Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> کوئی بولی کیویں مردی اے؟

کوئی بولی کیویں مردی اے؟

سرجیت سنگھ گوپی پور
November 15th, 2009

کجھ چر پہلاں پچھم دے دو پروفیسراں نے اک کتاب چھاپی سی جس وچ بندے اتے بولی نوں جوڑ کے پڑتالیا گیا سی۔ اوہناں نے سبھ توں پہلاں ایہہ حداں توڑیاں کہ لفظاں دا وکھائی دیندا جاں بولیا جاندا روپ ہی بولی ہوندا ہے۔ لفظاں دی چون اتے بولن دا ڈھنگ ہی نہیں سگوں اس توں وی اگے، سوچن دا ڈھنگ، اوس دی اندرونی اصل شے بولی ہوندی ہے۔ پچھم وچ جس طرحاں بولی بارے کھوج بارے دھڑا دھڑ کتاباں آ رہیاں ہین، اوس دا اندازہ تاں سوکھیاں ہی لایا جا سکدا ہے کہ اوہ بولی نوں کنی اہمیت دیندے ہین۔ گورو صاحبان نے وی گربانی وچ کئی تھاواں تے بولی دی اہمیت نوں اگھاڑیا ہے۔

عالمی حالات
عالمی پدھر تے وکھ وکھ بولیاں بارے کئی رپورٹاں آ چکیاں ہین اتے اوہناں وچ مر رہیاں بولیاں دی وی نشاندہی کیتی گئی ہے۔ آپنی ہوند نوں لے کے خطرے وچ پئیاں بولیاں وچ پنجابی وی رلتی ہے، جس وچ رتا وی غلط بیانی نہیں ہے۔ ایسے کرکے اسیں سارے پنجابی نوں بچاؤن لئی پباں بھار ہو رہے ہاں۔ جیہڑے دلیلاں دیندے ہین کہ پنجابی بولی کینیڈا وچ ابھر رہی ہے جاں فلانے دیس وچ پنجابی دی چڑھدی کلا ہو رہی ہے یاں فیر دنیا وچ اینے کروڑ لوک پنجابی بولدے ہین، جس کارن اس نوں کوئی خطرہ نہیں۔ جیکر اوہ اجیہا سوچدے ہین تاں اوہ بھلیکھے وچ ہین۔ نیدرلینڈ دے بولی بارے اک کھوج پرچے موجب ایہہ آنکڑا بالکل اہمیت نہیں رکھدا کہ کسے بولی نوں بولن والیاں دی گنتی کنی ہے؟ اہمیت اس گل دی ہے کہ کسے بولی نوں بولن والے آپنی بولی نوں اگلیاں پیڑھیاں تک کس حد تک پہنچاؤندے ہین۔ مثال دے طور تے برازیل وچ ایمیزون دے جنگلاں وچ اک چھوٹا جیہا جتھا سراہا رہندا ہے جس دے قریب ١٥٠ ممبر ہین اتے ایہہ باقی دنیا توں بالکل وکھرے طور تے رہندا ہے۔ اس ذاتی جتھے دے سارے ممبر صرف تے صرف سراہا بولی ہی بولدے ہین۔ جتھے دا چھوٹا گھیر ہون دے باوجود اس دی بولی نوں کوئی خطرہ نہیں ہے کیونکہ ایہہ اگلی پیڑھی تک آپنے مڈھلے روپ وچ پہنچ رہی ہے جد کہ کئی کروڑاں دی گنتی والے اجیہے وی جتھے ہین جیہناں دی بولی اگلی پیڑھی تک ان بن نہیں پہنچ رہی، ایہناں وچوں پنجابی وی اک ہین۔

اس ویلے جیہو جہے حالات چوں پنجابی بولی لنگھ رہی ہے، اوہو جہے حالات چوں دنیا دیاں ہور وی کئی بولیاں لنگھ کے آپنی ہوند مٹا چکیاں ہین۔

بولی مرن دے کارن
عالمی پدھر تے بولی بارے ہوئی کھوج نوں واچدیاں بولی مرن دے کئی موٹے کارن ساہمنے آئے ہین۔ جدوں کسے بولی نے ختم ہونا ہوندا ہے تاں سبھ توں پہلاں اوس وچ محاورہ ختم ہوندا ہے اتے اوہ بولی ٹھیٹھ ہون دا گن گواؤنا شروع کر دیندی ہے۔ پنجابی دی گل کریئے تاں پنجابیاں دی نویں پیڑھی نوں پنجابی دے محاوریاں دی کوئی خاص سمجھ نہیں ہے اتے ایہہ سمجھ دنو دن غائب ہوندی جا رہی ہے۔ اجکل رسدار، ٹھیٹھ تے محاورے دار بولی صرف پنڈاں دے بزرگاں توں ہی سنن نوں ملدی ہے۔ نویں پیڑھی دی پنجابی بولی محاورے تے ٹھیٹھ لفظاں توں پوری طرحاں سکھنی ہوندی ہے۔

کسے بولی وچ اجیہی قواعد شروع ہون نال لفظاں دے مرن دی پرت پیندی ہے۔ اجیہے ورتارے دے ہیٹھ کسے بولی دے لفظ بھنڈار دا گھیرا چھوٹا ہون لگدا ہے اتے کسے ہور بولی دے لفظ اوس بولی دے غیر رواجی ہو گئے لفظاں دی تھاں لے لیندے ہین۔ سٹے وچ رلی ملی بولی ہوند وچ آ جاندی ہے۔ پر اس نال نقصان اک بولی دا ہوندا ہے جس دے لفظاں دی تھاں کسے دوجی بولی دے لفظاں نے لے لئی ہوندی ہے۔ نیدرلینڈ دے ایس کھوج پرچے موجب تنزانیہ دیاں کئی بانٹو بولیاں دی ہوند اس طرحاں ہی خطرے وچ پئی ہے اتے اوہناں دی تھاں سواہلی بولی لے رہی ہے۔

اجیہی حالت وچ اک بولی دا نقصان ہوندا ہے اتے دوجی بولی دا فائدہ۔ فائدہ ہمیشہ سماج دی طاقتور دھر جاں حاکم دھر نال جڑی بولی نوں ہوندا ہے اتے نقصان ہمیشہ محکوم گھٹ گنتی نال جڑی بولی نوں ہوندا ہے۔ عالمی رپورٹاں وی اس سچائی دا نتارا کردیاں ہین۔ اس حالت وچ اسٹیبلشمنٹ جاں حاکم دھر ولوں آپنی بولی نوں گھٹ گنتی دے لوکاں اتے سدھے جاں اسدھے ڈھنگ نال تھوپیا جاندا ہے اتے محکوم دھر اس وسیبی سامراج واد دے غلبے ہیٹھ آ کے آپنی ماں بولی نوں ہولی ہولی وسارنا شروع کر دیندی ہے اتے اسٹیبلشمنٹ دھر دی بولی نوں سچیت جاں اچیت طریقے نال اپنا لیندی ہے۔ گورو کال وچ اس دی اک ودھیا مثال ملدی ہے۔ اوس سمیں مسلماناں (مغلاں) دا راج ہون کارن غیر مسلم لوک وی گھر دے وچ آپنی بولی وسار کے میاں میاں اچاردے رہندے سن، جیہناں نوں اس گل توں ورجدیاں گورو نانک دیو جی نے ایہہ تک اچاری سی:
گھر گھر میا سبھنا جیا بولی اور تماری۔۔

اوس سمیں ساڈے لوکاں اتے عربی فارسی نوں بولن دا بھوت سوار سی، جویں اج ساڈے پنجابی لوک انگریزی ہندی نوں اوسے غلام جذبے کارن پسند کردے ہین، جس جذبے نال عربی فارسی نوں اوس ویلے پسند کیتا جاندا سی۔

وسیبی سامراج واد
اجکل پنجابیاں دی عام بول چال وچ ہندی اتے انگریزی دے لفظاں دی بھرمار ہو گئی ہے جو کہ وسیبی سامراج واد دا ہی سٹہ ہے۔ ہندی بھارت اتے راج کردے اکثریت بھائیچارے دی بولی ہے اتے انگریزی دا عالمی تے اکادمک پدھر تے چوکھا بول بالا ہے۔ اک بحث عام طور تے چلدی رہندی ہے کہ پنجابی نوں انگریزی توں ودھیرے خطرہ ہے جاں ہندی توں۔ ساڈے وچار موجب اک پکھ توں پنجابی نوں انگریزی نالوں ہندی توں ودھیرے خطرہ ہے کیونکہ بے شک پنجابی آپنی بول چال وچ انگریزی دے لفظاں دی کافی ورتوں کردے ہین پر اوہناں نوں اجے اینی سمجھ ہے کہ کیہڑا لفظ پنجابی دا ہے تے کیہڑا انگریزی دا۔ دوجے لفظاں وچ کہیئے تاں پنجابی لوک انگریزی دے لفظاں نوں اچیت پدھر تے انگریزی دے لفظ ہی مندے ہین پر ہندی بارے وچ ایہہ گل غور کرن جوگ ہے کہ پنجابی وچ جیہڑے وی (بناں کسے لوڑ توں) ہندی دے لفظ ورتے جاندے ہین، اوہناں نوں پنجابیاں نے سچیت پدھر تے وی پنجابی دے لفظ ہی من لیا ہے۔ اس دے ہیٹھ پنجابی دے آپنے ڈھکویں لفظ ہون دے باوجود اوہناں دی تھاں تے ہندی دے لفظ گوڑھ طریقے نال مشہور ہو گئے ہین جس دیاں کئی مثالاں دتیاں جا سکدیاں ہین۔ تن چار دہاکے پہلاں پنجابی وچ بولی دی تھاں تے بھاکھا لفظ ورتیا جاندا سی۔ جویں گورو نانک پاتشاہ نے وی گربانی وچ بھاکھیا (بھاکھا) لفظ ورتیا ہے

کھتریا تا دھرم چھوڈیا ملیچھ بھاکھیا گہی۔۔

سن ١٩٣٠ وچ سردار موہن سنگھ دی اک کتاب چھپی سی، جس دا سرناواں سی پنجابی بھاکھا تے چھندابندی۔ اس دے ٤٧ توں بعد وی انک چھپے سن۔ اس توں اڈ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ ولوں وی شروع شروع چ اک پرچہ کڈھیا گیا سی جس دے سرناویں وچ بولی دی بجائے بھاکھا لفظ آؤندا سی۔ اگھڑویں طور تے بھاکھا ہی پنجابی دا اصلی لفظ سی پر ہندی بولدے لوکاں دا راج ہون کارن بھاشا لفظ مشہور ہو گیا۔ ایسے طرحاں محکمے دی تھاں وبھاگ، دیہاڑے دی تھاں دوس، قوم دی تھاں راشٹر وغیرہ ہندی لفظ پنجابی وچ رواجی ہو گئے تے پنجابیاں نے ایہناں ورگے کئی ہندی لفظاں نوں پنجابی دے ہی من لیا۔

بولن والیاں دی قابلیت
کئی سجن پنجابی بولی دے پچھڑن دا کارن ایہہ مندے ہین کہ ایہہ بولی روزگار جاں معاشی پکھ توں لاہے وند نہیں رہی پر ایتھے قصور بولی دا نہیں، سگوں بولن والیاں دی قابلیت تے قوت ارادی دا ہے۔ سیاست دی ڈونگھی سمجھ رکھن والے اک چنتک نے آپنے اک لیکھ وچ لکھیا سی کہ جاپان ورگا چھوٹا جیہا ملک وپار وچ امریکہ نوں وی اکھاں دکھا رہیا ہے، اس دی وجہ ایہہ ہے کہ جاپانیاں نے آپنی بولی وچ گیان پیدا کیتا ہے تاں ہی اوہ دوجیاں نالوں بہتر ہین۔

کسے بولی دے مرن دا اک اہم کارن ایہہ وی ہے کہ جدوں بندے آپنی ماں بولی نوں بولن وچ شرم محسوس کرن لگدے ہین تاں اوس بولی دی عمر گھٹ جاندی ہے۔ نوجوان چنتک تے بولی سائنس دے کھوجی سردار سیوک سنگھ نے اک لیکھ وچ لکھیا سی کہ ہر بولی بدلدی ہے پر اوس دی آپنی ہی روانگی ہوندی ہے۔ جدوں بندے آپنی بولی بولن توں وی شرم منن اتے کسے ہور بولی نوں بولن وچ بہتا موہ وکھاؤن، اوس نوں بولی بدلن وچ نہیں گنیا جاندا، سگوں بندیاں دے بدچلن ہون دی نشانی گنیا جاندا ہے۔ پاکستان وچ کسے سمیں وڈی پدھر تے بولی جاندی پنجابی دی اپ بولی سرائیکی اج گمبھیر خطریاں نال جوجھ رہی ہے۔ پاکستان دی اک یونیورسٹی ولوں کیتی کھوج موجب اوس نوں خطرہ پیدا ہون دی وڈی وجہ ہی ایہہ ہے کہ اوس دے بولن ہارے آپنی بولی نوں بولن وچ شرم محسوس کرن لگ پئے ہین۔

کسے بولی دی لپی اک طرحاں نال اوس دی روح ہوندی ہے۔ لپی بدلن نال وی کسے بولی دی ہوند خطرے وچ پے جاندی ہے۔ جس لپی وچ کسے بولی نوں روائتی طور تے قلم بدھ کیتا جاندا ہے، اوہ ہی اوس بولی دی سبھ توں ڈھکویں لپی ہوندی ہے۔ اوہی لپی اوس بولی دے سارے معیاراں تے کھری اتردی ہے۔ افسوس دی گل ہے پنجاب دیاں یونیورسٹیاں وچ پنجابی دی ترقی لئی ہوندیاں اچ پدھری کانفرنساں وچ پنجابی دے اگھے لکھاری تے چنتک پنجابی دی لپی بدلن دیاں صلاحواں دیندے رہندے ہین۔ کئی تاں اس نوں رومن لپی وچ لکھن دا وی سجھاء دیندے ہین۔ عرب وچ محمد صاحب توں بعد جدوں خلیفے نے آلے دوآلے دے کئی علاقے جت لئے تاں جتے ہوئے علاقیاں وچ حکومت چلاؤن لئی اوس نوں بولی دا مسئلہ آؤندا سی کیونکہ ایہناں علاقیاں دی بولی عربی توں وکھری سی۔ خلیفے دے صلاحکاراں نے اوس نوں ایہہ سجھاء دتا کہ ایہناں علاقیاں دی بولی بدل دتی جاوے۔ خلیفے نے ایہہ سجھاء ٹھکراؤندیاں کہیا کہ ایہناں دی بولی نہیں، بولی دی لپی بدل دتی جاوے، بولی آپے ہی بدل جاوے گی۔ اس توں نتارا ہوندا ہے کہ کسے بولی دی نیاری ہوند نوں میٹن لئی اوس دی لپی نوں کیویں نشانہ بنایا جاندا ہے۔
پنجابیت مخالف فرقو طاقتاں وی ویلے کویلے تے پنجابی نوں دیوناگری لپی وچ لکھن دیاں صلاحواں دیندیاں رہیاں ہین۔ پر پنجابی چنتک ایہناں نقطیاں دا ذکر گھٹ ہی کردے ہین۔ پنجابی پیاریاں جتھے بندیاں پنجابی زبان نوں ہرمن پیاری بناؤن دیاں سر توڑ کوششاں کر رہیاں ہین پر اوہناں نوں بولی مرن دے کارناں نوں پہل دے مڈھ تے دھیان وچ رکھنا چاہیدا ہے۔ پنجابی بولی نوں سکھیا تے حکومت وچ لاگو کرواؤن دے نال نال اگلیاں پیڑھیاں تک پوری طرحاں پہنچاؤن لئی وی سچیت جتن کرنے چاہیدے ہین۔ اس توں اڈ پنجابیاں نوں اوہناں طاقتاں توں سچیت رہنا چاہیدا ہے جو بھارت دی وسیبی ون سونتا دیاں دوکھی ہین اتے بولیاں سنے وکھ وکھ وسیبی سموہاں دی نیاری پچھان نوں ختم کرکے ساریاں دا دڑا بناؤن دی کوشش وچ ہین۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels