال پیش نہیں کرسکدے تے تہاڈی کوشش چوری یاں نقل دے کھاتے وچ آوے گی۔

میرے خیال وچ کانگاں دا وارث شاہ نمبر جے اک بہت ہی کمال دا کم نہیں ہے تے اک اُچیچا کم ضرور ہے۔ ایہدے وچ کل 83 مضمون نیں۔ جیہناں وچوں12 اردو وچ، دو انگریزی وچ، دو گورمکھی وچ تے دو گورمکھی توں شاہ مکھی وچ کیتے گئے نیں۔ جدوں کہ پنجاں شاعراں نے شعری سلاہنا پیش کیتی ہے۔

شاہ مکھی دے لکھڻ والیاں وچ محمد شفیع، زاہد اقبال، تنویر اعظم، ڈاکٹر سید اختر جعفری، شریف کنجاہی، زبیر احمد، پروفیسر ایوب، اکبر علی غازی، پروفیسر محمد ایوب، محمد انور رانا، ڈاکٹر حفیظ احمد، عزیز اللہ وارثی، مسعود چودھری، پروفیسر زہیر کنجاہی، صدیق تاثیر، خان محمد ساجد ، ڈاکٹر نبیلہ رحمن، پروفیسر شارب انصاری، مجید خاور میلسی، محمد علی فریدی، ڈاکٹر مولوی محمد شفیع، چودھری علی محمد خان، پروفیسر حمید اللہ ہاشمی، محمد اکرم سعید، زاہد اقبال،پروفیسر ناصر رانا، ڈاکٹر صغرا صدف، ڈاکٹر محمد ریاض شاہد، غلام رسول آصف، عزیز اللہ وارثی، قدر آفاقی، منشایاد، ڈاکٹر ارشد محمود ناشاد، شاکر کنڈان، صدیق تاثیر، تنویر ظہور، ڈاکٹر عابدہ حسین، ڈاکٹر مجاہدہ، احسان باجوہ، نصیر احمد، اعزاز احمد آذر، عبدالرزاق، وسیم گردیزی، خالد ہمایوں، ڈاکٹر افضل شاہد، ڈاکٹر سید اختر حسین، شوکت مغل، ملک غلام فرید شوکت، ڈاکٹر شوکت علی قمر، ڈاکٹر جگتار، رمن لدھیانوی،سکھ دیو سنگھ سرسا، ایس ایچ مانگٹ، ڈاکٹر ارشد حمید، ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند، اپیال ماہل، کہر شریف، ڈاکٹر گوردیو سنگھ سدھو، سفیر رامہ، ڈاکٹر منظور اعجاز ، صدیق تاثیر، ڈاکٹر دھرم سنگھ تے ڈاکٹر طاہر تونسوی رلتی نیں۔

گورمکھی وچ مضمون ڈاکٹر بلوندر کور سدھو، ڈاکٹر ستش کمار ورما، نے لکھے نیں۔ جدوں کہ انگریزی دے مضمون والے عبداللہ حامی تے ڈاکٹر منظور اعجاز نیں۔ اردو وچ چار مضمون علامہ عرشی امرتسری نے تے رہندے ارشد پنجابی، شہباز رحمن فاروقی، آغا گل، یاسر ذیشان مغل، طاہرہ رباب، امجد طفیل، احسان اللہ طاہر تے شفقت تنویر مرزا نے لکھے نیں۔

ایہناں مضموناں وچ ہیر تے سید وارث شاہ دے دور، فکر تے حیاتی دے ہر پہلو نوں پرکھیا گیا ہے تے ہر موضوع بارے پڑھدیاں ہوئیاں احساس ہوندا ہے جو ایہدے تے پورا تھیسس یاں اک کتاب لکھی جاسکدی ہے۔ جے لکھڻ والے ایس منگ نوں پورا کردے تے ایہہ نمبر انج دی سٹھ توں بہتیاں جلداں دا ہوندا۔

وارث شاہ نمبر نال ایہہ گل وی ساہمڻے آؤندی ہے جو پنجابی وچ وی نکھیدی تے مرداں دی اجارہ داری ہے۔ اینے سارے لکھڻ والیاں وچ صرف چھ زنانیاں نیں۔ پتہ نہیں سارے جگ دیاں عورتاں نوں کدوں ایہہ احساس ہووے گا پئی بولی تے تخلیق تے ہیڻ ہی اوہناں دے میدان۔

جیویں جیویں تسیں '' کانگاں '' دے وارث شاہ نمبر وچ رلتی مضمون پڑھو گے تے تہاڈے دل چوں ایہہ آواز نکلے گی تے اُچی توں اُچی ہوندی جاوے گی پئی سید وارث شاہ ہیر نہ لکھدے تے وی پنجابی شاعری ہوندی، پر اینی اُچی نہ ہوندی۔ خورے ایہو کارن ہے جو تاریخ اردو ادب دے اک وڈے تاریخ دان بابو سکسینہ نوں ایہہ لکھڻا پیا۔:'' ہرکھ ہے پئی اردو بولی وچ کوئی وارث شاہ نہیں جمیا۔''

کانگا دا ایہہ نمبر مجلد ہے۔ ودھیا چھپیا ہے پروف دیاں غلطیاں بہت گھٹ نیں پر ایہنوں جیہڑی نیوز پرنٹ تے چھاپیا گیا ہے اوہ ایہدے شان موجب نہیں۔ ایہہ نمبر وارث شاہ تے کم کرن والیاں لئی اک اہم حوالہ ثابت ہووے گا۔ ایہنوں انج دے کاغذ دے چھپڻا چاہی دا سی پئی سٹھ ستر سال دی مار کھا سکدا۔ ایس لئی ایہدا مُل بہت ہی ٹھیک ہے۔ ایہہ اک اجیا کم ہے پئی ایہنوں ساریاں لائبریریاں وچ ضرور محفوظ کیتا جاڻا چاہی دا تے جے ایہہ وی نہیں ہوسکدا تے ایہناں سارے مضموناں نوں آن لائن ضرور ہوڻا چاہی دا۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels