Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت (دوجی لڑی)

پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت (دوجی لڑی)

پروفیسر پریتم سنگھ
November 1st, 2009

"پنجاب" دی طرحاں، "پنجابی" لفظ دے معنے وی جھگڑے توں خالی نہیں ہین۔ جے "پنجاب" دا نقشہ بولی تے وسیب نوں کہ بنے رکھ کے، نرول سیاسی تے مذہبی اثر ہیٹھ ہی الیکیا جانا ہووے، پھیر تاں پکے جانو کہ بولی سوچک لفظ "پنجابی" دا معنی گھیرا نتارے جان ویلے وی سیاسی تے مذہبی ہت آپنا رنگ ضرور وکھاؤن گے۔ جے میرے بیان اتے اعتبار نہ ہووے تاں سنو، پاکستان دے لکھاری جناب مشتاق باسط دی کتاب جیہدے تے بہت گل ہوئی ہے، "پاک پنجابی" دا سار دیندیاں اوس دا اک چاہیوان کیہ دسدا ہے:

۔۔۔۔ باڈروں پار دی پنجابی دا "پاک پنجابی" نال ہر پکھوں مقابلہ کرن توں بعد (باسط ہوریں) ایس نتیجے اتے اپڑے ہن جو پاکستانی پنجاب دا ثقافتی تے تہذیبی سرچشمہ عربی تے فارسی اے۔ پاکستان دا ادبی ورثہ وارث شاہ، بلھے شاہ، میاں محمد بخش، سلطان باہو تے دوجیاں صوفیاں دے کلام توں شروع ہوندا ہے۔ ساڈی پنجابی وچ شلوک جاں بھجن نہ پڑھے جاندے نیں تے نہ سنے جاندے نیں۔۔۔۔۔

مذہب تے سیاست دے رنگ وچ رنگیاں ہویا اک پنجابی پیارا، پنجابی بولی اتے آپنی سیاست تے آپنے مذہب دا ملواں رنگ چاڑھ کے، اوس نوں دیس پیار دے ہیج لئی کیویں ورتدا ہے، باسط صاحب دی کتاب اس دا سندر نمونہ ہے۔ باسط صاحب پنجابی دے پیارے ہین، اس دے وادھے دے چاہوان ہین، پر چھوت چھات وچ اوناں دا ایمان اینا پکا ہے کہ جے اوہناں دی پاکستانی پنجابی کتے بھل بھلیکھے نال وی بھارتی پنجابی نوں چھوہ جاوے تاں اوہناں بھانے ساری دی ساری "پاک پنجابی" "ناپاک" پنجابی بن کے رہ جاوے گی۔ پنجابی نوں نرول اسلامی پاکستانی بولی منن والے دی رچی، اگھڑویں طور اتے، پاکستانی اسلامی پنجابی دے ڈونگھے پر مودھے پیار اثر توں ہی اپجی ہوئی وست ہے۔

پاکستان دے پنجابیاں دے خلاف اک ادھ سیاسی تے ادھ وسیبی لہر "سرائیکی بولی" دے ہیٹھ چلی ہوئی ہے۔ سرائیکی والے ملتان بہاول پور دی لیہندی نوں وکھری بولی دسدے ہین تے اس دے مڈھ اتے، پنجاب توں وکھ، اک نویں سرائیکی صوبے دی منگ کر رہے ہین۔ سندھیاں وانگ، سرائیکی والیاں دا غصہ، اردو دے خلاف گھٹ تے پنجابی دے خلاف ودھ ہے۔ پاکستان دے پنجابی سوجھوان سرائیکی نوں پنجابی دی ہیٹھلی بولی من کے اس نوں وکھر بولی دا درجہ دین دی مخالفت کردے ہین۔

ایدھرلے پنجاب وچ وی تقریباً ایہی گل واپری ہوئی ہے۔ پنجابی سوجھوان کانگڑے تے جموں دیاں بولیاں نوں پنجابی بولی مندے ہین، پر ایہناں علاقیاں دے کجھ سیاسی آگو ڈوگری بولی تے پہاڑی وسیب نوں پنجابی توں اصلوں وکھرا مندے ہین۔ اوہ ہندی نوں تاں چھاتی نال لائی بیٹھے ہین پر پنجابی نوں بیٹھک توں باہروار، جتیاں والی تھاں اتے کھڑی نوں وی نہیں پئے سہاردے۔

سیاسی مذہبی رنگ توں وکھ، نرول بولی دے نقطے توں وی، "پنجابی" بارے وکھ وکھ راواں موجود ہین۔ اس دیاں مثالاں ڈاکٹر موہن سنگھ دیوانہ تے ڈاکٹر ایگر دمتریئے سیریبرکیو تاں پنجابیاں دے رچے ہندی تے اردو، بلکہ انگریزی وچ رچے ساہت نوں وی "پنجابی" دسدے ہین۔ شاید، "پنجابی" توں اوہناں دا مطلب "پنجاب دیس دا" جاں "پنجاب وچ پیدا ہویا ساہت" ہے۔ ڈاکٹر ہربھجن سنگھ نے دلی یونیورسٹی و چ پنجابی دے پروفیسر دا عہدہ سانبھن تے جیہڑی پہلی تقریر کیتی سی، اوس وچ وی ڈاکٹر موہن سنگھ دیوانہ وانگ، پنجابی دا گھیرا ودھاؤن دی لوچ کیتی سی تے میں آپ وی، پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ لئی ١٩٩٠ وچ سودھ کیتی کتاب "مدھ کال دی چونویں پنجابی کویتا" دے کردار وچ اس مد دے نیڑے ڈھک کھلوتا ہاں۔ اس مقابلے اتے، مرحوم پروفیسر تیجا سنگھ توں شروع ہو کے، ان گنت لکھاری، لہور امبرسر دی معیاری بولی تے پنجاب دیاں ہیٹھلیاں بولیاں نوں تاں "پنجابی" مندے ہین، پر پنجاب دے ہندوی بھاکھا، باگڑی، سدھوکڑی جاں ہندی، اردو، وغیرہ بولیاں وچ رچے گئے ساہت نوں "پنجابی" نہیں مندے۔

آپ سبھ جاندے ہی ہو کہ ہندی تے اردو دی مڈھلی بنتر اکو ہے، پر کیونکہ ہندی، نویں لفظاں دی گھاڑت ویلے، سوالی بن کے، سنسکرت دے دوار اتے جا الکھ جگاؤندی ہے تے اردو والے، کیونکہ آپنے لفظ، عام طور اتے، فارسی تے عربی دیاں گھڑسالاں توں لیندے ہین، ایس لئی، ہولی ہولی، دو وکھ وکھ لکھن شیلیاں، دو وکھ وکھ آزاد بولیاں دا روپ دھارن کر گئیاں ہین، خاص کر کے اس لئی کہ ایہناں دوہاں دیاں لپیاں اڈ اڈ سن۔ باسط صاحب دی ونگی دے کجھ پاکستانی سوجھوان، ہندی تے اردو وچ پئی وتھ نوں نمونہ بنا کے، پاکستانی پنجابی تے ہندوستانی پنجابی دی سانجھ وچ، پھانے ٹھوک کے، ایہناں نوں وکھ وکھ بولیاں بناؤن اتے تلے ہوئے ہین، پر سرحد دے دپاسیں، کجھ لوک موجود ہین، جو دوہاں دے وچکار پیدا ہوئی دراڑ دی جھٹ پٹ مرمت کرکے ایہناں دیاں دو آزاد بولیاں نہیں بنن دینیاں چاہندے۔ میں اس جتھے وچ شامل ہاں۔

اجیہے بولی منظر دی موجودگی وچ وشو کانفرنس نوں فیصلہ کرنا پینا ہے کہ جدوں اوہ "پنجابی" لفظ دی ورتوں کردی ہے تاں اوہ اس توں کیہ مراد لیندی ہے۔
فیصلہ کرن ویلے یاد رکھن دی لوڑ ہووےگی کہ پنجابی دنیا دیاں وڈیاں بولیاں وچوں اک ہے۔ دسیا جاندا ہے کہ اس دے بلاریاں دی گنتی ٦ کروڑ توں ٹپ چلی ہے۔ آپنی گنتی دے سر اتے ایہہ بولی دنیا وچ یارھویں، کہ خبرے باروھیں نمبر اتے آؤندی ہے۔ اس لئی اس دیاں ہیٹھلیاں بولیاں دی گنتی دا کافی ہونا، اس لئی کوئی مہنا نہیں بندا۔ جے اس سیدھ نوں پروان کر لیا جائے تاں پنجابی دی سلطنت دیاں سرحداں وچ کجھ نہ کجھ اگاڑی پچھاڑی کرن دی لوڑ پے جانی ہے۔ پنجابی دیاں ہیٹھلیاں بولیاں بولن والے لوکاں دے آپسی میل جول دے سادھناں تے لکھتی ساہت دی ودھدی ورتوں نال، اک مرکزی جاں معیاری پنجابی بن چکی ہے تے اگوں نت پکیری ہوندی جا رہی ہے۔

مشتاق باسط ہوراں دے "پنجاب" دے سنگڑے تے الار ویروے نے "پنجابی" دے ایہو جہے سنگڑے تے الار ویروے دی گل نہیں کیتی، پر عملی طور اتے جو کجھ ہو رہیا ہے اوس دا تاتپرے ایہہ ہے کہ:

١. ایدھرلے بہتے لکھاریاں نے عربی فارسی لفظاں دا موہ چھڈ کے ہندی سنسکرت دی پناہ وچ جانا قریب قریب منظور کیتا ہویا ہے۔ لکھاریاں دی پرانی پیڑھی دی بہتی گنتی اس نوں پنجابی لکھاریاں دی اجوکے بولی ماحول دی غلامی تے آلس چنہ مندی ہے پر نویں پیڑھی ایہو جہی کسے چیتنا توں اوازار نہیں دسدی۔

٢. جویں پَچھمی پنجاب دے کئی لکھاری، جان بجھ کے آپنے ساہت تواریخاں وچ بھارتی پنجابی لکھاریاں دا بائیکاٹ کردے ہین، ایدھرلے پنجابی ساہت دے تواریخ دان اویں تاں نہیں کردے، پر عام طور اتے، پوربی پنجاب دے لکھاریاں دا ہی ذکر ہوندا ہے، پَچھمی پنجاب دے نویں پنجابی لکھاریاں دا ذکر چھڈ دتا جاندا ہے۔

٣. پنجابی اتے جس طرحاں دا اسلامی رنگ مشتاق باسط ہوراں نے چاڑھیا ہے، پوربی پنجاب دے کئی لکھاریاں دی پنجابی آدتوس، سکھ رنگ وچ رنگی ہوندی ہے۔

معاف کرنا، مینوں ایوں محسوس ہوندا ہے کہ پچھمی پنجاب تے پوربی پنجاب دے لکھاریاں دی بہتی گنتی دے اچیت تے گھٹ گنتی دے سچیت چالے، اک نوں دوجے توں پریڈے لے جان والے ہین، تے کیونکہ لپی، دھرم تے سیاست دے وکھریویں اس دوری نوں توڑ وچھوڑے تک پہنچا کے راضی ہین، اس لئی میں چاہوندا ہاں کہ "وشو پنجابی کانفرنس" "پنجاب" تے "پنجابی" دے معنی گھیریاں بارے جنی چھیتی ہو سکے آپ سچیت ہون دا جتن کرے تے وشو بھر دے پنجابیاں نوں وی سچیت کر دیوے کہ اوہ کیہناں نظریاں نوں لے کے میدان وچ اتری ہے۔

چلدا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels