Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> 21 فروری تے پنجابی زبان

21 فروری تے پنجابی زبان

زاہد حسن
February 19th, 2015
3.5 / 5 (2 Votes)

زبان، دنیا دیاں اباد قوماں دی مُڈھلی پچھان ہوندی ہے۔ کسے وی قوم دے وجود دا کوئی ہور انگ یاں ٹوٹا اوناں لازم نہیں ہوندا جنی لازم زبان ہوندیہے۔ ایہو ای کارن ہے جو دنیا دی تواریخ وچ ساریاں دھاڑوی قوماں جدوں کسے ہینی تے نتانی قوم اُتے مار کر دیاں نیں تاں سبھ توں پہلا وار اوہدی زبان تے ای کردیاں نیں۔۔۔ ساڈے اپنے خطے دی تواریخ دی پھرولا پھرالی کیتی جاوے تاں پتا لگدا ہے جو ایتھے سبھناں قوماں ساہمنے پنجاب تے پنجابیاں دے پچھے رہ جان دی وڈی وجہ وی زبان توں دوری ای ہے۔
اسیں ہورس زباناں تے تہذیباں دی راکھی کردے رہ گئے تے سبات وچ پئی پئی ساڈی زبان سِلھ گئی۔ جدوں کہ ساڈے گوانڈھی تے تحریکِ پاکستان وچ ساڈے بانہہ بیلی بنے بنگالیاں اپنی زبان واسطے یُدھ کیتا تے اج اوہدی سرفرازی دی مثال دنیا دیندی ہے ۔ گل ایہہ ای ہے اوہناں تے زبان دے مسئلے نوں اپنی جند جان دا مسئلہ بنایا تے 21 فروری 1952ء نوں اپنے جواناں دیاں جاناں دا نذرانہ وی پیش کیتا۔ تے جاناں وچ ایس نذرانے دی کھٹی اوہناں نوں ای نہیں سگوں پوری دنیا نوں ملی جو زباناں دے مسئلے نال جُڑے اسیں مُدّے نوں ساہمنے رکھدیاں ہویاں اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے ’’یونیسکو‘‘ تے پیرس وچ 26 اکتوبر توں 17 نومبر 1999ء نوں ہوون آپے اپنے 23 ویں عام اجلاس وچ مادری زباناں دی وڈیائی نوں جاندیاں ہویاں ہر سال 21 فروری نوں ’’مادری زبان دیہاڑ، وجہوں مناون دا اعلان کیتا۔
ایہہ ساریاں گلاں اپنی تھاہرے تے ساڈی اپنی ریاست دی بے حسی اپنی تھاہرے جو بنگال الوں زبان آسطے چلن والی تحریک نوں باٹھ 62 ورھے ہوگئے نیں جدوں کہ ’’یونیسکو‘‘ الوں مادری زباناں دی اہمیت نوں من کے 21 فروری نوں مادری زباناں دا عالمی دیہاڑ متھے نوں وی پندرھاں ورھے بیت چلے نیں اسیں اپنی مادری زبان نوں کسے وی حوالیوں اعتبار دوان وچ کامیاب نہیں ہو سکے۔ نہ تے پرائمری پدھری تے لازمی مضمون وجہوں منوا سکے واں تے نہ ہی کورٹ کچہری، تھانے تے اسمبلی وچ لکھن پڑھن تے بولن والی زبان دے طور تے ایہدی حیثیت متھی گئی ہے۔
13 جنوری 2015ء نوں ’’ڈان‘‘ اخبار وچ لکھے اک لیکھ وچ اجمل کمال ہوراں سانوں مُڑ کے اک گل چیتے کروائی ہے۔ اوہناں ایہہ لمیرا لیکھ اُکا زباناں دے حوالے نال لکھدے ہویاں دسیا ہے جو پنجابی تے کجھ ہورس علاقے دیاں لوکاں اردو نال اپنی عقیدت تے محبت وجہوں اپنائی رکھیا تے، اردو نوں اپنی ماں بولیاں توں اُچیرا مراتبہ بخشدیاں ہویاں ایہدی مانتا گھراں تیک ودھائی۔ اوہناں اردو نال انگریزاں الوں کیتیاں زیادتیاں دی دس وی پائی ہے تے ایتھے اوہ ’’اردو‘‘ تے ’’اردو دا ناں‘‘ راہیں کیتے جاون آلے مقامی، قومی زبان نال دھروہ نوں اُکا بھُل گئے۔ اوہناں اپنے لیکھ دا سِٹا ایس گل تے کڈھیا جو مقامی لوکاں دی اردو نال جُڑت نری پری محبت وجہوں ای نہیں، مجبوری وجہوں وی دسی ہے۔ تے اوہناں ریاست نوں ’’بیڑی‘‘ دی مثال دے کے دسیا ہے جو اسیں ایہہ نہیں آکھ سکدے جو ’’ملاح‘‘ دریا وچ رہندے ہوئے ’’بیڑی‘‘ یاں ’’چپو‘‘ نال نری محبت وجہوں ای ایہنوں دُبّن توں بچائی رکھدا ہے۔ اوہناں اپنے الوں ایہہ بڑی باریک گل کیتی ہے ۔ سانوں سمجھن دی لوڑ ہے۔ کیوں جو لوڑ وند، کسے ایلے وی گل سمجھ لوے اوہدے بھلے وچ ای جاندی ہے۔
سجنو! انج تے کرن نوں گلاں بہت نیں پر میں سمجھداں جو ایہہ گل کرن توں پہلاں جو پنجابی کنی بھرویں تے امیر زبان ہے، ایہدے وچ صوفیائے کرام نے محبت، امن تے بھائی چارے دے ودھا آسطے کنیاں سوہنیاں تے جچویاں گلاں کیتیاں نیں۔ ساڈا مُدّا اصل وچ 21 فروری دا دیہاڑ ہے۔ ایس وجہوں شروع وچ کجھ گلاں ایس حوالے نال وی کر لینیاں چاہیدیاں نیں۔
سبھ توں پہلے تے ایہہ جاننا بہوں ضروری ہے جو دنیا بھر وچ وکھ وکھ نسلاں، رنگاں، عقیدیاں، زباناں، لباساں تے تہذیباں رکھن والے لوکی آباد نیں، ایس وجہوں جیکر اسیں چاہوندے واں کہ دوجیاں خطیاں تے نسلاں والے لوک ساڈے کلچر تہذیب تے زبان دی مانتا کرن تاں مُڈھلے طور تے سانوں وی ایہہ کرنا پوے گا، تے کرناں چاہیدا ہے رب نوں ایس رنگا رنگی تے وکھریویں نال موہ ہے۔ اوس اپنی خلقت تے ہور ہر شے نوں وکھ وکھ نمونیاں تے رنگاں وچ سرجیا ہے۔ ایس لئی سانوں اپنی مرضی دا کلچر کسے اُتے لاگو کرن دی اجازت ہے تے نہ ای اسیں کسے دوجے توں ایہہ توقع رکھدے آں جو اوہ ساڈے نال ایس طرح دا ورتارا کرے۔ ایہو ای کارن ہے جو یوینسکو نے نہ تے کسے اک خطے یاں اوس خطے دی زبان دا ڈھیر آدر کردیاں ہویاں اوہنوں اہمیت دتی ہے تے دوجیاں زباناں دے ودھا کھلار دی مناہی کیتی ہے۔
بھاویں مادری زباناں دے دیہاڑ نوں مناون دا مُڈھ اوس ’’لسانی تحریک دیہاڑ‘‘دے حوالے نال ہویا جیہڑی کہ بنگلہ دیش وچ 1952ء دے اوس دیہاڑ وجہوں منایا جاندا ہے۔ جدوں ڈھاکا وچ بنگالی زبان دی منگ کرن آلے لوکاں اُتے گولی چلائی گئی۔ ڈھاکا میڈیکل کالج دی عمارت دے نیڑے منایا گیا ’’شہید مینار‘‘ اج وی اپنی مادری زبان دی سمبھال لئی کیتی جاون آلی جدوجہد دی یاد دواندا ہے۔ ایس واقع مگروں ایہہ تحریک پورے مشرقی پاکستان وچ کھلر گئی تے پورا صوبہ معطر ہو گیا۔ پچھوں مرکزی حکومت بنگالیاں دے موقف نوں سمجھیا تے بنگالی زبان نوں دوجی قومی زبان دا درجہ دین تے مجبور ہو گئی۔
آکھیا جاندا ہے جو ایہی تحریک اگے ودھی تے بنگالیاں اپنیاں معاشی مجبوریاں نوں وی ایہدے نال جوڑ کے مرکز نال جنگ شروع کر دتی جیہدے نتیجے وچ 16 دسمبر 1971ء نوں بنگلہ دیش، مشرقی پاکستان دے ناں نوں وانجھیا گیا تے اک وکھرے مُلک وجہوں وجود وچ آ گیا۔ انج ویکھیا جاوے تاں مشرقی پاکستان دا لاہمے ہوونا وی زبان دے مسئلے وجہوں ای آہا۔
21 فروری 2007ء وچ جدوں ایہہ دیہاڑ منایا گیا تاں ’’یونیسکو‘‘ دے ادارے الوں ایہنوں اک خاص ناں دتا گیا ’’مادری زبان تے بولیاں جاون والیاں دوجیاں زباناں وچ سمبندھ‘‘ایتھے دوجیاں زباناں تو مراد کسے اک خطے وچ یاں کسے اک ملک یاں ریاست وچ بولیاں جاون آلیاں دوجیاں زباناں نال ایہدے تعلق دی گل کیتی گئی ہے۔ ایس شرط نال ایہہ گل وی جوڑی گئی ہے جو اوہ ملک تے ریاستاں جتھے بہت ساریاں زباناں بولیاں جاندیاں نیں ساریاں زباناں نوں اکو جیہے حقوق تے وقار دین والے ملکاں تے ریاستاں نوں قدر دی نظر نال ویکھیا جاوے گا۔ کیوں جو مادری زبان کسے وی منکھ دی ذات تے اوہدی شناخت دا لازمی حصہ متھی جاندی ہے۔ ایہی وجہ ہے جو زبان دے حق نوں وی بنیادی انسانی حقاں وچ شمار کیتا جاندا ہے۔ تے معاشی سماجی تے ثقافتی حقاں دے بین الاقوامی ماہدے دے نال نال اقوام متحدہ دے ادارہ برائے تعلیم، سائنس تے ثقافت دیاں قرارداداں دی شکل وچ ایس حق دی ضمانت دتی گئی ہے۔
مادری زبان وچ تعلیم دین وچ جتھے ہور اہمیت تے فضیلت دسی جاندی ہے اوتھے ای تعلیم، نفسیات تے بہت سارے علوم دے دوجے ماہرین دا مننا ایہہ ہے جو اجیہے بچے جیہناں نوں اوہناں دی مادری زبان وچ تعلیم دتی جاندی رہی ہووے اوہناں بچیاں نالوں ڈھیر ذہین نکلدے نیں جیہناںی اپنی مادری زبان نوں چھڈ کے کسے وی ہور بدیسی زبان وچ تعلیم حاصل کیتی ہووے۔ ماہرین دا ایہہ وی آکھنا ہے جو کسے وی بچے دی عمر پنج (5 ) توں (15) پندرھاں سالاں وچکار بہوں حساس تے ڈھیر اہمیت دی حامل ہوندی ہے تے یاد رکھن آلی گل ہے جو ایہی عمر ہوندی ہے جدوں کوئی وی بچہ پرائمری پدھر تے تعلیم لے رہیا ہوندا ہے یاں پرائمری پدھر دی تعلیم لے کے نکل رہیا ہوندا ہے۔ انج آکھنا چاہیدا ہے جو بچے دے ہو ر مُڈھلے حقاں آنگ ای جویں صحت (ذہنی تے جسمانی) خوراک، تحفظ دے حق اوہنوں یو این او دے چارٹرڈ وچ دتے گئے نیں، اوتھے ای اوہنوں مڈھلی تعلیم وی اوہدی مادری زبان وچ حاصل کرن دا حق دتا گیا ہے۔
زبان دی ایس ای اہمیت تے حیثیت نوں مندے ہوئے عالمی پدھر تے زبان دی حفاظت تے ایہدے ودھا تے کھلار آسطے کنے ای معاہدے تے اعلامیے منظور کیتے گئے نیں۔ جیہناں وچ ’’ثقافتی تنوع دا عالمی اعلامیہ 2001ء تے ثقافتی ورثے دے تحفظ دا کنونش، 2003ء تے ثقافتی اظہر تے ودھا دا کنونش 2005ء موجود نیں ایس توں وکھ ’’قدیم مقامی لوکاں دے حقاں دا عالمی اعلامیہ‘‘ وی موجود ہے۔ ایہناں ساریاں اعلامیاں تے کنونشنز وچ ایس گل دا کھل کے اظہار کیتا گیا ہے جو اوہناں دی تہذیب تے زبان نوں اُکا سنبھالیا ای نہ جاوے سگوں ایہدے ودھا تے کھلار لئی وی کم کیتاجاوے۔
ایہناں ساریاں گلاں دی روشنی وچ اسیں جدوں پنجابی زبان دے حوالے نال گل کردے واں ، تاں سانوں اک ای گل پتہ چلدی ہے جو پنجابی زبان نوں اک خاص منصوبے نال پچھانہہ رکھیا گیا ہے اوہدے کئی کارن نیں۔ سبھ توں وڈا کارن اوہ خوف ہے جو ایس قدیمی، وڈی تے بھرویں زبان دے ہوندیاں کسے ہورس زبان دا ایتھے ٹھکاناہ نہ بننا ہے۔ اسیں تھوڑ اجیہا گوہ کرئی تاں ساڈ ے ساہمنے ایہہ گل کھل سکدی ہے جو کیہڑی زبان ہے جس نوں پنجابی دے ہوندیاں اگے ودھن دا موقعیا نہیں لبھ سکدا۔
تواریخی حوالیوں ویکھیا جاوے تاں پتہ لگدا ہے جو پنجابی اک ویلے پڑھن، لکھن تے ترجمے دی زبان رہی ہے تے ایہدے وچ قرآن کریم سمیت تصوف، روحانیت تے داستاناں نال بھرے ادب دا ترجمہ ہوندا رہیا ہے تے ایہنوں مسیتاں، مدرسیاں تے گھراں وچ عام طور پڑھایا جاندا رہیا ہے۔ ڈھیر پرانی گل نہیں جدوں پنجاب دے ہر قصبے، گراں وچ ہیر وارث شاہ پڑھن والا نہ ملدا یاں جیہنوں ہیر وارث شاہ پوری دی پوری یاد نہ ہوندی۔ انج ہی بابا فرید، بلھے شاہ، شاہ حسین، سلطان باہو، غلام رسول عالم پوری، علی حیدر ملتانی، میاں محمد بخش تے خواجہ غلامی فرید سمیت ہورس صوفیائے کرام دا کلام گلی گلی پڑھیا گاویا تے سنیا جاندا۔
ایہناں صوفیائے کرام دے کلام وچ سبھ انساناں آسطے محبت، امن بھائی چارے، روا داری دا درس موجود ہے تے اج وی نفرت، فرقہ پرستی، تعصب تے خوف دے زنگ نوں دلاں توں مکاون لئی ایہناں صوفیائے کرام دے علم توں روشنی حاصل کیتی جا سکدی ہے تے ایس روشنی نوں حاصل کرن دا اک ای وسیلہ رہ جاند اہے تے اوہ ہے پنجابی زبان نوں عام کرنا تے ایہنوں لوکاں دا اپڑاونا۔ ایہدے لئی حقیقت پسندی توں کم لیندیاں ہویاں سرکار نوں پنجابی ساہمنے لائے ہوئے سارے مصنوعی ڈکے ہٹاونے پین گے تے اوہنوں اوہدا جائز حق دیونا پوے گا۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels