Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجابی زبان بارے بے رخی والا وتیرہ کیوں؟

پنجابی زبان بارے بے رخی والا وتیرہ کیوں؟

درشن سنگھ آشٹ (ڈاکٹر)
September 5th, 2010

پنجاب دی بدقسمتی ہی سمجھو کہ کجھ اک نوں چھڈ کے، اس نوں بہتے دوراندیشی والے دانشور سیاستدان نصیب نہیں ہوئے۔ پنجاب دے ایہناں آپنیاں نے پنجاب دی نویں پیڑھی نوں سیاسی طور تے غلام بناؤن وچ کوئی کسر نہیں چھڈی۔ پنجابی ورگی مہان بولی، جس دا مڈھ ١٠٠٠ عیسوی توں ناتھ جوگیاں اتے بابا شیخ فرید دے سمیاں نال جا جڑدا ہے، دی پُران اتے اہمیت نوں اکھوں پروکھے کیتا جاندا رہیا ہے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے آپنے راج وچ وی اس نوں سرکارے دربارے اوہ درجہ نصیب نہیں ہویا، جیہڑا ہونا چاہیدا سی۔ ١٨٣٥ عیسوی وچ میکالے ولوں تیار کیتے بولی نظریے (جس ہیٹھ انگریزی بولی نوں سکھیا اتے راج پربندھ دی بولی اعلانیا گیا سی) نوں پنجاب صوبے اُپر وی سختی نال لاگو کر دتا گیا۔ اس طرحاں پنجاب صوبے دے بچیاں نوں اوہناں دی آپنی مادری زبان نالوں توڑ کے اجیہی بولی مطلب انگریزی دے لڑ دھگانے لا دتا گیا، جس نال قومی بولی دے ناں تے پنجابیاں دی آپنی زرخیز سوچ نوں کھورا لگنا شروع ہو گیا۔ ١٩٤٧ وچ جدوں بھارت اتے پاکستان دی ونڈ ہوئی تاں اس نال پنجابی رہتل، ادب اتے وسیب ہور وی بری طرحاں متاثر ہوئے۔ پنجابی زبان تے اس توں وڈا ظلم ہور کیہ ہونا سی کہ ایہہ دو حصیاں وچ ونڈی گئی۔ مطلب روح اک تے جثے دو۔ بھارتی پنجاب وچ لکھی جان والی پنجابی بولی نوں گورمکھی تے پَچھمی پنجاب وچ بولی جان والی پنجابی نوں شاہمکھی لپی دا ناں دے کے وسیبی اتے بولی وکھریویں کھڑے کرن دی کوشش کیتی گئی۔ دوواں پاسیاں ول بولی جان والی زبان اکو پر لکھت پکھوں دو وکھ وکھ روپ۔ لہندے پنجاب وچ پنجابی بولی دے رواجی شاہمکھی روپ نوں بھارتی پنجاب دے پڑھیار نہیں پڑھ سکدے۔ ایہو حالت لہندے پنجاب دے پڑھیاراں دی ہے جو گورمکھی لپی پڑھن توں آتر ہین۔

اج بھاویں دنیا دیاں کل ١٨٠٠ زباناں وچوں پنجابی بولی نوں ١٣واں مقام حاصل ہے پر اج دی پنجابی بولی دے ادھیئین اتے پڑھائی دیاں آپنیاں اوکڑاں ہین جیہناں دے حل لئی منصوبے الیک کے اوہناں نوں عملی روپ دین دیاں ایماندارانہ کوششاں کیتیاں جانیاں چاہیدیاں ہین۔ اج پنجاب دے پنڈاں اتے شہراں وچ چپے چپے تے انگریزی میڈیم سکولاں دی بھرمار ہے۔ اس بارے اُکا پٹیالہ شہر دی مثال ہی کافی ہووے گی جتھے اس ویلے لگ بھگ ٤٠٠ سکول (سنے سرکاری ماڈل سکولاں دے)، ننھی عمر دے بچیاں نوں انگریزی سکھاؤن والے تیاری سکول بن چکے ہین اتے پنجابی لئی ایہناں وچ اوہ تھاں بالکل نہیں ہے جیہڑی انگریزی بولی دی ہے۔ اسے پچھوکڑ وچ جے اسیں پنجاب دے پنڈاں دے نجی سکولاں وچ پنجابی بولی دی پڑھائی دی حالت تے جھات پائیے تاں ویکھدے ہاں کہ ان پڑھ پنجابی ماپے وی آپنے بچیاں نوں انگریزی میڈیم سکولاں وچ داخل کرواؤن وچ دلچسپی لیندے ہین۔ ١٩٩٨ وچ پنجاب سرکار نے پہلی جماعت توں ہی انگریزی دی پڑھائی لازمی مضمون وجہوں لاگو کیتی سی۔ اس نوں ویکھدیاں یورپ دی مثال دینی بندی ہے جتھے باہرلی بولی ستویں جماعت توں لاگو کیتی جاندی ہے۔ یورپ وانگ کینیڈا اتے امریکہ وچ وی اوبھڑ بولی دی پڑھائی سیکنڈری سٹیج تے اخیر وچ کرواؤن دی روایت ہے۔

میرا اتھے ایہہ کہن دا مطلب نہیں ہے کہ انگریزی سکولاں وچ آپنے بچیاں نوں پڑھاؤنا کوئی گناہ ہے، ہاں آپنی ماں بولی پنجابی دی قیمت تے دوجیاں بولیاں دی چکاچوندھ پچھے انھے واہ لگے رہنا گناہ ضرور ہے۔ اصل وچ ایہدے پچھے وی سیاسی تے خودغرضی لابھ لک چھپ کے کارج کردے وکھائی دیندے ہین۔ مشہور پنجابی سوجھوان پروفیسر پریتم سنگھ نے آپنی کتاب "پنجابی دیاں جڑھاں وچ تیل" وچ کجھ اجیہا ہی انکشاف کیتا ہے۔ پنجابی نال سچے دلوں موہ رکھن والے لوک سکولاں وچ انگریزی پڑھاؤن دے مخالف نہیں ہین پر ایہہ وی نہیں چاہندے کہ پنجابی زبان دی بے قدری ہووے اتے پیر پیر تے انگریزی میڈیم سکول قائم ہون۔ اس حوالے وچ پروفیسر پریتم سنگھ ہوراں نے اک تھاں کھلا بیان دیندیاں لکھیا ہے، میں کسے اک لیکھ وچ وی نہیں کہیا کہ پنجاب دے سکولاں وچ انگریزی بالکل نہیں پڑھائی جانی چاہیدی۔ میں وار وار ایہہ وی نتارا کرن دی کوشش کیتی ہے کہ میں پرائمری دیاں کلاساں وچ، ماں بولی توں چھٹ، کسے وی ہور بولی دی باقاعدہ سکھیا چالو کرن والی پالیسی دا کٹڑ مخالف ہاں۔ پرائمری توں اُپر دیاں جماعتاں وچ انگریزی دی پڑھائی جاری کرن جاں جاری رکھن دی مخالفت نہ میں اگے کیتی ہے، نہ ہن کردا ہاں، پر میں کوٹھے اتے کھڑے ہو کے اعلان کرنا چاہوندا ہاں کہ میں جانی دشمن ہاں پنجاب وچ انگریزی جاں کسے وی غیر بولی نوں پنجاب دے بچیاں دی سکھیا دا میڈیم بناؤن والی پالیسی دا، کیونکہ آپنی بولی نوں اپاہج بناؤن لئی اس توں ودھیرے اثردار تے خطرناک وسیلہ ہور کوئی ہو ہی نہیں سکدا۔انگریزی بولی دی پڑھائی پرائمری دے مکن توں بعد چھیویں جماعت توں شروع ہو کے میٹرک/ہائر سیکنڈری تک جاری رہنی چاہیدی ہے۔

پبلک سکولاں دے بناؤن والے قومی جاں صوبائی بولیاں دے سکھیا میڈیم بن جان تے اوازار تے پریشان ہین۔ ایہناں نجی تعلیمی اداریاں دے پربندھک ایہہ کدوں چاہن گے کہ آئی اے ایس، آئی ایف ایس، آئی اے آر ایس، انجینیئرنگ، ایم بی بی ایس اتے ہور اچ پدھری قومی امتحاناں/مقابلیاں دے امتحان دا میڈیم انگریزی دی تھاں پنجابی بنایا جاوے؟ حال وچ ہی پنجاب دے جیہناں ہونہار پڑھیاراں نے آئی اے ایس دا امتحان پنجابی میڈیم وچ پاس کرکے آپنے اتے آپنی ماں بولی پنجابی دے ناں نوں چار چند لائے ہین، کیہ اوہناں وچ کسے قسم دی قابلیت دی کوئی گھاٹ ہے؟ اصل وچ بھارت دیاں اچ پدھری تعلیمی نجی ستھاں، جیہناں دے وڈے دفتر عام طور تے دلی ہین، دے پربندھک کدوں چاہن گے کہ ماڈل سکولاں وچ انگریزی میڈیم دی تھاں پنجابی ورگی بولی لاگو ہووے؟ اوہناں دی ایہہ گھٹیا سوچ ہے کہ جے اجیہا ہو گیا تاں اوناں دیاں تعلیمی ستھاں دا بھلک دھندلا پے سکدا ہے۔ حالانکہ سکولاں وچ پنجابی بولی نوں سکھیا دے میڈیم وجہوں لاگو کرن دے مخالفاں ولوں کھڑے کیتے جان والے شکاں نوں رد کردیاں میسور وچ بھارتی بولیاں دے مرکزی سنستھان دے تتکالین ڈائریکٹر نے سال ٢٠٠٠ وچ باقاعدہ دفتری حکم جاری کرکے اس گل دی صفائی دتی سی کہ ماں بولی ہی، مڈھلی سکولی پڑھائی وچ سبھ توں قابل پڑھائی دا میڈیم ہو سکدی ہے پر خودغرضاں نوں کسے صوبے دی ماں بولی نال کیہ موہ ہو سکدا ہے؟ مڈھلیاں جماعتاں وچ پنجابی بولی نوں پڑھاؤن دے حق وچ گل کرن والیاں وچوں پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ دے وائس چانسلر ڈاکٹر جسپال سنگھ، پروفیسر پریتم سنگھ، ڈاکٹر ٹی آر ونود، پروفیسر گردیال سنگھ، ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند، سبط الحسن ضیغم، پروفیسر جسونت سنگھ جس، ڈاکٹر اختر حسین اختر (ایڈیٹر لہراں)، ستنام سنگھ مانک، جسبیر سنگھ جس اتے اشرف سہیل (ایڈیٹر پکھیرو) ورگے نمائندہ لکھاری آپنے مضموناں وچ وار وار پنجابی بولی دے حق وچ ایہہ ہوکا دیندے رہے ہین اتے دے رہے ہین کہ پنجابیو! آپنے بچیاں نوں آپنی ماں بولی دی اہمیت بارے کھل کے دسو، جھجکو نہ اتے ایہناں ہونہار پڑھیاراں دیاں مثالاں دیو، جیہناں نے بھارت دا آئی اے ایس مقابلے دا امتحان اُکا پنجابی وچ ہی دتا ہے اتے سارے ہندوستان دے لوکاں دیاں نظراں دا مرکز بن گئے ہین۔

اصل وچ ویکھیا جاوے تاں پنجابی بولی دی پڑھائی دے عمل نوں اوکھا بھارا بنا کے پیش کرن وچ ساڈے سوجھوان وی گھٹ قصوروار نہیں ہین۔ سکولاں نوں چھڈو، کالجاں اتے یونیورسٹیاں وچ پنجابی بولی دا عمل جنا سرل تے سکھدائی ہونا چاہیدا سی، اونا ہی اوکھا ہو رہیا محسوس ہوندا ہے۔ کجھ عرصہ پہلاں لاہوروں اک سجن نوں چڑھدے پنجاب دی اک یونیورسٹی وچ پنجابی بولی تے ادب نال جڑے اک اکادمک سیمینار وچ رلت کرن دا موقع ملیا۔ پرچہ پڑھن والے اوس سوجھوان نے آپنے پرچے وچ اینی گوڑھی سنسکرت پا دتی کہ اوس لاہوریئے سجن نوں ادھ وچکاروں اٹھ کے پیپر پڑھن والے نوں ٹوکنا پیا، جناب! معاف کرنا۔ تہاڈے پرچے دی بولی میرے پلے بالکل نہیں پے رہی۔ مہربانی کرکے اس دا پنجابی وچ ترجمہ کرکے سنا دیو۔ اکادمکتا دے پڑ وچ پنجابی بولی نوں کیویں وگاڑ کے پیش کیتا جا رہیا ہے، پروہنے سجن دی ایہہ ٹوک ایسے دکھی کرن والی حالت ول سینت ماردی ہے۔ مینوں ایتھے پنجابی شاعر شوکت ڈھنڈواڑوی دا شعر چیتے آ رہیا ہے :

لاہیا نقاب چہرے، کئی داغدار نکلے۔
چوراں دے ناں پڑھے، سبھ پہریدار نکلے۔
اسیں سوچیا سی سانوں دسن گے روگ بارے،
افسوس! سبھ مسیحے، خود ہی بیمار نکلے۔

نویں پیڑھی وچ آپنی ماں بولی بارے سنیہ دا جذبہ پیدا کرن واسطے ضروری ہے کہ اوکھے بھارے تے بوجھل لفظ ورت کے پنجابی وچ گوڑھی سنسکرت رلاؤن دی پیدا ہو رہی اجیہی کوشش اُپر تتکال روک لگے۔ سانوں ہمیشہ ایہہ سائنسی سچائی چیتے رکھنی چاہیدی ہے کہ مڈھلیاں جماعتاں وچ پڑھن والا بچہ جیہڑا گیان آپنی ماں بولی وچ اُکا پنج چھ سال دی عمر وچ ہی آپنے آلے دوآلے اتے گھر پریوار وچوں سہجتا نال حاصل کر سکدا ہے، بچہ اوس گیان نوں غیر ماں بولی (اوپری زبان) راہیں باراں تیراں سالاں دی عمر تک وی حاصل نہیں کر سکدا۔ جے اسیں سچ مچ ہی پنجاب دی نویں پیڑھی دے آپنی ماں بولی پنجابی نال جڑے رہن دی سدھر رکھدے ہاں تاں اس واسطے سارے پنجابیاں نوں اک جٹ ہو کے پنجابی بولی، ادب اتے وسیب دی ترقی لئی اک دوجے دا ہتھ وٹاؤن دی بے حد لوڑ ہے۔ جے پنجاب دی نوجوان پیڑھی ہی پورے دل اتے پورے دھیان دے جذبے نال جاگروک ہو جاوے تاں پنجابی مخالف ڈھانیاں نوں آسانی نال بھانج دتی جا سکدی ہے اتے اوہناں نوں احساس کروایا جا سکدا ہے۔ پنجاب دے جم پل بچے تاں پہلاں ہی آپنا ورثہ بھلا کے اوبھڑ پَچھمی وسیب دی سوچ اتے رہن سہن دی دلدل وچ دھسدے جا رہے ہین۔ سانوں سچیت ہون دی لوڑ ہے کہ جے اک واری ماں بولی کملا گئی تاں بولی سہارے اسریا ہویا وسیب اپنے آپ ختم ہو جاوے گا۔

سو، سانوں ساریاں نوں مادی سوچ چھڈ کے کلدیپ نایر دی ایہہ ونگار چیتے رکھنی چاہیدی ہے، مینوں پیسہ کماؤن دی اونی چنتا نہیں ہے جنی اس گل دی کہ جے بولی تے وسیب نہ رہیا تاں ساڈے پلے رہ کیہ جاوے گا؟


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels