Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجابی تے سیاست

پنجابی تے سیاست

عاصم چودھری
February 23rd, 2013
5 / 5 (1 Votes)

دنیا دی کسے وی زبان نوں جیو ندیاں جاگدیاں رکھن وچ سیاست تے حکمراناں دی بجائے اوس زبان نو ں بولن والیاں دا چوکھا ہتھ ہوندا اے، جد زبان بولن والے ای اپنی زبان نوں دیس نکالادے چھڈن تے فیر کوئی سیاسی شعبدہ بازی زبان نوں مرن توں نہیں بچا سکدی۔جتھے تائیں پنجاب دی سرحد اپڑی اوتھے تائیں پنجابی بولن والے وی اپڑے تے پنجابی دے ودھا دا موجب بنے۔ تاریخ دے ورقیاںاندر پنجاب دا کھلار ویکھئے تے پتہ چلدا اے کہ پنجاب دیاں سرحداں ایہدے پنج دریاواں توں سیراب ہون والی زمین توں کدھرے ودھ علاقیاں تے پھیلیاں ہوئیاں سن ۔ پنجاب دے قدیم آثار مطابق پنجاب دیاں سرحداں شمال وچ سلسلہ کوہ ہندو کش تے پیر پنجال ، زنسکار تے دھولدھر تک، شمال مغرب وچ گندھا را تے کھمبو جاتک، جنوب وچ بیکا نیر تے جیسلمیر دے شمالی حصّیاں تے دریائے سندھ دے مشرق وچ واقع اُچیرے سندھ تک پھیلیاں ہوئیاں سن۔مشرق وچ دریائے جمنا دے مغربی علاقے تھانیسر تے سرہنداتے مغربی پاسے پنجاب دیاں سرحداں دریائے سندھ دے پار بولان تک پھیلیاں ہوئیاں سن۔ جد کہ سکھ دور وچ پنجاب دیاں حدّاں اندر پشاور، سارے ڈیرے، ہزارہ، کشمیر، تبت، لداخ ،جموں ،کانگڑہ، منڈی ،سکیت ، کلو، ملتان، بہاولپورتے کوہ سلیمان تک دے علاقے شامل سن۔ پنجاب دے کھلارتوں اندازہ لایا جا سکدا اے کہ پورے پنجاب اندر پنجابی کدے وی حکمراناں دی سرپرستی دی محتاج نہیں رہی، ایس زبان نوں ایہدے بولن والیاں نے ہسدی وسدی رکھیا اے۔

پنجاب دے سیاسی کردار ول جھات پایئے تے پتہ چلدا اے کہ مہا بھارت توں لے کے پانی پت دیاں لڑائیاں تک پنجاب ہمیش میدان جنگ بنیا رہےا اے ، پنجاب نے آون والے حملہ آوراں نوں جی آیاں نوں ای نہیں آکھیا اوس سکندر اعظم دے خلاف کھلون دی جرات وی کیتی سی، جد مغل بادشاہ اکبر نے دین الہٰی دا چکر چلایا تے اوہدے خلاف جھنڈا پنجاب ولوں چُکیا گیا ، ایہہ سلسلہ مغلاں دے دور دے دُلّابھٹی تے انگریز دور دے احمد خاں کھرل تک جاری رہیا۔ ایہہ گل وی بھلن والی نہیں کہ پنجاب تے انگریزاں دا قبضہ سب توں بعد وچ ہویا، پنجاب نے سو سال غلامی اندر لنگھائے جد کہ بنگال تے ہور کئی دوجے صوبیاں دو دو سو سال تک غلامی کٹّی۔ لاہور دے شاہی قلعے تے انگریزراج قائم ہون دی تاریخ 1849 لکھی اے، سندھ 1843تے بلوچستان 1840ء وچ انگریز دے قبضے وچ آئے جد کہ خیبر پختونخواہ 1849ء وچ پنجاب دا ای حصہ ہوندا سی۔

جلیا نوالہ باغ دا قتل عام ہووے یابھگت سنگھ تے اوہدے سنگیاں دیاں پھانسیاں، مجلس احرار دیاں قربانیاں ، خاکساراں دیاں شہادتاں یا پاکستان ول لہو لہو ہجرت، پنجاب نے اپنی پگ دا شملہ نیواں کدے نہیں ہوون دتا۔ ہر سیاسی تحریک پنجاب بِنا کامیاب کدے نہیں ہوئی، جٹّا پگڑی سنبھال، بھرتی  بند تحریک، ریشمی رومال، انٹی رولٹ ایکٹ تحریک، خلافت تحریک، غدر پارٹی، گوردوارہ سدھار تحریک، ہجرت تحریک، نہ مل ورتن تحریک، نیلی پوش، نوجوان بھارت سبھا تے کشمیر دی آزادی دی تحریک ، ایہہ ساریاں تحریکاں پنجاب تے پنجابیاں دی بہادری تے جرا ت دا نمونہ نیں۔

زبان دی گل کرئیے تاں ہندوستان وچ 1834ء وچ اردو نوں فارسی دی جگہ دفتری زبان قرار دتّا گیا، جد 1849ء وچ پنجاب دا الحاق ہویا تاں ایتھے وی فارسی دی تھاں اردو دفتری زبان بن گئی۔ انگریزاں توں کیہ شکایت، سکھّاں دے اپنے دور اندر دفتری زبان فارسی ای سی۔ اوس ویلے کسے پنجابی نے اپنی زبان دے حق واسطے لڑائی لڑی؟ 1865 ء وچ انجمن پنجاب دی نینہ رکھی گئی جہدا مقصد دیسی زباناں راہیں لوکائی نوں نویں مضمون پڑھانا وی سی۔ انجمن پنجاب نے 1882-83ء وچ دیسی زباناں دی ترقی واسطے اردو، ہندی تے پنجابی کمیٹیاں بنائیاں ،مسلمان تاں اردو دے حق وچ سن ایس پاروں پنجابی کمیٹی دے ممبراں وچ ہندو، سکھ تے انگریز سن پر کوئی مسلمان نہیں سی۔ ایس توں تسیں اوس ویلے دے پنجابیاں دی پنجابی نال سانجھ دا اندازہ لا سکدے او۔

انگریز سرکاردی پنجابی واسطے خدمت دا بھرواں ذکر کیتا جاندا اے کیو ں جے اوس عیسائی مشنریاں راہیں عیسائیت دی تبلیغ واسطے پنجابی لئی کئی ڈکشنریاں تے گرامراں بنوایاں ۔ ایہناں وچ ریورنڈ ولیم ،ایڈورڈ میکلیگن ، ولیم کیری، جان بیمز، سرر چرڈ فرانسس برٹن، جیمز ولسن تے اینڈریو جیوکس وغیرہ دے ناں ابھر ویں نیں۔ پر ایہناں انگریزاں بہتا کم پنجابی دے لہندے لہجے بارے کیتا جیس دی بِنا تے بعد وچ آون والیاں ایس لہجے نوں پنجابی توں وکھریاں کر چھڈیا۔

1947ء توں بعد پاکستان تے بھارت اندر پنجابی نال پنجابیاں تے سیاست کیہ کھیڈ کھیڈیا؟پاکستان دے آئین دا آرٹیکل 251دسدا اے پئی قومی زبان نال تعصب توں بغیر صوبائی اسمبلی قانون سازی دے راہیں صوبائی زبان دی تعلیم، ودھا تے استعمال لئی اقدامات کر سکدی اے۔پاکستان دے آئین نے تاں صوبیاں نوں اپنی زبان ورتن دی کھل دتی پر اوہناں ایس توں فائدہ نہ چکیا۔1979ء دی تعلیمی پالیسی وچ وی صوبیاں نوں کھُل دتی گئی کہ اوہ اپنی بولی راہیں تعلیم دے سکدے نیں پر پنجابی نوں اج تیکر تعلیم دین دا ذریعہ نہیں بنایا جا سکیا۔

بھارت دے آئین دا پارٹ (xvii)باب (II)(علاقائی زباناں) کسے وی ریاست دی قانون سازا سمبلی نوں ایہہ اختیار دیندا اے پئی اوہ اوس ریاست اندربولی جان والی اِک یا زیادہ زباناں نوں اختیار کر سکدی اے یا فیر ہندی نوں ریاست دی دفتری زبان دے طو ر تے ورتیا جا سکدا اے۔ بھارتی آئین دے Eight Scheduleآرٹیکل 344(1)تے 351، (زباناں)اندر اٹھاراں زباناں دتیاں گئیاں نیں جہناں وچ ہندی، کشمیری، پنجابی سندھی تے اردو وی شامل نیں۔

بھارت وچ پنجابی ہُن پنجابی گھٹ تے ہندی یاسنسکرت بہتی لگن لگ پئی اے، ایس دا کارن بھارت سرکاردی زبان بارے پالیسی اے۔ 1948ء وچ بھارت سرکار دے وزیر دا خلہ سردار پٹیل ایہہ گویڑ لالیا سی پئی سکھاں دی جڑت پاکستان نال رہنی ای رہنی اے کیوں جے اوہناں دے گور دوارے، ورثہ تے ہور بہت کجھ پاکستان اندر اے، اوس سکھّاں نوں لارا لایا کہ بھارتی آئین مطابق پنجابی سرکاری بولی بن سکدی اے پر دفتری کماں واسطے اجے ایہدے وچ ساہ ست نہیں اے، خیر پٹیالہ وچ ادارہ بنا دِتّاگیا۔ جیہنے رسالے چھاپنے شروع کر دتّے،ترجمے ہوون لگے ، سائنسی اصطلاحواں نوں پنجابی وچ ڈھالن دا کم شروع ہو گیا۔ ترجمے دا کم اجہے پر وفیسراں دے ذمّے لایا جیہڑے بولی دے بہتے جانو نہیں سن اوہناں ہندی تے سنسکرت ڈکشنریاں ورتیاں ،پنجابی نے ہندی تے سنسکرت دا سرخی پوڈر لالیا تے اصل پنجابی گواچ گئی۔

پاکستان تے بھارت وچ لکھی جان والی پنجابی اک دوجے توں ہڈوں وکھری اے، اساں عربی تے فارسی نوں اگے رکھیا ہویا اے تے بھارت نے ہندی تے سنسکرت نوں پنجابی دا حصہ بنان وچ کوئی کسر نہیں چھڈی۔ حال ایہہ ہو گیااے کہ ناں اسیں بھارتی پنجابی سمجھدے آں تے ناں اوہ ساڈی پنجابی، ایس پاڑنے پنجابی نوں دو حصّیاں اندر ونڈکے رکھ دتا اے تے اصل روح کدھرے نہیں لبھدی ۔

پنجاب پاکستان دا سب توں وڈا صوبہ اے پر پاکستان بنن دے پہلے تریہہ ورھیاں وچ صرف 23مہینے حکومت براہ راست کسے پنجابی کول رہی ۔ بعد دا حال وی کسے توں لکیا ہویا نہیں پردُکھ تے ایس گل دا اے کہ کسے اپنی ماں بولی واسطے کجھ نہیں کیتا۔ پنجاب سرکار نے 2004ء وچ اک ایکٹ راہیں پنجاب اِنسٹیٹیوٹ آف لینگوئج ،آرٹ اینڈ کلچر دی نینہ رکھی ،مقصد پنجابی زبان دی ترقی تے ودھا متھیا گیا۔ ایس ادارے اندر پنجابی لائبریری، پنجاب میوزیم، پنجاب آرٹ گیلری، پنجاب کیفے تے پنجاب آڈیٹوریم بنایا گیا۔ ایہہ ادارہ اک مہینہ وار رسالہ 'ترنجن' وی کڈھ رہیا اے، کئی کتاباں چھاپ چکیا اے۔ صوفی شاعراں دے دیہاڑ مناندا اے، ایس ادارے دے پر بندھ ہیٹھ پاکستان دا پہلا پنجابی ایف ایم ریڈیو اسٹیشن'ایف ایم 95پنجاب رنگ' وی لایا گیا اے۔
حال وچ ای قومی زبان دے مسئلے تے نواب یوسف تالپور دی اگوائی وچ 22ایم این اے دے دستخطاں نال قومی اسمبلی اندر قومی زبان بل 2010ء پیش کیتا گیا جس وچ منگ کیتی گئی کہ بلوچی، پنجابی،  پشتو، شینا/با لٹی، سندھی ،سرائیکی تے اردو نوں قومی زباناں دا درجہ دتا جاوے ۔ایس دا مقصد آئین دے آرٹیکل 251نوں بدلنا سی جہدے وچ اردو نوں ملک دی قومی زبان قرار دتّا گیااے۔ ایس بل نوں قانون تے انصاف دی سٹینڈ نگ کمیٹی نوں بھیج دتا گیااے جہڑی پہلاں ای اک اجہے بل نوں ردکر چکی اے جہدے وچ اٹھ علاقائی زباناں نوں ملک دیاں قومی زباناں قرار دین دی منگ کیتی گئی سی، کمیٹی نے بیگم نسیم اختر چوہدری دی اگوائی وچ بل دے خلاف ووٹنگ کراکے آکھ دتا پئی ایہہ سارے لہجے نیں زباناں نہیں۔

ایہہ گل منی جا چکی اے کہ کوئی قوم ماں بولی چھڈ کے ترقی نہیں کر سکدی۔ چین،جاپان تے کوریا نے انگریز ی نہیں سکھی ، کیہ اوہناں ترقی نہیں کیتی، اوہناں اپنی ماں بولی اندر تعلیم دتی تے اج دنیا دی اگوائی اوہناں دے ہتھ وچ اے۔ انگریز دور وچ شاہپور (موجودہ سرگودھا) دے ڈپٹی کمشنر میجر ولسن نے آکھیا سی کہ برطانیہ وچ جد سرکاری زبان لاطینی سی تے کوئی کوئی بندہ پڑھیا لکھیا لبھدا سی۔ جد فرانسیسی لائی گئی تے پڑھن والے ودھ گئے کیوں جے فرانسیسی انگریزی نال رلدی  ملدی سی۔ پر انگریزاں وچ وی تعلیم عام اودوں ای ہوئی جدوں انگریزی نو ں ہر پد ھر تے ورتیا گیا۔ایس لئی اوہدا کہنا سی کہ پڑھائی دی شرح (لٹریسی ریٹ) ماں بولی ورتے بِنا ودھ نہیں سکدی۔ تحقیق دسدی اے کہ جیہڑا نیانا ماں بولی دا جانو ہوندا اے اوس نوں دوجیاں زباناں وی سوکھیاں آجاندیاں ہن۔ اپنی زبان چھڈ کے اساں تریٹھ ورھے لنگھا بیٹھے ہاں نا ں اپنی زبان آئی تے نہ انگریزی۔

ویلے دی اکھ کہندی اے پئی زباناں کدے وی حکمراناں موجب ترقی نہیں کیتی ، زبان دا ودھا اوس دے بولن والیاں دی وجہ نال ای ہوندا اے۔ جد پنجابیاں نے آپو پنجابی نوں چھڈ دتا اے تے فیر کسے د وجے دا کیہ گلہ کرنا۔ اسیں اپنے بالاں نوں انگریزی د ی تعلیم دوانا چا ہنے آں پر پنجابی کانفرنساں وچ مڈھلی پدھر تے پنجابی وچ تعلیم دیون دی منگ وی کر دے آں۔ جد تیکر ایہہ منافقت ساڈے وچ موجود اے اوس ویلے تک پنجابی نوں اوہدا حق نہیں مل سکدا۔ اکثر سنیا جاندا اے پئی فلانا ںزبان دی ریاست کر رہیا اے، سندھی تے سیاست کیتی جا رہی اے، بلوچی تے پشتو زبان راہیں سیاست دیاں دکاناں چمکایاں جارہیاں نیں، پنجاب وچ وی سرائیکی دے ناں تے سیاست کیتی جا رہی اے۔ ایہہ گلاں اساں روز سُندے آ ں پر ساڈے تے کوئی اثر نہیں ہوندا کیوں جے اساں آپو دوغلے آں، سّجی وکھا کے کھّبی مار دے آں، کہندے کجھ تے کر دے کجھ آں ۔ پر دلوں تے اِکّو ای ہاہ نکلدی اے کہ کدے کوئی پنجابی دے ناں تے وی سیاست چمکائے، پنجابی دے ناں تے وی سیاسی بازار گرم ہووے،بیان بازی ہوے، جلسے جلوس ہوون، خورے کدوں پنجابی دی واری آوے گی، انج نہ سہی سیاست راہیں ہی سہی۔
کتابیات:
پنجابی زبان۔ پنجابی زبان و ادب کی مختصر تاریخ۔ مرتب۔ ڈاکٹر انعام الحق جاوید۔ اسلام آباد: مقتدرہ قومی زبان، 1997ئ۔
خان، محمدآصف۔ پنجابی بولی دا پچھوکڑ۔ لاہور: پاکستان پنجابی ادبی بورڈ، 1996ئ۔
ذووالفقار، غلام حسین، ڈاکٹر۔ پنجاب: تحقیق کی روشنی میں۔ لاہور: سنگ میل پبلی کیشنز، 1991ئ۔
رامے، محمدحنیف۔ پنجاب کا مقدمہ۔ لاہور: سنگ میل پبلی کیشنز، 2010ئ۔
شہباز ملک، ڈاکٹر۔ پنجابی ادب تے منزل پاکستان۔ لاہور: عزیز بک ڈپو، 1995ئ۔
فاروق ندیم، ''پنجاب+پنج ند(2)''۔ سویر انٹرنیشنل فروری 2011ئ: 14-7
فقیر، فقیر محمد، ڈاکٹر۔ پنجابی زبان و ادب کی تاریخ۔ لاہور: سنگ میل پبلی کیشنز، 2002ئ۔
منظور اعجاز، ڈاکٹر۔ ''میری چنتا پنجابی زبان گھٹ تے پنجابی لوک بہتے نیں''۔ WICHAARَََََ ۔ 22 فروری 2011ئ۔




Zulfiqar Halepoto. "National Language Bill: A Viewpoint". Indus Herald. 27 February 2011
< http://indusherald.blogspot.com/2011/02/national-language-bill-viewpoint.htmlِِِِ>

The Constitution of the the Islamic Republic of Pakistan.


Constitution of India.



Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels