Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> ماں بولی ساڈا مان

ماں بولی ساڈا مان

اقبال قیصر
February 13th, 2014

زبان نہیں بولی اوہ بولی جو لوک بولدے ہن۔ انسان نوں بولن دا حق کدوں ملیا ایس بابت کجھ نہیں کہیا جا سکدا نہ ایہہ کہیا جا سکدا ہے کہ انسان نے سب توں پہلوں جیہڑی گل کیتی اوہ کیہ سی۔ ہاں ایہہ ضرور گویڑیا جاندا ہے کہ انسان نے سب توں پہلوں جیہڑی گل کیتی ہونی اے اوہ اوہدی کسے لوڑ نوں پورا کرن بابت ہی ہونی اے، کیوں جو زبان دا مڈھلے طور تے اظہار نرا بولی راہیں ہی ہوندا اے۔ جے اسیں اس گل نوں نکے توں نکے جملے وچ کہیے تے اسیں کہہ سکدے ہاں کہ ’’بولی اظہار دا ذریعہ ہے‘‘ پر نہیں گل نری ایتھے ہی نہیں مُک جاندی سگوں ایس توں اگے ٹُردی ہے۔ ایہہ ٹور کروڑا ں ارباں ورھیاں توں ہو رہی ہے تے ہوندی رہوے گی۔
دنیا اُتے آون والے کسے وی بال واسطے اوہدی ماں بولی ہی اوہدے واسطے سب توں پوترتے پہلی بولی ہوندی اے۔ ایہہ بولی اوہنوں ہر طرح دے اظہار جوگا کردی ہے۔ ایسے بولی راہیں اوہ دنیا نوں جاندا ہے دنیا نوں جانن دا شاہی در ایہہ بولی ہی ہوندی ہے جو اوہ اپنی ماں تو سکھدا ہے۔ وڈیاں ہو کے اوہنوں اپنے اظہار دے ہور کئی راہ لبھ جاندے ہن پر اوہ اپنے پہلے اظہار نوں کدے نہیں بھُلدا۔اوہ بھُلے وی کیوں، اوہدے بھلن نال اوہنوں ہور بہت کجھ بھلنا پیندا اے۔
تعلیم تے نفسیات دے جانوں کہندے ہن کہ انسانی بچے دے پہلے پنج توں دس ورھے اوہدی پوری زندگی ہوندے ہن۔ ایہناں ورھیاں وچ ہی اوہدی نفسیات سنپورن ہوندی ہے تے ایہناں ورھیاں وچ ہی اوہدی شخصیت مکمل ہوندی ہے۔ انسان جدوں تیک جیوندا ہے ایہناں نوں ہی ہنڈاوندا ہے۔ اوہدے چیتیوں بھاویں سبھ کجھ وِسر جاوے اوہدے ایہہ ورھے وی بھاویں ریت وانگوں اوہدے ذہنوں کر جاون فیر وی اوہدی شخصیت ورتارے تے نفسیات وچوں جھلکاں ماردے ہوئے نظریں آوندے ہن۔ اوہدی مثال اک رکھ ورگی ہے۔ جیہنوں تسیں کَٹ دیو تے اوہدے تنے دیاں لہراں وچوں تہانوں پتا لگ جاوے گا پئی اس دی عمر کنی سی۔ ایہہ کنیاں ورھیاں دا سی جدوں ایہنوں پانی دی تھوڑ آئی۔ کتویں ورھے ایہنوں ہڑھ نے گھیریا تے کیہڑے ورھے سوکا آیا۔
دنیا دے کسے وی بال واسطے اپنی ماں بولی وچ لکھنا پڑھنا کیوں ضروری ہے۔ تعلیم دے ماہراں دا کہنا ہے کہ اک بال جدوں سکول آوندا ہے تے اوہ اپنے نال ڈھائی ہزار لفظ گھروں لے کے آوندا اے۔ جے بال نوں اوہدی ماں بولی توں اڈ کسے ہور بولی وچ تعلیم دتی جاوے تاں سب توں پہلوں سانوں اوہناں ڈھائی ہزار لفطاں دا انکار کرنا پیندا ہے جو اوہدے شعور تے لاشعور دیاں ساریاں تہواں وچ رچ مچے ہن۔ ایہہ اوہ رچاؤ ہے جیہنوں کوئی مکاؤنا وی چاہوے تاں اوہ نہیں مُکا سکدا۔ دنیا دیاں وڈیاں تے مہذب قوماں ایہناں جھگڑیاں وچ نہیں پیندیاں، اوہ کہندے ہن کہ تعلیم دا مطلب ہے جاننا تے جو جیویں جان سکدا ہے اوہنوں اوویں ہی جانوں کروا دیو، تساں اوہنوں تعلیم دے دتی۔
ماں بولی وچ تعلیم اک فطری عمل ہے۔ فطرت دے اس عمل نوں تاں رب نے وی نہیں ہلایا۔ قرآن مجید دی سورۃ السجدہ اندر فرمان ہے:
’’جے اسیں قرآن دی بولی عجمی کردے تاں لوک کہندے اس دے حکم کھول کے کیوں بیان نہیں کیتے گئے۔ اسیں عرب ہاں کتاب عجمی بولی وچ!‘‘
مطلب ایہہ کہ رب نے وی بولی دے اس فطری قانون نوں منیاہے۔ حدیث دیاں گھٹ ودھ ساریاں کتاباں اندر آوندا ہے کہ حضور نبی کریم ﷺ نوں دائی حلیمہ سعدؓیہ دے حوالے ایس واسطے کیتا گیا کہ عرباں دا رواج سی کہ شہری بالاں نوں پنڈاں وچ گھل دتا جاندا سی کہ اوہ صاف نترویں تے شدھ عربی سکھ کے آون۔
فطرت دے اس قانون نوں جے ڈھا لگی تاں اوتھے جتھے پہلوں ایہہ سبھ کجھ واپر چُکیا سی۔ صدیاں پہلوں دی گل اے جدوں پوری دنیا ہنیرے وچ ڈبی ہوئی سی اس دھرتی دے لوک لکھنا پڑھنا جاندے سن، اوہناں دے کول علم دا چانن موجود سی۔ اوہناں نوں ایہہ پتا سی کہ علم کیہ ہوندا اے، زبان یا بولی کہنوں کہندے ہن۔ ایہدے توں کیہ کم لیا جا سکدا ہے۔ فیر اوہ سبھو کجھ مٹی دا ڈھیر ہو گیا، کدھرے اوہنوں مردیاں دا ٹبہ کہیاجاون لگا تے کدھرے ہڑپہ، ویلا لنگھدا گیا، اچن چیت پتا لگا کہ اسیں اک وڈی تہذیب وڈے وسیب دے مالک ہاں، فیر ساڈے پڑھے لکھے ہوون دا پتا لگا۔ ہولی ہولی لوک حیران تے پریشان ہو گئے۔ اک دم رولا پئے گیا۔ ایہہ لوک پڑھے لکھے سن اپنی بولی بولدے سن، اوہ لکھ سکدے سن۔ اوہ پڑھ سکدے سن پر اوہناں دا لکھیا اسیں پڑھ نہیں سکدے، اوہ کیہڑی بولی بولدے تے لکھدے سن، اج ایہہ دنیا دی سب توں وڈی ڈسکوری اے۔ جے کدھرے ایہہ بولی پڑھی جاوے تاں دنیا دے اجوکے سارے بھیت کھل جاون گے۔ اُنج ہی جیویں احرامِ مصر اج ساڈے واسطے کوئی اوہلا نہیں۔
دوجے پاسے اج دا ویلا جدوں پوری دنیا اک پنڈ بندی جا رہی اے، سگوں اسیں پوری دنیا نوں بوجھے وچ پائی پھردے ہاں۔ اج اقوام متحدہ دنیا دی اک اک شے نوں آون والیاں نسلاں واسطے سنبھالن دا آہر کر رہی اے، کیہ رُکھ، پو دے، پتھر تے بولیاں۔ اج اسیں اس ویلے اپنی بولی نوں اپنیاں اکھاں ساہنویں مردیاں ویکھ رہے ہاں تے ہس رہے ہاں، اسیں کنے نردئی ہاں کہ اپنی ماں نوں مردیاں ویکھ کے ہس رہے ہاں تے اوہدے اخیری ساہنواں دی لڑی ٹُٹن دی اُڈیک کر رہے ہاں۔ میری جاچے اس وچ ساڈا قصور نہیں، حقی گل ایہہ ہے کہ اسیں اوہ نہیں جو لوک سانوں سمجھ رہے ہن۔ ایہہ کم ہوندا ہے دھرتی دے پُتراں دا، اوہناں پُتراں دھیاں دا جو اپنی دھرتی، اپنی مٹی، اپنی بولی نوں اپنی ماں جاندے ہن۔ اسیں اوہ نہیں۔ اسیں صدیاں توں دھاڑویاں دے غلام ہاں، سگوں غلام در غلام، اساں ہمیش رشتہ باہر یا باہرلے حکمراناں نال جوڑیا ہے۔ اساں ہمیش فخر کیتا، ایشیا تو وارد ہوئے ہاں۔ہاں بھائی آئے ہوو وگے پرکدوں، اج تسیں اس دھرتی دے جمے جائے ہو، اج ایہہ مٹی تہاڈی ہے، اج ایران، عرب، سینٹرل ایشیا، یورپ تہاڈا نہیں، اج تُسیں ایس دھرتی، ایس مٹی، ایس بولی نوں ماں منّو۔
؂ فریدا خاک نہ نندیے ۔۔۔۔۔۔۔۔۔
پر اسیں تے کہندے ہاں ایہہ ہڑپہ ساڈی تہذیب یا تواریخ نہیں، ایہہ تاں عبرت دے نشان ہن۔ ایہناں نوں ویکھ کے سانوں توبہ کرنی چاہیدی ہے۔ ہاں میں وی ایہو کہندا ہاں کہ سانوں توبہ کرنی چاہیدی ہے، اپنے غیر فطری ورتارے توں۔
پنجاب اندر پنجابی بولی دا مسئلہ اصل وچ سیاسی مسئلہ اے ایس مسئلے نوں پہلے دن تو ہی سیاست نال جوڑ دِتا گیا۔ افسوس پنجاب یا پنجابیاں بارے نہیں سوچیا، جو وی کوئی اُٹھیا اوہنوں قومی، یا عالمی سیاستدان بنن دافکر پیا رہیا، اوہناں نوں وی جیہڑے اپنے آپ نوں پنجابی دا سویک دس کے سیاست چمکاندے رہے تے اوہناں نوں وی جو ہمیش پنجاب دکھا کے گل دوجیاں دی کر دے رہے۔ایہہ صدیاں دا سفر ہے کدے اسیں سنسکرت دے غلام رہے، کدی فارسی دے تے اج انگریزی دے۔
پنجاب نوں ہمیش ہر پاسیوں ڈھا لگی رہی ہے۔ پہلوں دلی نوں پنجاب نالوں وکھرا کیتا گیا۔پھر پشاور دی ونڈ پائی گئی تے اوہنوں سرحدی صوبہ بنایا گیا۔ 1947ء وچ ایسے پنجاب دی ونڈہوئی، سرحد پار بھارتیاں اک پنجاب نوں تن حصیاں وچ ونڈ دتا، ہماچل، ہریانہ تے پنجاب۔ ہُن ایدھر بولی نوں ونڈیا جا رہیا اے تے اک وار فیر پنجاب دے ٹوٹے کیتے جا رہے ہن۔ پنجاب تے پنجابی چُپ ہن، کیوں اس واسطے کدی اوہناں نوں پنجابی بنن ہی نہیں دتا گیا۔ تسیں آپ دسو کدے کسے گونگے بول کے کہیا ہے کہ میریاں سدھراں کیہ ہن، نہیں! اوہ تاں وچارا گونگا ہے، پنجاب گونگا ہے، مذہب دے نام اُتے، قومی ایکتا دے نام اُتے، بین القومیت دے نام اُتے۔
بولی دا سوال قوم دی تقدیر سنوارن وگاڑن وچ بہت اہم رول اد اکردا ہے۔ اج بابا فرید تے خواجہ غلام فرید دیاں ونڈیا پائیاں جا رہیاں ہن۔ اج فیر پنجاب چپ ہے کیوں ایس واسطے کہ اوہ گونگا ہے۔ گونگے سینت تے مار سکدے ہن بول نہیں سکدے۔ میں سیاست داناں نوں عرضوئی کردا ہاں کہ تسیں پنجاب نوں اوہدی زبان دے دیو۔ تہاڈیاں ادھیاں اوکڑاں حل ہو جاون گیاں۔ پر ایہہ گل کرے کون۔ سریر دے سارے انگاں دی ہوندنوں قبول کرن نال ہی جسم مکمل ہوندا ہے، جے انگاں توں انکاری ہوو گے تاں فیر ڈاکٹر نوں پتا نہیں چلے گا پئی سریر دے کیہڑے حصہ وچ پیڑ اے۔اج سندھیاں کول اوہناں دی بولی دا حق اے۔ بلوچ تے پٹھان اپنی سیہان رکھدے ہن، ہے کسے وچ ہمت کہ کوئی اوہناں ول اکھ بھر کے وی ویکھ سکے۔ ایہہ گل پکی ہے کہ بولی دا مسئلہ اک سیاسی مسئلہ اے۔ پاکستان دے آئین تے قانون موجب پنجاب دے بالاں دا ایہہ حق اے پئی اوہناں نوں تعلیم اوہناں دی ماں بولی وچ دتی جاوے تاں جو اوہ پاکستان دی ترقی وچ اپنا پورا حصہ پا سکن۔ ایہہ حق اوہناں نوں فطرت تے اقوام متحدہ ولوں جاری کیتے انسانی حقاں دے چارٹر تے آئین پاکستان نے دتا اے، جے تسیں نہیں فیر آئین دی راکھی کون کرے گا۔
کُوک فریدا کُوک توں، جیوں راکھا جوار
جب لگ ٹاندا نہ گرے تب لگ کُوک پکار


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels