Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجابی بولی دیاں رواجی آوازاں نُوں اپناون دی لوڑ(پہلی لڑی)

پنجابی بولی دیاں رواجی آوازاں نُوں اپناون دی لوڑ(پہلی لڑی)

جسوندر سندھو
January 25th, 2010

بولی اک چلدا ہویا وسیلہ ہوندا ہے، جس دا بھنڈار ویلے نال ودھدا رہندا ہے۔ بولی لوکاں ولوں لگاتار ورتیا جان والا وسیلہ ہون کارن اس و چ ان گنت تجربے ہوندے رہندے ہین، چھوٹیاں چھوٹیاں سرجناواں ہوندیاں رہندیاں ہین، بولی دے لہجے تے مخول ہوندے رہندے ہین،اگر مگر ہوندی رہندی ہے، ٹھیک جاں نہ ٹھیک ہون دیاں بحثاں تے چھوٹے موٹے جھگڑے وی ہوندے رہندے ہین۔ اجہے سبھ کم جیوندیاں بولیاں دیاں اچیچتاں ہوندے ہین۔ اس وچ کوئی وی اولّی گل نہیں ہے۔

پنجابی تاں اوہناں بولیاں وچوں اک ہے جیہناں نوں ات چلاواں کہیا جا سکدا ہے۔ بولی دے چلدے ہون ہون جاں حرکت وچ ہون دے کئی کارن ہوندے ہین۔ سبھ توں وڈا اجوکا کارن تاں ہے میڈیا وسیلیاں دا دنو دن ودھنا ہونا ہے جو عام لوکاں وچ سانگے دیاں آساں ودھائی جا رہے نیں۔ انٹرنیٹ، ٹیلیفون، تے سیل (موبائل) فون نے تاں دنیاں بھر چوں آپنے پیاریاں نال رابطے کرن نوں اینا سوکھا کر دتا ہے کہ عام لوک ایہہ ہر روز کر رہے ہین۔

پنجابی دے چلدے رہن دا دوجا سبھ توں وڈا کارن ہے (جو تاریخی کارناں چوں شاید سبھ توں وڈا ہووے) پنجاب تے پردیسی دھاڑویاں دے حملے۔ خاص کرکے اوہ دھاڑوی جو پنجاب دے حاکم وی بنے۔ حملہ آور تاں آؤندے ہی رہندے سن۔ پنجابی علاقیاں نال اوہناں دا وچار وٹاندرا کجھ نویں لفظ چھڈ جاندا سی۔ اس دی اک مثال پنوں (٢٠٠٧) نے آپنے مارچ دے مہینے کینیڈا وچ چھپدے خبرنامہ اخبار وچ چھپے اک لیکھ وی پیش کیتی ہے کہ کیویں اردو اک لشکری بولی دی طرحاں ہوند وچ آئی تے ہولی ہولی اک قومی بولی دا درجہ اختیار کر گئی۔

بھاویں حملہ آور واپس وی چلے جاندے ہون، پر لفظ پچھے رہ جاندے ہین۔ کئی لفظاں دا مطلب وی نہیں پتہ ہوندا، پر عام لوک اوہ لفظ ورتدے رہندے ہین۔ مثال لئی اک فارسی دا لفظ ہے "بج"، جو ساڈی بے بے سانوں جھڑکن ویلے ورتدی ہوندی سی۔ کہندی ہوندی سی، "تھونوں پے جائے بج"۔ میں کئی وار پچھیا کہ اس دا مطلب کیہ ہے؟ بے بے کھجھ کے کہندی ہوندی سی، "مینوں کیہ پتا اے، میری ماں مینوں کہندی سی، میں تھونوں کہہ دیندی ہاں۔" مگروں گورو گوبند سنگھ دا جفرنامہ پڑھن ویلے پتہ لگیا کہ "بج" فارسی دا لفظ ہے، جس دا مطلب ہے اسمانی بجلی۔

حملہ آوراں وچوں مغل تے انگریز سبھ توں ودھ اثردار رہے ہین، کیونکہ اوہ ایتھے حاکم بن کے رہے تے اوہناں نے ایتھے آپنی اولاد وی پیدا کیتی۔ ایہہ بڑی سدھی جہی گل ہی ہے کہ جدوں سرکاری کار گزاری کسے ہور بولی وچ ہوندی ہووے تاں لوک اوس بولی نوں سمجھن لئی تیار رہندے ہین تے اوس بولی دے لفظ اوہناں دی بول چال وچ داخل ہوندے رہندے ہین۔

وچلے تے اُچے میل دے ٹبر تاں حاکماں دی بولی اپناؤن نوں آپنا دھرم سمجھدے ہین۔ ایہہ ورتارا اوہناں ویلیاں وچ ہی نہیں اج وی چلدا ہے۔ اج دے ہندوستان تے ہندی بولدی اکثریت دا دبدبا ہے تے ساڈے وچلے میل دے لوک آپنے گھراں وچ ہندی بولن نوں چنگا جاندے ہین۔ پر بہتا امیر میل (ایہہ سارے دیس تے لاگو ہوندا ہے) اس نالوں وی اگے انگریزی نوں منہ مارن دے جتناں وچ ہے۔ اس ورتارے دا مونہوں بولدا ثبوت ہے انگریزی میڈیم سکولاں دی بھرمار۔ ایہناں سبھ سکولاں دا ناں پبلک سکول رکھیا ہویا ہے۔ ایہہ صاف ہی ہے کہ جیہناں نوں انگریزی لفظ پبلک (جو سرکاری بن دا ہے) دا مطلب نہیں پتہ، اوہ کنی اک انگریزی پڑھا سکدے ہین۔

سٹے وچ وچلے درجے دے پڑھیار پیدا کیتے جا رہے ہین، جو اک طرحاں دے کنزیومر کلچر وچ تاں فٹ ہوندے ہین، پر چوٹی دے سوجھوان بنن وچ اوکھتاں اوناں دے راہاں دے پہاڑ بن رہیاں ہین۔ وچلے تے اُتلے میل ایہہ سبھ کجھ انجانے وچ، پر آپنی مرضی نال کر رہے ہین۔ ایہہ ہائیبرڈ بچے نہ تاں آپنے وسیب نال ہی جڑدے ہین تے نہ ہی دوجیاں دے وسیب جوگے ہو سکدے ہین۔ میرے خیال وچ ایہہ وچکارلا میل اج دے بھارت دا دکھانت ہے۔ اس توں وڈا دکھانت ایہہ ہے کہ اس نوں کوئی سوجھوان وی آپنے کھوج وچار دے سرناویں وچ رلاؤندا نظر نہیں آ رہیا۔ جس دا مطلب ایہہ بن دا ہے کہ ایہہ ورتارا جیوں دا تیوں جاری رہے گا۔ اس سبھ کاسے دا اثر ساڈی بولی تے وی بہت پے رہیا ہے۔

پیر بندیاں:
جویں شروع وچ وی گل کیتی ہے، اسیں ہولی ہولی اجیہے لفظ وی آپنی بولی وچ رلاؤندے جاندے ہاں جو دوجیاں بولیاں توں آؤندے ہین۔ ہور بولیاں توں لفظاں دے نال نال نویاں آوازاں وی ساڈی بولی نوں ملیاں ہین، جو پہلاں ساڈے کول موجود نہیں سن۔ بہت ساریاں اجہیاں آوازاں نوں انکت کرن لئی اسیں ڈھکویں اشارے وی بنا لئے ہین۔ ش، خ، غ، ز، ف، تے ل وچوں ش تے ل نوں چھڈ کے باقی سبھ آوازاں فارسی جاں عربی مڈھ توں آئیاں ہین۔ ایہہ آوازاں پہلاں پنجابی کول نہیں سن۔ پر ل دی آواز ساڈے کول پہلاں توں ہے سی، اس دی پیشکاری لئی کئی وار پیر والا ہ ورتیا جاندا سی، جو بہتا بھنبھل بھوسے وچ پا دیندا سی۔ اوس اوکڑ دا حل ل نے کر دتا۔ ایہہ سودھ سوہن سنگھ جوش دی دین ہے (شریف، ٢٠٠٧)۔ ش دی آواز شاید ہندی تے فارسی دوہاں توں ہی آئی ہے، کیونکہ دوہاں بولیاں وچ ایہہ موجود ہے۔

انگریزی دے اکھر "ای" (ع) توں آئیاں آوازاں:
پنجاب وچ انگریزاں دے آؤن توں پہلاں تے پنجابیاں دے پردیس پہنچن توں پہلاں بیڈ، شیڈ، لیڈ، اینڈ، فرینڈ، ٹرینڈ وغیرہ لفظ پنجابی وچ نہیں ہوندے سن۔ انگریزی دے اکھر "ای" دی آواز نوں پیش کرن لئی پنجابی وچ اشارے ہون دا تاں سوال ہی پیدا نہیں ہوندا سی جدوں ایہہ آواز ساڈے لئی نویں سی۔ فیر ہولی ہولی اس آواز نوں انکت کرن لئی دلاواں دے نال ادھک (شد) جاں ٹپی لاؤنا شروع ہویا۔ ایہہ اس دی صحیح پیشکاری ہے، کسے طرحاں دی اوکڑ اس نوں پڑھن وچ نہیں آؤندی۔
چلدا۔۔۔۔۔۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels