Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت (اخیری لڑی)

پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت (اخیری لڑی)

پروفیسر پریتم سنگھ
November 2nd, 2009
5 / 5 (1 Votes)

جو کجھ میں ہن تک کہہ آیا ہاں، اوس توں ایہہ نتارا ہو گیا ہووےگا کہ ضروری نہیں، "پنجابیت" دے وڈے وڈے ہٹ کھولہہ کے بیٹھے ہوئے ہٹوانیاں پاسوں اکو طرحاں دی وتھ ملے۔ پھٹا بھاویں اوہی ہووے تے ہوکا وی بھاویں اوسے دا لگدا ہووے پر ورت ویہار تے چھیتی ہی پتہ لگ جاندا ہے کہ ایتھے تاں وکھری طرحاں دے سامان دا وپار ہوندا ہے۔ چیتے رکھن جوگ گل ایہہ ہے کہ جیہو جیہا کسے دا "پنجاب" اتے "پنجابی" دا نظریہ ہووےگا، اوس دی "پنجابیت" وی اوہو جہی ہی ہووے گی۔ "پنجابیت"، مطلب “ٹھیٹھ پنجابی پُنے” دا سدھا تعلق پنجابی لوڑاں دے گناں، لچھناں، اچیچتاں، رچیاں، حالتاں، شوکاں، جھکاواں، برتیاں، پسنداں، سواداں، سبھاواں، سوچاں، بھاواں، اڈاریاں، سفنیاں، ہمدردیاں تے نفرتاں وچلے سانجھے سوتراں نال ہے۔ جس نوں ایہہ سانجھے سوتر پچھانن تے نکھیڑن دا ول آ گیا، سمجھ لوو، اوس نیں “پنجابیت” دا راہ پا لیا۔ پر مشکل اودوں آ بندی ہے جدوں باسط صاحب ورگے ودوان “پنجابیت” دا چتر، ان بن الیکن دی تھاں، اوس نوں آپنے تعصب دے سنچے وچ ڈھال کے پیش کرن لگ پیندے ہن۔ مثلاً، باسط ہوراں دی “پنجابیت” دا سار ایہہ بندا ہے کہ جے بندہ پاکستانی ہووے پکا، مسلمان ہووے پکا تے پنجابی وی پکا ہی ہووے، تاں اوس دی “پنجابیت” اصلی منی جا سکدی ہے۔

“پنجابیت” بارے میرا وی اک نظریہ ہے۔، اوہ باسط صاحب دی “پنجابیت” توں کافی فرق والا ہے۔ ایہہ نہ اسلام نال سیتا ہویا ہے، نہ ہند نال تے نال سکھی نال، بھاویں ایہناں نال اوس دا کوئی جماندرو انجوڑ جاں ویر اکا نہیں ہے۔۔۔۔ سکھی نال تاں بالکل وی نہیں، کیونکہ ایہہ پنجاب دی آپنی دیسی اپج ہے۔ پر میری جگیاسا دا سدھا رخ اوناں سانجھیاں تنداں ول ہے جو سارے پنجابیاں دے دلاں تے دماغ دوالے ولیاں ہوئیاں ہین، بھاویں اوہ کسے وی دھرم دے دھارنی ہون، کسے وی دیس دے واسی ہون تے آپنے دیس دے کسے وی علا قے وچ رہندے ہون۔ ایہو ہن اوہ سانجھیاں تنداں، جیہناں نال “پنجابیت” دی انائی ہوئی ہے۔ میرا یقین ہے کہ ایہہ تنداں جنیاں بلونت ہون گیاں، پنجابیاں دی اک مٹھتا اونی ہی گف تے ہنڈھن سار ہووے گی۔ پر ڈبی تاں جے ساہ نہ آیا۔ سانجھ دے سوتر ہی تاں لبھ نہیں رہے۔ باسط صاحب اک طرحاں دے صورت لبھی پھردے ہین تے میں دوجی طرحاں دے لبھی پھردا ہاں۔ اجیہی کیہڑی جگت ورتیئے کہ سارے پنجابی بولدے لوکاں وچ ویاپ رہی سانجھ دیاں ساریاں تنداں دے سرے ساڈیاں ہتھاں وچ آ جان؟ دنیا دے جیہڑے سوجھواناں نے سماج دے اس گہر گنبھیر موضوع اتے کھوج کیتی ہے، اوہناں دا نرنا ہے کہ ایہہ سارے سوتر لوکاں دی تواریخ تے وسیب وچ مل جاندے ہین تے وسیب وچ اوہ سبھ کجھ آ جاندا ہے جو لوک بھرواسیاں، لوک منوتاں، وہماں بھرماں، لوک نشیدھاں، ریتا رسماں، لوک ناچاں، لوک دھناں، لوک کھیڈاں، لوک پہراویاں تے کھادھ خوراک دیاں عادتاں وغیرہ وچ موجود ہوندا ہے۔ ایہہ بیان پنجابی وسیب اتے وی پوری طرحاں لاگو ہوندا ہے۔

“پنجابیت” بارے لکھن والے بہت بدھی مان، میرے وانگ، سانجھ دا نعرہ تاں بڑی اُچی لاؤندے ہین، پر کوئی ایہہ کھیچل نہیں کردا کہ نٹھ کے، وسیب دیاں اُتے دسیاں سنچیاں دا اک اک کر کے نکھیڑ کرے۔ اس گھول دا نتیجہ ایہہ نکلدا رہیا ہے کہ جس تھر اتے پنجابیت دی سانجھ دے حق وچ گرما گرم نعر ے بازی چل رہی ہوندی ہے، اوس دے تھلویں تھر اتے پنجابیت دی اکتا تے اک مٹھتا دیاں نیہاں نوں کھور لاؤن والا پرواہ وی نال نال چل رہیا ہوندا ہے۔ آؤ ویکھیئے کیویں؟

بچے دے جمن توں لے کے اوس دے مرن تک جنیاں رسماں کیتیاں جاندیاں ہن اوہناں وچ، موقعے موجب، ہسن کھیڈن، کدن ٹپن، نشہ پانی کرن جاں رون پٹن دی سانجھ تاں بھاویں ہووے، پر اصل ریتاں ماپیاں دیاں دھرماں موجب، بالکل وکھ وکھ ہوندیاں ہین۔ ایہہ نہیں، ہندو، مسلمان تے سکھ، خاص طور اتے، اک دوجے دیاں ریتاں توں بالکل انجان ہوندے ہین۔ ایسے طرحاں، جس دیو مالا نوں ہندو مندے ہین تے پوجدے ہین، اوس نوں مسلمان تے سکھ نہ کوئی مانتا دیندے ہین تے نہ پوجدے ہین، ایہی گل اسلامی دیو مالا دے سانگے وچ، ہندواں تے سکھاں بارے کہی جا سکدی ہے۔ ایہناں دے یاترا ستھان وی وکھرے وکھرے ہین، اک دا منہ مکے مدینے ول ہوندا ہے تے دوجے دا کاشی تے پریاگ ول۔ سکھاں نے امرتسر جی دے درشن اشنان نوں آپنی ارداس دا حصہ بنایا ہویا ہے۔ ایہناں دے نت دے پوجا ستھان وی وکھ وکھ ہوندے ہین۔ اک دے پیر اوس نوں مسیت ول لے جاندے ہین، دوجے دے مندر ول تے تیجے دے گردوارے ول۔ مسلمان لئی مُردے نوں پھوکنا ورجت ہے تے ہندواں لئی اوس نوں دبنا: ہندو کنبھ دے میلے اتے ہردوار پہنچدے ہین تے مسلمان پیراں فقیراں دے عرساں اتے اوہناں دے مزاراں دی زیارت کردے ہین۔ ہندو ہولی کھیڈدے ہن، مسلمان نہیں کھیڈدے۔ ہندو دسہرا مناؤندے ہین، مسلمان نہیں مناؤندے۔ ہندو دیوالی مناؤندے ہین، مسلمان نہیں مناؤندے۔ مسلمان عیداں مناؤندے ہین، ہندو سکھ نہیں مناؤندے۔ اتے تواریخ گواہ ہے کہ کسے نہ کسے موقعے مسلمان، ہندواں تے سکھاں نال، ہندو، مسلماناں تے سکھاں اتے، سکھ، مسلماناں تے ہندواں نال سہوند توں بھجدے رہے ہین۔ اجیہی حالت وچ سانجھ دے نعر ے لا لا کے آپنے سنگھ پاڑی جانے، کیہ ٹھوس اصلیت توں فرار ہون والی گل نہیں ہے؟ کیہ سانوں جناب باسط صاحب دی سر وچ سر ملا کے کہنا پوے گا کہ پنجابیاں دی کوئی اکھنڈ “پنجابیت” نہیں ہے؟ کیہ کوئی ایسا سانجھا وسیب تھر ہے وی صحیح جس اتے پنجابیاں دے اکٹھے وچر سکن دی آس نظر آؤندی ہووے؟

اس سوال توں “وشو پنجابی کانفرنس” دے پربندھی بھجنا چاہن تاں وی لوکاں نے اوہناں نوں بھجن نہیں دینا۔ اس دا جواب تاں دینا ہی پینا ہے۔ جے کانفرنس پاس پنجابیت دا کوئی اکاگر نظریہ موجود ہے تاں اس بارے نتارویں سیدھ دین دی لوڑ ہے، ورنہ باسط صاحب دا دو پنجاباں، دو پنجابیاں تے دو پنجابیتاں والا تھیسس تاں میدان وچ ہے ہی۔

پنجاب تے پنجابی بارے میں آپنیاں راواں دے آیا ہاں۔ “پنجابیت” دے نظریئے بارے وی مینوں کوئی دوچتی نہیں۔ مینوں ایہہ اک سالم اکائی لگدی ہے، اس دی دپھیڑ جاں تپھیڑ اپرلی سطح اتے دسدی ہے، بنیاد دی اکاگرتا ان چھوہی ہے۔

پنجابیت نوں اک سالم اکائی میں اس کرکے نہیں مندا کہ اس منوت نال مینوں کوئی ذاتی، جماعتی، مذہبی، علاقائی، قومی، جاں راشٹری لابھ پہنچے گا جاں اس نال میری جاں میرے ہم مذہباں جاں دیس واسیاں دی کوئی مصلحت بجھی ہوئی ہے۔ میں ایوں مندا ہاں کیونکہ ایہہ اک سچائی ہے، جس نوں ہر بندہ پرتکھ ویکھ سکدا ہے۔ مثلاً، کوئی دسے کہ بھنگڑے، گدھے تے سمی ورگے لوک ناچ پنجاب دے عام لوکاں دی سانجھی تال سوجھ دی اپج ہین کہ ہندواں، مسلماناں جاں سکھاں وچوں کسے اکلے دی کاڈھ ہین؟ گھوڑیاں الاہنیاں، بولیاں، ٹپے، ماہیے تے ڈھولے پنجابی مٹیاراں تے گبھرواں اتے ساؤآں تے سوانیاں دے دل ساغراں وچوں نکلے سانجھے موتی ہین کہ مسیتاں، مندراں جاں گوردواریاں وچ تیار کیتے گئے مانک ہین؟ واراں، کافیاں، سی حرفیاں، بارامانہے، ستوارے، قصے تے غزلاں دوہاں پنجاباں دا سانجھا تے پیارا ورثہ ہین کہ نہیں؟ راجا سلوان، پورن، اچھراں، لونا، گورکھ، رسالو تے ہوڈی، گگے تے سخی سرور دے ناں ساڈے پنجابی کناں وچ اک جانی پچھانی سوجھی جگاؤندے ہین کہ نہیں؟ “راجا پورو (پورس) توں دلے بھٹی تک دلے بھٹی توں بھگت سنگھ تک، کھڑھیاں مچھاں والے پنجابیاں دی یاد، دوہاں پاسیاں دے پنجابیاں دا خون اکسار گرماؤندی ہے کہ نہیں؟ چڑھدے چھپدے، دوہاں پنجاباں دے پنجابیاں نوں پچھ ویکھو، ایہناں وچوں کوئی ہے، جو سسی پنوں، ہیر رانجھے، سوہنی مہنیوال، مرزا صاحباں جاں روڈے جلالی نوں، آپنے پاسیوں دیس نکالا دے کے راویوں پار جاں ارار دھکن نوں تیار ہووےگا؟ نانی ہووے جاں دادی، بھوا ہووے جاں مامی تے ماں ہووے جاں ماسی، جے اوہ پنجابن ہے تاں بچیاں نوں پہلی کہانی چڑی تے کاں دی سناؤندی ہے، جیہناں دی کھچڑی بناؤن دی تقریباً سرے چڑھ چکی سانجھی کھیڈ نوں، اک دھر دی بے ایمانی، پوری طرحاں برباد کرکے رکھ دیندی ہے۔ کیہ پَچھمی پنجاب دیاں چڑیاں تے کاں مسلمان بچیاں دے دل پرچاوے لئی، کھچڑی دی تھاں، ہن وڈے ماس دی ہانڈھی چاڑھدے ہین۔ کیہ دھناڈھ پنجابیاں دے بچیاں لئی اس آد جگادی بال کہانی دے غریبڑے جہے پنچھیاں دی تھاں موراں تے بلبلاں نے لے لئی ہے تے کھچڑی دی تھاں (منگ لئی) پلاؤ تے شامی کباب جاں کیک پیسٹریاں نے لے لئی ہے؟

ونجھلی، الغوزے، تونبی، اکتارے، ڈفلی، ڈھڈ تے ڈھول ورگے سازاں دی سانجھ ول کدی دھیان دتا جے؟ جیہناں نوں اسیں “لوک” کہندے ہاں، رب جھوٹھ نہ بلاوے، اوہ تاں میں سرحد دے دوہیں پاسیں، ایہناں سازاں دیاں دھناں اتے اکسار جھوم دے تے میلھ دے ڈٹھے ہین۔

آپنیاں پینڈو کھیڈاں ول کدی اڈدی اڈدی نگاہ ہی مار ویکھو۔ تھال، ککلی، لکن میٹی، کوٹلا چھپاکی، گلی ڈنڈا، کھدو کھونڈی، کبڈی، سؤنچی، کشتی، باراں ٹینی، وغیرہ لئی دوہاں پنجاباں وچ اکو جنی چاہت ہے۔

ہن ویکھیئے اک طرحاں دی سانجھ۔ سر توں پیراں تک آپنے پنڈے دے اک اک انگ دا ناں لے کے ویکھو خاں ۔۔۔۔ وال، سر، کھوپری، متھاں، بھروٹے، جھمنیاں، اکھاں، نک، ناس، منہ، ہونٹھ جاں بلھ، دند، داڑھ، مسوڑے، جیبھ، تالو، سنگھ، گلا، دھون، گچی، چھاتی، کچھ، بانھ، وینی، گٹ، ہتھ، انگوٹھا، انگل، چیچی، وکھی، کھچ، لک، پٹ، جنگھ، ٹنگ، لت، گوڈا، گٹہ، کھری تے تلی وغیرہ۔ ایہناں وچوں بہتی گنتی اوہناں لفظاں دی ہے جو سارے پنجابیاں دے سانجھے ہین۔

ہن آپاں آپنے رشتیاں دی سانجھ لئیے، پہلا نانکیاں دے ۔۔۔ ماں، نانا، نانی، ماسی، ماسڑ، ماما، مامی تے پھیر دادکیاں دے ۔۔۔۔ پیو، دادا، دادی، تایا، تائی، چاچا، چاچی، بھوا تے پھپھڑ۔ ایسے طرحاں، اؤنتری، متریئی، سس، سوہرا، سالا، سالی، سانڈھو، ننھیس، ددھیس، پھپھیس، ملیہرا، تے خبرے ہور کنے نیڑے تے دور دے رشتے ہے نیں جیہناں نوں دوہاں پاسیاں دے پنجابی اکو جہی سوکھ نال ورتدے ہین۔

رکھاں سبزیاں بھاجیاں، زمیناں، کھیتی باڑی، مال ڈنگر، کپڑے لتے، ہٹی جاں وپار نال سانگا رکھن والے سانجھے لفظ گنن لگیئے تاں اج دی دیہاڑی بھاویں ساری لگ جاوے، سانجھے لفظ نہیں مکن لگے تے ایہناں وچوں بہتی گنتی اوہناں لفظاں دی ہووے گی جو دوہاں پنجاباں وچ اکسار ورتے جاندے ہین، پر ہور کسے گوانڈھی صوبے وچ جاں تاں ملدے ہی نہیں تے جاں بدلے ہوئے بھیس وچ ملدے ہین۔

وکھ وکھ کھیتراں نال سانگا رکھن والے ایہو جہے سانجھے لفظ لبھن دی کھیڈ آپنے بچیاں وچ چلاؤنی چاہیدی ہے۔ وڈیاں نوں مایوس ہون دی لوڑ نہیں۔ میں اوہناں لئی وی اک کھیڈ رکھی ہوئی ہے تے اوہ ہے گالھاں اکٹھیاں کرن دی۔ جیہڑا وی پاکستانی کھوجی اس پاسے پین دی پہل کرے گا، جے اوس نوں آپنے والے پاسے دیاں ساریاں چوندیاں چوندیاں گاہلاں، جیوں دیاں تیوں، بلکہ کجھ سوائے پھکڑاں سنے، بھارتی پنجاب دیاں گلیاں وچ رلدیاں مل جان تاں اوس نوں حیران نہیں ہونا چاہیدا۔ ایہہ ہر طرحاں دے نشیدھاں نوں توڑن والیاں، نویں توں نویں نجائز رشتے لبھن والیاں، مولکتا تے سرجنا دے ادبھت نمونے اپجاؤندیاں ایہہ لچھیدار نعمتاں، اینی بھرپورتا وچ، بھلا ہور کسے پاکستانی جاں ہندوستانی صوبے وچ کیویں مل سکدیاں ہین۔

مکدی گل ایہہ کہ عام لوکاں دی پدھر اتے ساڈے ورثے دے ان گنت ثبوت کسے وی سجاکھے گھوکھی نوں آپنے ساہمنے کھلرے پئے مل سکدے ہین۔ ایسے لئی میں پنجابیاں دیاں من پسند لوک کہانیاں، ٹوٹکیاں، لطیفیاں کہاوتاں، تے میلیاں مصاحبیاں اکھاناں، محاوریاں، وغیرہ دی سانجھ والی کہانی چھوہ کے گل دی گلوڑ بناؤن توں ولایا ہے۔ جے کوئی پہلاں ہی “میں نہ مانوں” دی قسم کھا کے نہ بیٹھا ہووے تاں ملکاں تے مذہباں دے تھلے، دھر بنیادی دھراتل اتے پسری پنجابی سبھیاچار تے بھائیچارک سانجھ لکایاں وی نہیں لکدی۔

رہی، مذہبی تے سیاسی آگواں دا فرق پاؤ کردار دی گل۔ اس بارے میرا جواب اکو ہے کہ وسیبی سانجھ والی دھر جنی درڑھ تے تگڑی ہووے گی، اونیاں ہی دپھیڑی دھراں لسیاں ہوندیاں جان گیاں۔ مذہب نوں قومانتری پدھر اتے ورتن لئی بے حد چوکسی ورتن دی لوڑ ہے۔

۔۔۔پنجاب، پنجابی تے پنجابیت بارے وشو پنجابی کانفرنس نوں آپ نتارویں ہون تے دوجیاں نوں نتارواں کرن لئی میں ایہہ موقع کیوں چنیا ہے، آس ہے، میرے بیاناں دے چانن وچ، مینوں اس سوال دا جواب دین دی لوڑ نہیں پوے گی۔

مینوں ایہہ تاں پتہ نہیں کہ پنجاب، پنجابی تے پنجابیت بارے میں “وشو پنجابی کانفرنس” نوں آپنا ہم خیال بناؤن وچ کامیاب ہو سکیا ہاں کہ نہیں، پر فرض کرو کہ ایہہ کانفرنس میرے وچاراں دی پروڑھتا کر ہی دیوے تاں اسیں اس توں کس طرحاں دے نتیجیاں دی آس لئی بیٹھے ہاں؟ شاید، کجھ پدھراں اتے پنجابیاں دا آپو وچی نیڑ جاں میل جول ودھ جاوے گا۔ شاید، اک دوجے دے وچکار پئے پاٹک کجھ گھٹ جان گے تے جیہڑی قدرتی سانجھ بننی چاہیدی سی، اوس ول دا رستہ ودھیرے پدھرا ہو جاوےگا۔ میں بھلیا ہویا نہیں کہ ایہو جہیاں وسیبی سانجھاں لئی تعصبی سماج وچ پورا ہو کے ساہمنے آؤنا سوکھا نہیں ہوندا پر کون ہے جو اس نال وتھاں تے ورودھاں، ساڑیاں تے سنکیرنتاواں، ارماناں تے ہیرویاں نال بھری ہوئی دنیاں و چ “بیگم پورے” دا خاکہ آپنے من وچ نہیں الیکدا؟ میرا وی اک سفنہ ہے کہ پنجابی لوک پنجابی بولی تے وسیب دے مڈھ اتے اک مٹھ ہون گے اتے مینوں ایہہ وی لگدا ہے کہ ایہہ سفنہ سارے پنجابیاں دا ہونا چاہیدا ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels