Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> عورت سنسار >> وَنڈ دیاں یاداں،لوک بیانیے تے زنانیاں ۔۔۔لکھاری ڈاکٹرپیپا وِردی(دوجی لڑی)

وَنڈ دیاں یاداں،لوک بیانیے تے زنانیاں ۔۔۔لکھاری ڈاکٹرپیپا وِردی(دوجی لڑی)

ترجمہ توحیداحمد چٹھہ
December 19th, 2016

وَنڈ، لوک بیانیے تے زنانیاں
ونڈ دی نویں تاریخ جیہڑی زنانیاں دے حقاں لئی کم کرن والے کامیاں اَتے اداریاں نے لکھی اے ۔اوہدے وچ اک عام بندے دی سوچ نوں دھچکا لگا اے۔اوہ وَنڈ بارے بڑا سنجیدہ ہوکے سوچ وچار رہیا اے۔ ایہدے نال تاریخ ونڈدی گل بات توں وکھ عام لوکائی اُتے ایس وجہوں ہووَن والے اثرات بارے گل کتھ کر ن جوگی ہوگئی اے ۔ ایس تاریخ نوں لکھن سمے سبھ توں وڈا حصہ لوک بیانیے دا اے۔ لوک بیانیے راہیں تاریخ داناں نے ایس نویں تاریخ نوں مُڑ رَنبھیا اے۔ نویں نسل دے تاریخ دان جو کہ ایس گل دے دعویدار ہَن کہ اوہناں تاریخ نوں اِک نویں پاسے ٹوریا اے۔ اوہناں ایہہ سارا کم لوکاں دیاں ہڈورتیاں تے لوک بیانیے راہیں تاریخ لکھن دے ڈھب توں ای چھوہیا اے۔ ایہدے وچ عورتاں کولوں اوہناں دے لوک بیانیے یاں ونڈدیاں کہانیاں اکٹھیاں کیتیاں گئیاں نیں۔ ایہدے نال نال اک وَنّے تے زنانیاں نوں ونڈ دی تاریخ وچ اپنا اپنا حصہ پان دا موقع ملیا اے ،جد کہ دوجے پاسے حکومت جیہڑی کہ زنانیاں دی حیاتی نوں سیاست تے کاروباری لین دین توں اُکا ای وانجھا رکھنا چاہندی اے ،ایس معمے وچ تیویاں نوں جِویں کِویں بِلکُل ناکارہ تیکسے نہ کم جوگیاں بنا کے پیش کیتا اے۔ تاریخ دی گل بات وچ زنانیاں دی گنتی تے پچھان پرانی تاریخ نوں سہارادیون ول اِک وڈا قدم اے ۔ایہہ قدم اِک وَڈی تے اہم تبدیلی اے۔
شیلا روبوتھم دا ایہہ رولا اے کہ تاریخ راہیں زنانیاں دے تجربیاں نوں بہوں لکایا جاندا رہیااے ۔ پرنویں ہڈ ڈھنگت نال لکھی جاون والی تاریخ نے جدوں مرداں دی ہڈورتی توں تاریخ دی چُنڈ چھڈائی تاں زنانیاں نوں ہڈورتی توں تاریخ نوں سیانن دی اجازت مل گئی۔ زنانیاں دے حقاں لئی لڑن والے مہریاں نے ہندوستان وچ زنانیاں نال ہوون والے دھرو بارے جاگ کیہہ لانی سی اوہناں زنانیاں نال ہوئے ظلم تشدد تے زیادتی دی بجائے، مردانہ معاشرے دی گل کیتی ۔ بِناں شک حقوقِ نسواں دی گل پاکستان تے انڈیا دی ونڈ توں پہلاں دی چلدی پئی سی۔ پر ونڈ وچالے ہوئے ظلم‘تشدد ‘ زیادتی تے دھرو نے سبھ نوں ہلا کے رکھ دتا۔حالانکہ ایہہ ساری سیاست تے کھیڈ قوم اَتے مذہب دے ناں تے کیتی گئی سی۔ جسراں کہ پہلے وی ایہہ گل ہوچکی اے کہ تاریخ وچ ایہہ نویکلتا 1980ء دے مڈھ وچ آئی تے مُڑویہندیاں اِی ویہندیاں دو ورھیاں بعد ایہدا سٹہ وی ساڈے ساہمنے آگیا۔ پہلے مشین تے فیر بوسین وچ 1993ء وچ ہفتہ وار سیاسی تے معاشی رسالے شائع ہوندے رہے ۔مُڑ زنانیاں دے حقاں وچ گل کرن والے کامیاں دااک وڈا شاہکار ایہہ وی اے کہ وَنڈ وچالے اوہناں وچاریاں نال جو جو وَرتی اوہناں اوس بارے نویں ڈھنگ نال گل کتھ کیتی۔ ایہناں لکیاں ہوئیاں کہانیاں نوں نہ صرف ساہمنے لیاندا تے سگوں لوکائی وچ ایس تے بحثاں وی چھیڑیاں۔ ایہناں کہانیاں تے ہڈورتیاں وچ واقعات نوں بڑے سُچجے ڈھنگ نال پیش کیتا گیااے۔ ونڈدوران ہووَن والے دھرو،تشدد تے ظلم نوں ایہناں بہت بھرویں ڈھنگ نال چتریااے۔ ایہہ کہانیاں روایتی گلاں تے ہڈورتیاں توں کِتے وکھریاں تے نرویاں نیں۔ ایہناں ونڈ دی نویں تاریخ دیاں نویاں راہواں کھولیاں نیں۔ایتھے دو وَڈیاں گلاں ہور وی نیں۔اوّل تے ایہہ کہ اُپرلی پدھر دی تاریخ وچ ہندوستان بارے چوکھی گل بات ہوئی اے تے دوجاعورتاں بارے بہت گھٹ لکھیا گیا اے۔ایپر نگہت سیّد خاں نے زنانیاں نال بہت ساریاں گلاں کیتیاں نیں جیہناں وچ بہُتیاں سندھی تیویاں شامل نیں۔ پر افسوس اَتے دُکھ دیون والی گل ایہہ ہے کہ ایہہ انٹرویوز کسے وجہوں اَ ج تائیں چھپ کے ساہمنے نہیںآئے ۔ حال وچ میں اِک اجیہا آہر کرن دی نکی جیہی کوشش کیتی اے۔ جیہڑی ایس تاریخ دے وَڈے پاڑ نوں پورن دا اک جتن اِی ہے۔ایہہ ساری کھوج پنجاب وِچ وسیبا کیتی بیٹھیاں اوہناں عورتاں بارے وے،جیہڑیاں وَنڈ ویلے موجود سن‘جیہناں وَنڈ دا دُکھانت نہ صرف اکھیں ڈِٹھا اے سگوں ہڈیں بھوگیا وی اے ۔ ایس کم دی دوجی وَڈی گل ایہہ وے جے ایہہ پنجاب تے پنجابناں دے حالات بارے لکھیا گیا اے۔بے شک وَنڈ دوران سبھ توں بُہتی مارپنجاب نوں سہنی پئی اے۔ پر فر وی ایس وَڈی وَنڈ نوں جِویں کِویں نِکا کر کے ویکھایاگیا اے۔
’’ زمیندار‘‘ اخبار دا کم صرف تے صرف دوں دِھڑاں دیاں کہانیاں چھاپنااِی سی جیہڑیاں کراچی تے دہلی وچ وَنڈ مگروں سُنن نوں مل رہیاں سن۔ حال وچ یاسمین نے1972ء وچ ہووَن والی بنگالی جنگ وچ عورتاں نال ہوئے دھرو بارے لکھیا اے۔ ایس سلسلے دیاں جِنیاں کہانیاں وی ساہمنے آئیاں نیں ،اوہناں توں ودھ کہانیاں اَج وی سانوں لکیاں تے اکھوں پروکھے ہوئیاں اِی دِسدیاں نیں۔ ہُن تے اوہنا ں کھوجاں وچ خاص ترونڈ دی تاریخ وچ ۔۔تاریخ دے کھوجیاں تے لوک بیانیے نوں لیانداجارہیا اے جیہڑا کہ نویں آون والے تاریخ داناں واسطے نویاں راہواں کھول رہیا اے۔چیتے رہوئے پئی ایہدے نال انسانی حالات دا سُچجّے ڈھنگ نال جائزہ لیا جا سکدا اے اَتے لوکائی دی حیاتی تے پین والے فرق نوں وی سمجھایا جا سکدا اے۔ ایہہ شیواں سرکاری یاں درباری ریکارڈ وچ نہیں ہوندیاں۔
لوک بیانیے نے سرکاری ریکارڈ نوں ٹُھمناں دیون دی بجائے ایہنوں ایہتوں مُکھ موڑیا اے۔ مثال دے طور تے میری اپنی کھوج وچ بے گھر ہوئے لوکاں دے ریلیف تے آبادکاری دے وزیر1948ء دوران اغوا ہووَن والیاں زنانیاں تے بچیاں نوں ویکھدے تاں سن۔ اے پر ایہناں دا کسے طرحاں وی ریکارڈ نہ بنا سکے۔ جیہڑاکہ اَت لوڑ وَند اَتے ضروری وی سی۔ ایس دا سانوں بہت نقصان ہویا اے اسیں اوہناں عورتاں تے بچیاں دی حیاتی بارے نہ تے کسے نوں کُجھ دَس سکدے آں اَتے نہ اِی اسیں اوہناں نوں کسے ظالم یاں حاکم توں چھڑا سکدے آں۔ کیونجو اوہناں وچھڑے بچیاں ‘عورتاں اَتے کُڑیاں بارے ساڈے کول کوئی ریکارڈ موجود نہیں۔ ایس سارے واقعے وچ لوک بیانیے مڈھلا تے بنیادی کردار ادا کردے نیں۔ایہہ تاریخ داناں نوں سیاسی تے درباری کہانیاں لکھن توں ہَوڑ دے نیں۔ایہہ اوہناں نوں اوہناں لوکاں دی سماجی تاریخ لکھن وَل پریر دے نیں جیہناں وچ گھروں بے گھر ہوئیاں تیویاں بارے جانکاری اکٹھی کیتی جاسکدی اے۔ اَتے اوہناں کُڑیاں بارے وی جیہناں جِویں کِویں مجبوراََ اپنے گھر وَسالے۔ اِنج کم کرن تے سرکار نوں وی نواں ریکارڈ مل سکدااے ،اَتے اوس نویں ریکارڈ سہارے نویں تاریخ وی لکھی جاسکدی اے۔ایتھے ایہہ گل وی دھیان جوگ اے کہ جے مقامی ریکارڈ نہ ہووے تے ہیٹھلی پدھر تے کم کرنا ڈاڈھا اوکھا اَتے مشکل ہو جاندا اے۔ خاص کر اودوں جدوں ریکارڈ بِلکُل تباہ ہو چکیا ہووے۔ فر تے زبانی کہانیاں یاں لوک بیانیے اِی تاریخ نوں اکٹھیاں کرن دا وڈا آہر اَتے جتن ہَن۔ لوک بیانیے دی تاریخ وچ زنانیاں دی واج بڑے زور والی ہو گئی اے۔ ایہدے راہیں اوہ تاریخ وچ نویں سِریوں آئیاں نیں ۔جیہڑیان ایس توں اَگدوں اُکا اِی چُپ اَتے گُنگ سن۔۔۔
بے شک اِنج ریکارڈ دی دوبارہ گنتی کسے وی کھوجی نوں اخلاقیات دی وڈی گنجھل وچ پا دیند ی اے۔ ایہہ مضمون دُکھ ‘دَرد‘پِیڑ اَتے ہِرکھ بھریاں اوہناں کہانیاں بارے وے جیہناں وچ دَھکے تے زورنال ہوئی ہجرت دیاں تکلیفاں‘ سمسیاواں تے اڑچناں دا کوئی حساب کتاب نہیں۔ ایہہ ظلم ‘تشدد ‘دھرو‘ زیادتی تے اپنے دیس دے کھس جان دے ہجردی جانکاری پاروں بڑا چونواں اے۔ ایہہ جذباتی گلاں وکھو وکھ کیسز وچ بہوں تگڑا ردِّ عمل ساڈے ساہمنے لیاندیاں نیں۔ کیونجو وَنڈ دی ساری وارتا اَتے وِرتی وچ پیڑ بھرے ایہہ تجربات دوبارہ زندہ کرنا ایڈا سوکھا وِی نہیں۔ایس بارے بھاویں لوک اپنی اپنی مرضی نال گل کتھ کردے ہَن۔ پر فروی انٹرویو کرن والے تے وَڈی ذمہ داری عائد ہوندی اے کہ اوہ انٹرویو دیون والے تے کیہہ اثر چھڈے گا؟ ایہہ انٹرویو اِک نواں تاریخی مواد نیں۔ میری کاڈھ مطابق انٹرویو دا کم بڑا اوکھا اَتے اڑھب ہوندا اے۔ کیونجے انٹرویو کرن والے کول ایس انٹرویو نوں اِک نویں تاریخی دستاویز بناون دا ایجنڈا ہوندا اے۔ ایہدے نال نال انٹرویو کرن والا اپنیاں ذاتی کہانیاں تے تجربے لوکاں نال شیئر وی کردااے۔ بورنٹ ایٹ آل ایہہ دلیل پیش کردے نیں کہ لوک بیانیے تاریخ دا ناں نوں انٹرویو راہیں نواں ریکارڈ دیندے نیں ۔ایہہ ریکارڈ پرانے ریکارڈ نالوں بہتا چنگا تے اہم ہوندا اے ۔اِنج تاریخ دان نوں نویں معلومات( گنتی) تے اعدادوشمار ملدے نیں۔ انٹرویو لین والے تے دیون والے۔۔ دوہاں وچکار بہوں ساریاں گلاں سانجھیاں ہوندیاں نیں ۔پر انٹرویو لین والے تے ایہدی بہتی ذمہ داری ہوندی اے کہ اوہ اوہناں ساریاں گلاں نوں کسراں نکھیڑ کے پیش کردااَتے رَچدا اے۔ کُجھ لوک بیانیے دے سیانے اپنے لکھے انٹرویو اوس نوں وی وکھاندے نیں جیہدااصل وچ اوہ انٹرویو ہوندااے۔ میری جاچے ایہہ رویہ ٹھیک نہیں ۔ ذاتی تاریخ نوں اکٹھا کرن دا ایہہ عمل تاریخ دا ناں نوں ایس قابل بناندا اے کہ اوہ تاریخ نوں دَس سکن کہ اصل وچ تاریخ ہے کیہہ شے۔۔۔
لوک بیانیے نال تاریخ جمہوری انداز وچ لکھی جاندی اے۔ ایہدے نال لکیاں ہوئیاں واجاں ساہمنے آوندیاں نیں۔ جیہڑیاں وسیب وچ پہلاں توں موجود ہوندیاں نیں ۔ اوہ اوازاں اِی مُڑعام لوکائی وی تاریخ دا حصہ بن جاندیاں نیں ۔ ایہہ اوازاں ایس گل دی دلیل وی ہَن کہ اسیں یاں تاریخ دان اوہناں زنانیاں دے حقاں لئی کِنا کُو اگانہہ ودھو سوچ رکھن والا سچا تے کھرا ثابت ہوندااے ۔تاریخ دان پہلاں لوک بیانیے راہیں کہانیاں نوں بڑے گوہ نال واچدا اے تے مُڑ اوہناں لوکاں دے دلاں اندر اک آس اُمید تے اُمنگ نوں بھر دیندا اے جیہڑے کسے وی دُکھ توں دوچار ہوئے ہوندے نیں۔اجیہے ویلیاں وچ لوک بیانیے اجیہے سوال کردے نیں کہ اسیں جیوندے جاگدے لوک وی تاریخ نوں تاریخ دا حصہ کیوں نہیں مِتھدے؟ ہڈورتی لکھن والے تاریخ نوں تاریخ دا حصہ کیوں نہیں بناندے؟ ہڈورتی لکھن والے تاریخ دان لئی جیوندی جاگدی تاریخ لکھنا اِک اوکھا‘اڑھب‘مشکل تے جوکھم جوگ کم خیالدے نیں۔ اوہناں دے نزدیک اجیہی تاریخ لکھنا نہ صرف ناممکن اَتے کدی نہ مُکن جوگ کم ایں سگوں ایس لئی پیغمبراں‘وَلیاں تے اوتاراں جیہے گیان اَتے سیانف دی اَت لوڑ اے۔جس لئی ساری عمر دی محنت اَتے ریاضت دی کھٹی وی کافی نہیں۔ّ(جاری جے)
ڈاکٹرپپاوردی لدھیانہ دی نیں اتے ہن برطانیہ رہندی ہین۔برٹش انڈین نوآبادیاتی توریخ اتے پنجاب بارے ایہہ لکھدیاں نیں اتے برطانیہ دی ڈی مونٹ فورٹ یونیورسٹی وچ سکول آف ہیومینیٹیز نال جڑی نیں۔توحید احمدچٹھہ پی ایچ ڈی دی پڑھیار نیں اتے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی فیصل آباد وچ استاد نیں۔
No 1
http://www.wichaar.com/news/122/ARTICLE/31924/2016-12-18.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels