Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> زبان دی سیاست >> پنجابی زبان کیویں ودھ پھل سکدی ہے؟

پنجابی زبان کیویں ودھ پھل سکدی ہے؟

ڈاکٹر ہرشندر کور
February 22nd, 2011

رب نے سانوں ایہہ ور نہیں دتا ہویا کہ اسیں جنم لین ویلے آپنی ماں چن سکیئے۔ اسے لئی ساڈے اندر ساری زندگی اوسے ماں دا لہو سانوں جیون دات بخشدا رہندا ہے، جس دی ککھ چوں اسیں پیدا ہوئے ہوندے ہاں۔ کنا وی زور لا لئیے، ایہہ اسیں بدل نہیں سکدے۔ نہ ہی ایہہ ساڈے ہتھ وچ ہے کہ اسیں آپنی ماں دی اوہ زبان جیہڑی اوہ آپنے بچپن توں بولدی رہی ہے، بدل سکیئے۔ ساڈے جنم توں ہی اوہ ماں بولی ساڈے نال جڑ جاندی ہے۔
 
بچے نوں گھروں ایہہ سمجھا کے بھیجیا جاندا ہے کہ سکول دے استاد دی ہر گل دھیان نال سننی ہے تے پوری طرحاں یاد وی کرنی ہے۔ ایسے لئی بچہ من وچ ایہہ پکی طرحاں دھار لیندا ہے کہ جو وی اوس دے استاد نے کہیا ہے، اوہ سبھ صحیح ہے، باقی سبھ غلط۔ کئی ماپیاں نے تاں ایہہ ویکھیا ہی ہووےگا کہ اوہناں دا بچہ کئی وار استاد دا سکھایا غلط لفظ وی انج ہی یاد کردا رہندا ہے تے ماپیاں ولوں ٹھیک کروائے جان اُتے وی آپنی غلطی نہیں سودھدا۔
 
ہن اس پاسے ول غور کریئے۔ بچہ گھروں سکھ کے تاں ست سری اکال گیا ہووے تے اگوں استاد کہے کہ سارے سیانے بچے کھڑے ہو کے گڈ مارننگ کہن گے۔ سارے بچے استاد دی نظر وچ سیانا بنن لئی فٹ گڈ مارننگ کہہ دین گے اتے گھر آ کے وی ماں پیو نوں فخر نال دسن گے کہ اوہ اج اک نویں چیز سکھ کے آئے ہن اتے استاد دی نظر وچ سیانے وی ثابت ہو گئے۔
 
ہن اصلی مُدا اٹھدا ہے کہ ماپے اگوں کیہ کردے ہن؟ جے ماپے خوشی نال پھولے نہیں سماؤندے اتے صرف شاباشی دیندے ہن تاں بچہ ماں بولی توں اک قدم دور چلے جاندا ہے۔ جے بچے نوں نواں اکھر سکھن دی شاباشی دے نال نال دسیا جاوے کہ اسیں پنجابی آپنی ماں بولی وچ ادب نال ایہی کجھ اک دوجے نوں آکھدے ہاں جو انگریز آپنی ماں بولی وچ اک دوجے نوں آکھدے ہن تاں بچے دا دماغ اک وکھری طرحاں دا سنیہا پھڑے گا۔

اس نوں ہور باریکی نال سمجھاؤن لئی میں ڈاکٹری پکھ دسنا چاہاں گی۔ ایہہ منی پرمنی گل ہے کہ ساڈا سارا پنڈا زندگی بھر ودھدا رہندا ہے پر دماغ دا ودھنا دو ڈھائی سال اُتے بند ہو جاندا ہے۔ جنے اک سیل بننے ہوندے ہن اوہ لگ بھگ اس عمر اتے پہنچ کے پورے ہو جاندے ہن۔ اگوں صرف ایہناں سیلاں وچلے جوڑ ہی سنگھنے ہوندے رہندے ہن۔ ایہناں تنداں دے سر ہی ہے کہ کسے بچے نے کنا اک لائق اتے سمجھدار بننا ہے؟

تنداں دے جوڑاں توں اڈ ایہناں تنداں اتے کنی موٹی پرت ہے، اوس حساب نال وی بچے زیادہ سمجھ والے بن جاندے ہن۔ دماغ دا زیادہ حصہ تاں ماں دے ڈھڈ اندر ہی بن جاندا ہے۔ پرتاں اتے جوڑ والیاں تنداں جدوں جنم توں بعد ودھدیاں ہن، اوس واسطے آلا دوالا اتے ماں پیو ولوں بولے لفظ جاں اکھر مدد کردے ہن۔

جے بچہ تناء بھریا ماحول ویکھے، خوراک چنگی نہ ہووے، خوراک گھٹ ہووے، کھیڈن واسطے ساتھ نہ ہووے، بچیاں وچ لنگ کارن وتکرا ہو رہیا ہووے تاں بچے دے وطیرے اتے بول چال وچ فرق پے سکدا ہے۔ ایہناں حالتاں وچ وی دماغ دے سیلاں نوں جوڑن والیاں تنداں، آلے دوآلے دیاں چیزاں ویکھ کے اتے ماپیاں ولوں بولے لفظ سن کے ودھدیاں رہندیاں ہن۔ اس طرحاں دے بچے دے لائق بنن دے آثار وی ودھ ہو سکدے ہن پر اُپر دسے حالات وچوں لنگھے بچے کئی وار آپنے لائق ہون دا ثبوت دین وچ ناکام ہو جاندے ہن اتے آپنے دماغ اندر اپج رہیاں گلاں دا اظہار کرن وچ پچھے رہ جاندے ہن۔

کھوج نے تاں ایہہ وی ثابت کر دتا ہے کہ بچے دا ودھدا دماغ جے لگاتار نویاں چیزاں سموندا رہے تاں اوس دے سیلاں دا تانا بانا اتے جوڑن والیاں تنداں اینی تیزی نال ودھدیاں تے اینیاں زیادہ ہو جاندیاں ہن کہ کسے وی لائق ڈھائی جاں تن سال دے بچے دیاں تنداں آپنے علاج کرن والے ڈاکٹر توں وی دگنیاں ہو جاندیاں ہن۔ ودھن توں بعد ایہہ تنداں پہلے دس سال تک اینیاں ہی رہندیاں ہن اتے اوس توں بعد جہڑیاں ورتوں وچ نہ آؤن، اوہ تنداں گھٹنیاں شروع ہو جاندیاں ہن۔ گھٹدے گھٹدے ایہہ ١٨ ک سال اتے آ کے لگ بھگ ادھیاں رہ جاندیاں ہن۔ جے باقی بچیاں تنداں لگاتار ورتوں وچ آؤندیاں رہن تاں ایہہ زندگی بھر اینیاں ہی رہ جاندیاں ہن۔ پر جے ورتوں گھٹا دتی جاوے تاں ایہہ اس توں وی کافی گھٹ جاندیاں ہن۔

اس دا مطلب صاف ہے کہ ڈھائی سال دی عمر پوری کرن تک بچے دا دماغ کسے وڈے توں وڈے سائنسدان دے دماغ توں وی دگنا کم کرن دے قابل ہوندا ہے تے اوس نوں جنے نویں اکھر، لفظ جاں اوس ولوں پہلاں یاد کیتے لفظاں دی آلے دوآلے نال سانجھ بنا کے سمجھائی جائے، اونا ہی اوس دا دماغ رواں رہندا ہے اتے اوہ نویاں کاڈھاں کڈھن دے قابل بن جاندا ہے۔

جدوں پرانے سنے لفظاں نال جوڑ کے ہور نویں لفظ دسے جان تاں اوس دی زبان اتے پکڑ مضبوط ہوندی جاندی ہے اتے سانجھ وی۔ اوس توں بعد سکھے لفظ بچہ جلدی ہی رٹ سکدا ہے تے پڑھن وچ سواد وی لین لگ جاندا ہے۔

ہن واپس گل کریئے نویں زبان تھوپن بارے۔ اینا کجھ جان لین توں بعد ایہہ تاں بخوبی سمجھ آ چکی ہووے گی کہ عام حالات وچ پالیا بچہ ڈھائی سال اتے پہنچدا بتھیرا لائق ہوندا ہے تے نویں لفظ سنن اتے سکھن لئی تیار بر تیار۔ اس توں بعد جدوں بچہ سکول جاندے سار ماں بولی توں الگ لفظ اک دم سندا ہے تاں اوس دے پہلے بنے جوڑ ایہہ سنیہا پوری طرحاں دماغ تک پہنچا نہیں سکدے کہ کیہڑے پچھلے لفظاں نال اس نوں جوڑیا جاوے۔ اس لئی نویاں تنداں بننیاں شروع ہو جاندیاں ہن۔ جے ایہہ سلسلہ لگاتار چلدا رہے اتے اگوں گھر وچ وی ایہی شروع ہو جاوے تاں پچھلیاں تنداں نوں دماغ لوڑیندیاں نہ سمجھ کے چھنڈنا شروع کر دیندا ہے۔ مثلاً پہلاں ماں پکھا کہندی ہووے تے سکول بھیجن توں بعد بچے نوں فین سکھاؤن لگ پوے۔ اس طرحاں ماں بولی دے کافی اکھر اتے لفظ دماغ آپنے کمپیوٹر توں بے لوڑے سمجھ کے صاف کر دیندا ہے۔ جدوں اوہ لفظ صاف ہوئے تاں تنداں آپنے آپ ہی ختم ہو جاندیاں ہن تے دوبارہ بنن دے آثار وی ختم ہو جاندے ہن کیونکہ اوہناں دی تھاں دوجیاں تنداں لے لیندیاں ہن۔ اس دا مطلب صاف ہے کہ جدوں وی کسے ماں بولی نوں منفی کرکے نویں زبان سکھائی جاوے گی، اوہ ماں بولی کدے وی پنپ نہیں سکدی کیونکہ بچے دا دماغ چھانٹی کرکے اوہ لفظ باہر سٹ چکیا ہوندا ہے تے جوان ہون اتے تاں موہ بچ ہی نہیں سکدا۔

کجھ ہور سوکھی طرحاں سمجھاؤن لئی میں دسنا چاہندی ہاں کہ اس طرحاں دی ٹٹی پھٹی ماں بولی تیجی پیڑھی تک پہنچدے پہنچدے لگ بھگ پونی اک تاں ختم ہو ہی جاندی ہے تے چوتھی پیڑھی تک اوس دا پورا صفایا ہو جاندا ہے۔

مال ولوں گل کریئے اک دو اک سال دے بچے دی جو ماپیاں نال گھر وچ پنجابی زبان وچ گل کر رہیا ہووے تے پری نرسری سکول وچ اوس نال استاد پہلے دن ہی انگریزی وچ گل کرنی شروع کر دین اتے انگریزی دے اکھراں دی پچھان کرواؤنی شروع کر دین جاں انگریزی دیاں نظماں رٹاؤنیاں شروع کر دین تاں کیہ ہو سکدا ہے؟

آل انڈیا انسٹیٹیوٹ دلی وچ جدوں میں اک کانفرنس وچ رلتی ہون گئی تاں اوتھے اک بچے بارے دسیا گیا جس نوں سکول وچ پڑھن پائے جان توں پہلاں کسے قسم دی کوئی تکلیف نہیں سی۔ جدوں سکول وچ پڑھنے پایا گیا تاں اوس نوں کئی قسم دیاں تکلیفاں شروع ہو گئیاں۔ بچہ تھتھلاؤن لگ پیا، کسے کسے اکھر نوں بولن اتے اڑن وی لگ گیا، رات ستے پئے پیشاب وی کرن لگ پیا اتے کسے اک تھاں اتے ٹک کے بیٹھن جوگا نہیں رہیا۔ چیزاں دی بھن توڑ کرنی، چڑچڑاپن، اکھر پٹھے پاؤنے، آکھے نہ لگنا، وغیرہ لچھن وی ویکھے گئے۔ پوری جانچ پڑتال کرن اتے پتہ لگیا کہ اوس بچے دا دماغ دو زباناں دے پاڑ نوں چنگی طرحاں جوڑ نہیں سکیا اتے نہ ہی کسے اک زبان نوں پورے روپ وچ اپناء سکیا۔ نتیجے وچ اوس وچ ذہنی وگاڑ پے گیا اتے ایہہ لچھن دسنے شروع ہو گئے۔ پوری کوشش کرن دے باوجود اوہ بچہ پوری طرحاں ٹھیک نہ ہو سکیا اتے ہمیشہ لئی اک ذہنی روگی بن کے رہ گیا۔

اک ہور مثال بارے میں ضرور دسنا چاہاں گی۔ میں اک امریکہ وچ وسدے ٹبر نوں جاندی ہاں، جیہناں دے دو جوان بچے ہن۔ جدوں ایتکیں اوہ ہندوستان آئے تاں اوہناں دا چھوٹا پُتر پہلی وار ہندوستان آیا سی اتے امریکہ دا ہی جم پل سی۔ اوہناں دی وڈی دھی پنجاب وچ پیدا ہوئی سی اتے جدوں اوہ چھ سال دی سی تاں امریکہ آپنے ماپیاں نال چلی گئی سی۔ وڈی کڑی دا تاں پنجابی زبان نال کجھ دیر واہ پیا سی، ایسے لئی اوہ تاں ہن تک بلاؤن اتے ودھیا پنجابی بول لیندی سی اتے انگریزی وچ وی بہت ودھیا گل کر سکدی سی۔ اوس دا چھوٹا بھرا اکا ہی پنجابی نہیں سی بول سکدا پر تھوڑی بہت سمجھ ضرور لیندا سی۔ جس زبان نال اوس بچے نے کدے بچپن وچ سانجھ گنڈھی ہی نہیں، اوس وچ کس طرحاں اوہ اپنت بھالے؟ ایسے لئی جیہڑے وی چار پنج شبد اڑ اڑ کے اوس نے پنجابی وچ بولے، اوہ مذاق دا کارن بن گئے۔ آپنی بے عزتی ہوندی ویکھ اوس نے پنجابی وچ بولنا اکا ہی بند کر دتا تے ایہہ زبان سمجھن توں وی انکاری ہون لگ پیا۔

ایہناں مثالاں بارے پڑھ کے اس وچ ہن شک دی کوئی گنجائش ہی نہیں رہنی چاہیدی کہ پہلے چار سالاں دی پڑھائی جس زبان وچ کیتی جاوے، اوہی زبان بچے واسطے کھچ رکھ سکدی ہے بھاویں بعد دی پڑھائی کسے وی ہور زبان وچ ہووے۔ جے سکول دے شروع دے سالاں وچ دوجی زبان نوں ترجیح دتی جاوے اتے ماں وی گھر اوہی زبان سکولی سبقاں راہیں رٹاؤنی شروع کر دیوے تاں کیہ حال ہو سکدا ہے، ایہہ سبھ دے ساہمنے ہے۔

پنجابی زبان بارے درد رکھن والے سوجھوان ایہہ پکھ اکھوں پروکھے کرکے سوچ رہے ہن کہ صرف دفتراں وچ پنجابی زبان سختی نال لاگو کرن نال ہی اس زبان دے اگے ترن دے آثار ودھیا بن جان گے۔ بہتے افسر حالے وی کلرکاں دے سر اتے جاں بھاڑے اتے اک پنجابی بندہ رکھ کے آپنی وقت کٹی کر رہے ہن پر دوجے پاسے آپنے بچیاں نوں پوری طرحاں انگریزی زبان وچ پرپک کر رہے ہن۔

بچیاں لئی انگریزی میڈیم سکولاں وچ پنجابی پڑھنی لازمی جے کیتی گئی ہے تاں صرف پنجابی دے پیریڈ وچ ہی بیٹھے پنجابی بول سکدے ہن۔ باقی ویلے بچیاں لئی اجیہے سکولاں ولوں پنجابی بولن اتے مناہی ہے اتے بول لین اتے جرمانہ لایا جاندا ہے۔ پنجابی زبان نوں سکولاں وچ آپسی بول چال دا جے میڈیم رکھیا ہی نہ گیا تاں اس نوں اگے ودھاؤن دے سپنے ادھورے ہی رہ جان گے۔

جدوں تک زبان نوں لاگو کرن والے موڈھی اس سائنسی پکھ نوں اکھوں پروکھے کردے رہن گے، زبان نوں پوری طرحاں ودھدے پھلدے ویکھیا نہیں جا سکدا۔ ایہہ سائنسی تتھ مونہوں بولدے ہن کہ بچے دے پہلے چار سالاں وچ سکولی بچیاں دی بول چال وی ماں بولی وچ ہی ہونی چاہیدی ہے۔ اوس توں بعد جیہڑی مرضی زبان سکھا لئی جائے، بہتا فرق نہیں پیندا کیونکہ پرانیاں تنداں نے آپنیاں گنڈھاں دماغ وچ پکیاں کر لئیاں ہوندیاں ہن۔

جے ماں بولی پنجابی نوں پنجاہ سالاں توں بعد وی ودھدی پھلدی تے پنجاب واسیاں دی پیاری زبان سنن ویکھن دے چاہوان حالے وی پنجاب دی دھرتی اتے موجود ہن تاں سبھ توں پہلاں پنجاب دے سارے پری نرسری اتے پرائمری سکولاں وچ بچیاں دا آپسی بول چال دا وسیلہ اتے استاداں دا بچیاں نوں پڑھاؤنا صرف پنجابی وچ ہی کرن دا قانون پاس ہونا چاہیدا ہے۔ جیہڑے اس پکھ توں حالے وی انجان رہ گئے ہن، اوہ ایہہ سمجھ لین کہ اوہ بڈھے درختاں نوں ودھن پھلن لئی پانی پا رہے ہن، پر اوہناں دیاں پنگردیاں ٹاہنیاں وڈھدے جا رہے ہن۔ اس لئی اس طرحاں دے درختاں دے ودھن پھلن دی امید نہیں رکھی جا سکدی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels