Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> معیشت تے بیوپار >> پاکستانی اکانومی:پالیسیاں تے لوڑاں(دوجی اتے اخیری لڑی)

پاکستانی اکانومی:پالیسیاں تے لوڑاں(دوجی اتے اخیری لڑی)

نقی اکبر
November 19th, 2017

پیسے دی گل بارے اسی پچھلی قسط وچ پلاسٹک منی دے حوالے نال پاکستانی معیشت دے تجربہ دی گل کیتی سی۔ ہن اسی پاکستانی معیشت دے پکے مزاجاں اُتے گل کراں گے تے ویکھاں گے کہ وڈے ملکاں دے مقابلے وچ ساڈی معیشت کیوں فرق ہیگی جے۔ پاکستان بنن دے نال ہی ملک سرمایہ داری معیشت دے عالمی نظام دا حصہ بن گیا سی۔ ایس کم نوں ایوب خان دی آمریت ہور پکا کردتا۔ ذوالفقار علی بھٹو ہوراں 1972 وچ معاشی نظام نوں بدلن دی کوششاں کیتیاں، پر ضیاالحق دی فوجی حکومت دے دور وچ پاکستانی معیشت مڑ توں سرمایہ داری نظام وچ پروئی گئی۔ 1988 وچ PPP دی حکومت جیہڑی سجے پکھ دی معیشت اوتے یقین رکھدی سی اوس نے وی سرمایہ داری نظام نوں جاری رکھیا۔ ppp دی 1994 وچ دوجی حکومت نے WTOدا معاہدہ 29 نومبر 1994 وچ دستخط کیتا۔ گل نوں اگے ودھاندے ہوئے پاکستان دے مالی نظام وچ سرمایہ داری پاروں نجی شعبہ نوں ترقی دینا اک حکومتی پالیسی سی اوس نوں اک نظام دی صورت پکا کرن لئی اک مرکزی based consumptionمالیاتی پالیسی لوڑی دی سی۔ مالیاتی پالیسی یا Monetary policy بینکاری نظام وچ شرح سودے واسطے اک پالیسی ہتھیار ہوندا ہے۔ ایس شرح سود دے نال حکومت معاشی پالیسی نوں طے کردی ہے۔ جے اوہ چاہندی ہے کہ لوکی خرچے زیادہ کرن،یعنی consumption ودھے تے شرح سود گھٹ کیتی جاندی ہے۔ جے حکومت چاہندی ہے کہ لوکی گھٹ خرچے کرن تے شرح سود ودھا دِتی جاندی ہے۔ ایس طرحاں دی پالیسی واسطے اک ایسے طریقے دی معیشت ہونی لوڑی دی ہے جس وچ لوکاں دا بینک دے نال واسطہ 100 فیصد ہووئے۔ اوہ قرضے لئی وی بینک جان تے ہر کم وچ بینک دے نال واسطہ ہووئے۔
دنیا تے نظر پاؤ تے امریکہ یورپ دی معیشتاں ایس طریقے دے نال کم کردیاں نیں۔ انہاں ملکاں وچ Monetory policy نال معاشی ترقی دے فیصلے کیتے جاندے نیں۔ جد 1930 وچ معاشی Depression آیا تے امریکی صدر نوں Monetary policy دے فیصلے کرنے پئے۔ انہاں فیصلیاں نال امریکی معیشت دا انجن مڑ چالو تھی گیا۔ 2008 وچ اک وار فیر اجیہا کم پیا۔ ایس ویلے وی Federal Reserve جو کہ امریکہ دا مرکزی بینک ہے ،نوں شرح سود گھٹانی پئی۔ ایس طرحاں امریکی معیشت فیر ٹرنا شروع ہوگئی۔
2008 دے زمانہ وچ معاشی اتھل پتھل پاروں آون والی سونامی دابھلا پاکستان تے کیوں اثر نہ پیا، ایس سوال نوں سمجھن دی لوڑ ہے۔ایس دے جواب پاروں تہانوں پاکستانی معیشتاں دی زیادہ جانکاریاں ہون گیاں۔۔ پاکستان تے بھیڑا اثر نہ پین دے دو کارن سن۔ اک تے پاکستانی معیشت دا عالمی معیشت نال تعلق تھوڑا سی۔ مطلب ایہہ پئی پاکستان دی معیشت اُتے پاکستان دی money market دا کوئی اثر نہیں سی۔ جے پاکستان اندر 2008 وچ کوئی اثر پیا سی تے اوہ وڈے شہراں وچ رہن والے اوہ لوک سن جیہڑے بینکاں توں قرضے لے کے زندگی گذار دے سن۔ ایس موقع تے پاکستانی مرکزی بینک نے بینکاں واسطے بینک دے کول liquidity دی percentage گھٹ کردتی سی۔ ورنہ پاکستان نوں ایس عالمی معاچی اتھل پتھل نال کوئی وڈا فرق نہیں پیا سی۔ ایہہ بے نیازی پاکستانی معیشت دے اوس پکھ ول اشارہ کردی پئی ہے کہ پاکستانی معیشت نوں monetary policy دے نال کوئی فرق نہیں پیندا۔ سود بھانویں ست فیصد ہوئے یا دس فیصد ہوئے پاکستانی معیشت دا پیسہ زراعت تے ویلے سربارشاں نال تیز ہوسکدا ہے۔ دوجے الفاظ وچ monetary plolicy صرف حکومت تے مرکزی بینک دے worldview نوں ظاہر کردی ہے۔ ایس دا اصلی Economic indicator نال کوئی تعلق نہیں۔ monetary policy نوں کلاسِکی معیشت دان اہمیتاں نہیں دیندے سگوں سارا زور افراط زر نوں نپ کے رکھنا یا سرمایہ داری نوں ودھانا ہی ہے۔
پاکستان وچ افراط زر دا تعلق ایس گل نال ہے کہ بیرونی عنصر مثلاً تیل دی قیمت نوں کوئی فرق پئے جاوئے جنوں External Shock یا ڈالر دے نال روپے دا تناسب ودھ جائے جنوں balance of payment shock۔ ڈالر دا مسئلہ وی ایس گل نال نتھی ہے کہ درآمداں تے برآمداں دا کی تناسب ہے۔ جے حکومت ٹیکس دے ذریعے اپنے خرچے پورے نہیں کرسکدی تے درآمداں اْتے duty توں خریدن والی شیواں مہنگیاں ہوسکدیاں نیں ایس ویلے جو منی بجٹ پیش کیتا گیا ہے اوس وچ وی حکومت اپنے خرچہ پورا کرن لئی ایہو کم کیتا۔ دوجے طریقے نال قیمتاں تد ودھدیاں نیں جد طلب زیادہ تے رسد گھٹ ہوئے۔ بارش نہ ہون دا مسلہ یا سیلاب دا فصلاں نوں نقصان، سب قیمتاں دے وادھے دے سبب ہونداے نیں۔ پٹرول دی قیمت ودھن نال پین والے اثر نوں cost push inflation تے فصلاں خراب ہون دے نال قیمتاں دے اتار چڑھاؤ نوں Demand Pull Inflation آکھدے نیں۔ پاکستان وچ قیمتاں دے ودھیاں، گھاٹیاں سا سانگا، انہاں دو inflation نال جڑیا جے نہ کہ monetray policy اتے۔ ایہو وجہ ہے کہ ایس پالیسی دے نال عمومی عوام دا کوئی تعلق نہیں۔ انہاں سب گلاں توں اسی اک اہم نتیجے نوں ضرور اپڑسکدے ہاں کہ سرمایہ دارانہ نظام وچ Economic growth دی تلاش وچ سانوں home grown پالیسی دی ضرورت ہے یا دوجا طریقہ ایہہ ہے کہ اساں اپنی معیشت اتے اپنے معاشرے نوں ایس طریقے نال ٹوریے کہ اوہناں پالیساں دا صیح فیدہ چک سکے۔ ایس طراں پاکستان دا پیسہ دوروں تے سرمایہ داری دا نشان لگدا ہے تے پر اصل وچ اوہ اک زرعی معیشت دا نشان ہے۔ فرق صرف ایڈا ہے کہ اوہ زرعی معیشت consumptionواسطے تیار ہے۔ تسی اے سمجھو کہ پاکستان اک سرمایہ دارانہ نظام دا ’’شہر‘‘ نہیں سگوں اک پِنڈ ہے جتھے ہر شے مثلاً لیپ ٹاپ تے گڈیاں ملدیاں نیں پر کوئی انہاں شیواں نوں بناندا کوئی نہیں۔
ایہہ پاکستان وچ نویں نسل دے اکنامکس دے پڑھیاراں لئی فکر دی گل ہے کہ مغربی نظام دیاں اوہ پالیسیاں جیہڑیاں اوہ اپنے ملکاں لئی بناندے نیں انہاں نوں سوچے سمجھے بغیر مکھی تے مکھی ماردے ہوئے لا دتا جاندا ہے۔ ضرورت ایس گل دی ہے کہ پاکستان دے معاشی Dynamic نوں مڑ توں طے کیتا جائے۔ ایس لئی تعلیمی اداریاں خصوصی طور تے یونیورسٹی وچ پڑھان اتے پڑھن والے دنویں ایس گل اتے سوال چَکن پئی کیہڑی معاشی پالیسیاں پاکستان وچ چل سکدیاں نیں؟ مثال پاروں ذراسوچو پئی پلاسٹک منی دی سانو کڈی لوڑ ہے؟ایہہ اک نواں طریقہ خریداری تے ہوسکدا پر ایہہ کجھ پاکستان وچ اوس ترقی یافتہ نظام دا صرف دس فیصد ہے۔ ایس طریقے نے شہراں وچ رہن والیاں لئی آسانیاں کردتیاں نیں پر کیہہ ایہہ سب واسیاں لئی ہے؟۔ اصل گل نویں نویں گلاں دا ورتارا نہیں سگوں ایہہ متھنا ہے پئی کس گل دی کدوں لوڑ ہے اتے کڈے بندے ایس توں فیدے چک سکدے نیں۔ عالمی پدر دے معیاراں پاروں ترقی دے سفر دے دو طریقے نیں۔اک ایہہ پئی اوہ سارے عواملاں تے assumption دا ماحول پیدا کیتا جائے یا فیر اپنی نویں راہ دی چون کیتی جائے۔ دوجا رستہ اوکھا تے صبر والا ہے جس دی مثالاں ایران اتے چین ورگے ملک نیں۔
Link of Part 1
http://www.wichaar.com/news/119/ARTICLE/33625/2017-10-29.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels