Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجابی لہر بارے ہک پڑچول۔ڈاکٹرطارق رحمن (پہلی لڑی)

پنجابی لہر بارے ہک پڑچول۔ڈاکٹرطارق رحمن (پہلی لڑی)

پنجابی روپ: وقار مصطفی سپّرا
September 13th, 2017

ڈاکٹر طارق رحمن زباناں بارے لکھدے نیں اتے پورے کھوجی وی نیں اتے استاد وی۔زباناں بارے لکھدے ہوئے سیاست وچ وی انہاں پیر پائے تاں مارے ہورے’’ سیاسی‘‘ وی ہو گئے نیں۔ اوہ ہک لمیرے چر توں زباناں بارے جھات پا رہے نیں۔تساں انہاں دے کم بارے تے شک کر سکدے ہو، سوال وی چک سکدے ہو پر انہاں دی کھوج پرکھ سٹ پان جوگی نہیں سگوں ایہہ نویں نویں پرت کھولدی ہے۔انہاں دو دہاکے پہلاں اک کتاب’’پاکستان وچ زبان تے سیاست‘‘ لکھی سی۔ایس کتاب تے بھرواں تبصرہ ایس لڑی وار سلسلہ بعدوں آئے گا۔ہن اساں ایس دے اوس باب دا ترجمہ چھاپ رہے ہاں جیہڑا پنجابی زبان بارے ہے۔پنجابی زبان نوں کیوں جنرل ضیا نے1981دی مانو گنتری وچ ٹوٹیاں وچ ونڈیا سی اتے ایس دے لہجیاں نوں پہلی وار سرکاری پدر تے زباناں آکھیا سی ایس مگر وی سیاستاں ہی سن۔ڈاکٹر ہوراں پکے حکیم وانگ سیاست تے زبان دا سانگا دس چھڈیا ہے اتے اگے دی گل تساں آپ لبھنی جے۔ وقار ہوری بھلے مانس نیں اتے انہاں ایس باب دا ترجمہ کیتا اتے وچار لئی گھلیا ہے۔ تساں ہن ایس نوں آپ پڑھو۔

فروری1949وچ بریلی(بھارت) جمے طارق رحمن آرمی برن ہال سکول(ایبٹ آباد) پڑھے اتے فوج وچ رہے۔1985وچ اوہ پشور یونیورسٹی وچ انگریزی پڑھان تے لگے اتے فیر انہاں زباناں بارے کھوج شروع کر دتی۔شیفیلڈ یونیورسٹی توں ڈی لٹ کرن والے ڈاکڑ ہوراں جنوبی ایشیا دے مسلماناں دی زباناں بارے کھوجی کم کیتا سی۔

پنجابی لہر بارے ہک پڑچول۔ڈاکٹرطارق رحمن (پہلی لڑی)

پنجابی پیارے سمجھدے نیں کہ پنجابی زبان نوں تعلیمی، دفتری تے عدالتی پدر تے لایا جائے۔کیونجے پنجاب ملک پاکستان دا آبادی پاروں سب توں وڈا تے کھاندا پیندا صوبہ ہے اتے فوج تے بیوروکریسی وچ اپنی حاکمیتاں پاروں بدنام ہے تاں مارے لوک پنجابی پیاریاں دی ایس لہر نوں سمجھن توں قاصر نیں۔اصل گل ایہہ ہے پئی اشرافی تے درمیانے طبقیاں دے پنجابیاں دی وڈی گنتری اْ ردو دی پچھ لگ ہے اتے اوس نے آپدی پنجابیت نوں پاکستانی شناخت وچ واڑ دتا ہے۔ایہہ گل کرنی ذرا اوکھی ہے پئی ایہہ پنجابی پیارے وی انہاں وانگ کیوں نہیں سوچدے۔کیہہ کدی پنجابی پیاریاں نوں پردھانی ملے گی؟چیتے رہے، پئی انہاں پنجابی پیاریاں دی وڈی گنتری نوں بہوں ودھیا اْردو آندی ہے، کجھ نوں تے انگریزی وی چنگی بھلی آندی اتے اوہ پنجابی لہر نوں چھڈ کے بڑے آرام نال پنجابی اشرافیہ دا حصہ بن سکدے نیں۔ ایہہ وی ہے پئی انہاں وچوں کجھ سیاسی طاقت رکھدے سن جنج حنیف رامے ہوری،اوہ بھٹو ہوراں دی سرکار اندر پنجاب دے پردھان وزیر سن اتے جداں ایہہ لکھت لکھی گئی تاں اوہ پنجاب اسمبلی دے سپیکر سن۔(رامے ہوری بے نظیر بھٹو دے دوجے دور وچ سپیکر سن جیہڑا1993توں1996تیک سی۔ایڈیٹر)
اوس زمانے وچ کسے لئی وی مین سٹریم سیاست راہیں اگے آنا ایڈا اوکھا نہیں ہوندا سی۔ایہہ گل حنیف رامے ہوراں آپ اپنی کتاب وچ لکھی ہے۔کیہہ پنجابی لہر دالوبھ نرے ماڑے پنجابیاں لئی ہے؟جنج کرسٹوفر شیکل آکھدا ہے، ’’اک پنجابی جتھے بندی وچ ہک معزز اْردو بندوبست دے مقابلے وچ ترقی کرنا سوکھا ہوندا ہے کیونجے اْردو بندوبست وچ لقباں دی کھیڈ وادھو اتے یس کشش نوں سٹ نہیں پانا چاہیدا‘‘۔
۔1960دے دہاکے وچ شیکل ہوری لہور وچ سن تاں مارے انہاں دے ایس خیال بارے سوچیا جاسکدا ہے پئی کیوں اوس دور وچ پنجاب دے سوجوان اْردو نوں چھڈ کے پنجابی ول آئے۔پر ایس خیال نال پوری گل تے جھات نہیں پیندی پئی اپنی لکھتاں وچ باکمال تے ہیرے ورگے شفقت تنویر مرزا، نجم حسین سید، آصف خان جہے جوہر پنجابی لہر وچ جڑ گئے۔اجیہا خیال جیہڑا نرا تکبر تے اساریا گیا ہوئے ، ایہہ دسن دے قابل نہیں ہوندا پئی اخیر لوک کیوں اپنے کیئریر نوں داء تے لگن یا سیاسی انتقام دی پروا نہیں کردے۔مثلا رامیاپنی کتاب وچ لکھدا ہے پئی اوہ پھڑیچیا گیا تے اوس نوں لہور قعلے گھل دتاگیا جیہڑا تشدد پاروں بدنام سی اتے ایہہ سب تاں مارے ہویا کیونجے میں پنجابی دا حامی ساں۔
پنجابی برطانوی دور وچ:
انگریزاں نے 1849وچ پنجاب تے قبضہ کر لیا۔ جناں سکھاں نوں اوہناں نے ہرایا سی اوہناں دی سرکاری زبان فارسی سی گو کہ مذہبی سکولاں وچ گرمکھی سکرپٹ وچ پنجابی پڑھائی جاندی سی ۔ کیونجے خط پتر وچ ورتن جان والے لفظ اعلیٰ افسراں دی سمجھ توں باہر سن تاں مقامی زبان دی پالیسی دا سوال اسر گیا ۔ بورڈ نے تجویز پیش کیتی کہ اردو نوں سرکاری زبان دے طور تے استعمال کیتا جاوے کیوں کہ پہلے ہی اردو زبان شمالی ہندوستان وچ استعمال ہو رہی سی جتھوں دے لوکی پہلے ای سیٹ سی۔ ڈیرہ غازی خان دے ڈپٹی کمشنر دا ایہہ کہنا سی جدوں کہ منشی، ملا تے دوجے پڑھے لکھے لوکی ایہہ سمجھدے سی کہ کوئی وی بندہ اپنے قیام نال اردو نہیں سِکھ سکدا۔ مظفر گڑھ دے اسسٹنٹ کمشنر نے وی ایہو بحث کیتی کہ دویں سڈر تے مفصل افسران ملتانی تے مشتمل سی جیہڑے کہ اُردو نہیں لِکھ سکدے سی جدوں کہ فارسی توں واقف سن۔اس واسطے ملتان دے کمشنر نے فارسی دے استعمال دا کہیا کیوں کہ ملتان وچ ہندوستانیاں (جناں نوں نوا نوا بھرتی کیتا گیا سی) دے علاوہ کوئی وی اردو سوکھیاں نئیں پڑھ سکدا سی۔ کلرکاں دیاں مشکلاں دے باوجود لیہ ڈویژن دے کمشنر نے اپنے 11 اگست 1849 دے خط وچ انتظامیہ بورڈ کولوں اردو ہی دے استعمال دی درخواست کیتی سی ۔
اگر اس معاملے وچ مولویاں دی سُنی جاندی تے ایہناں نے فارسی نوں اردو تے ترجیح دینی سی ۔ سمجھیا جاندا سی کہ ایہہ کنے غیر مقبول سن کہ اُس توں بعد اردو نے پرانے صوبیاں دیاں عدالتاں وچ وی فارسی دی جگہ لے لئی سی۔
ایہناں دی رائے سی کہ عملہ اردو چند مہینیاں وچ سکھ سکدا اے۔ لیکن بورڈ نے لیہ، ملتان، پشاور تے ہزارہ واسطے فارسی نوں ہی ترجیح دیتی۔ جدوں کہ لاہور تے جہلم ڈویژن واسطے اردو نوں ترجیح دِتی۔
سوال ایہہ ہے کہ انگریزاں نے پنجاب دی مقامی زبان پنجابی نوں کیوں نہیں تسلیم کیتا؟ ایہدی بجائے اردو کیوں چُنی؟ پنجابی لوگ ایہہ زور دیندے نیں کہ ایہہ سیاسی وجہد یا نچلے طبقے دے عملے دے اثر و رسوخ جیہڑے زیادہ تر شمالی ہندوستان توں تعلق رکھدے سی دی وجہ نال کیتا گیا سی (مرزا 1989) لیکن اُس ویلے دے کاغذات، جیہڑے کہ زیادہ تر برطانوی افسراں دے خطاں تے مشتمل سی اس گل دی توثیق نہیں کردے۔

وقار پنجابی لہر نال جڑے نیں اتے پنجابی رہتل اتے تریخ بارے کھوج وچ رہندے نیں۔لمز دے فیلو وی رہے نیں اتے لکھاری وی نیں۔سائیوال نال سانگے پاروں پنجابی جانگلی سماج بارے وی پڑچو ل کر دے نیں۔
If anyone needs refrences used in the article or the english version, one can contact aamirriaz1966@gmail.com


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels