Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> معیشت تے بیوپار >> معیشت دیاں اوکڑاں

معیشت دیاں اوکڑاں

محمد یعقوب
October 1st, 2013

اسیں ماہرین معیشیت دا ایہہ مسئلہ اے کہ اسیں اینی اوکھی زبان ورتدے آں کہ عام بندہ معیشت دی صورت حال نوں سمجھ نہیں سکدا۔ ایہہ تحریر سادہ زبان ورتدے ہوئے صورت حال دی وضاحت دی اک کوشش اے۔
سدھی جیہی گل اے کہ ملک ایس ویلے اک معاشی چوک اُتے کھلوتا اے پر ٹریفک کنٹرول کرن والا کوئی نہیں۔ معاشی چتاونی دے سُرخ اشارے بل رہے نیں پر اوہناں ول توجہ دین والا کوئی نہیں مسئلہ ایہہ اے کہ اسیں سبھ ایہدے لئی حکومت ول ویکھ رہے آں کہ جو دراصل آپ اک مسئلہ اے۔
کُجھ سو خانداناں نے‘ کُجھ حکومت دے اندر تے کُجھ حکومت دے باہر‘ معیشت تے قبضہ کیتا ہویا اے تے لوکاں دی اکثریت نوں یرغمال بنایا ہویا اے تے اوہناں نوں لُٹن تے لُٹ دا ایہہ مال بیرون ملک منتقل کرن وچ رُجھے نیں۔ اکثریت بناشک اوہناں نوں کڈھ کے اوہناں دے ایہناں استحصالی ہتھکنڈیاں دی راہ بند کر سکدی اے۔ پر لوکاں دی ایہہ اکثریت روزی روٹی دے مسئلیاں وچ بھیڑی طرحاں اُلجھی ہوئی اے‘ اوہدے کول اینا ویلا ای نہیں تے نہ ای دلچسپی اے کہ اوہ ایہہ ویکھ سکے کہ اوہدے تے اوہدے مستقبل دے نال کیہ ہو رہیا اے۔ اوہ تنظیمی طور تے وی ایس قابل نہیں کہ ایہناں استحصالیاں توں نجات حاصل کر سکن تے ایس لُٹ مار نوں بند نہ کر سکن۔ نتیجہ ایہہ اے کہ معیشت آئے دن زوال ول جا رہی اے۔
اک توں بعد اک آون والیاں حکومتاں نے اک خود مختار ریاست دا دیوالیہ کڈھ دتا اے‘ افراط زر بے لگام اے تے ادائیگیاں دا توازن بحران ول قدم ودھا رہیا اے۔ ایس سارے گند خراب دے ذمے وار قومانتری واقعات یاں قدرتی حالات نہیں۔ ایہہ کُجھ لوکاں دے ناقص طرز حکمرانی دی کارستانی اے جو 65 سال توں کُجھ خانداناں دے فائدے دی خاطر سرگرم عمل نیں۔
پر صرف چہریاں دی تبدیلی نال صورت حال نہیں بدلے گی۔ تبدیلی وڈے پیمانے تے لیانا ہووے گی طرز حکومت وچ وی تے مقصد حکومت وچ وی۔ جے نویں حکومت نے مسئلیاں دے فوری حل تلاش کرنے شروع کر دتے تاں ویلا اوہدے ہتھوں وی نکل جاوے گا۔ جو لوک ایہہ سوچ رکھدے نیں کہ اوہ احمقاں دی جنت وچ رہندے نیں۔ نویں حکومت دے لئی ضروری ہووے گا کہ اوہ ماضی توں سبق سکھن تے اوہنوں دُہراون توں باز رہن۔ نعریاں دی تھاں ڈونگھی سوچ تے سیاست دی تھاں تدبر توں کم لینا ہووے گا۔
سیاسی قیادت دے چاہیواناں دی ذمے واری ہوندی اے کہ عام بندے نوں عمر رسیدہ معاشی مسئلیاں تے اوہناں دے حل بارے دسن تے صرف جھوٹھے وعدے کر کے وقت گزاری نہ کرن۔ ایہدے نال نال غریباں دی اکثریت ہووے یاں امیراں دی اقلیت‘ جے اوہ معاشی مسئلیاں دے بھار نوں قبولن توں انکاری رہوے تے پالیسی وچ تبدیلی دے خلاف مزاحم رہوے تاں ایہہ روش معیشت نوں تباہی دے مونہہ وچ دھکیل دیندی اے۔
معیشت نوں درپیش انتہائی فوری خطرا حکومت دا سائز اے۔ وفاقی تے صوبائی حکومتاں مسئلے دا حل نہیں سگوں آپ اک مسئلہ نیں۔ اوہناں دا وزن گھٹ کرنا ہووے گا تے اوہناں دی صفائی کر86ی ہووے گی۔ ہر پدھر تے اک نکی تے صاف سُتھری حکومت جو قوم دے معاشی مسئلیاں نوں سمجھدی ہووے‘ پہلا ضروری اصلاحی قدم اے۔ ایہہ حکومت سوائے قرض واجبات ادائیگی دے‘ اپنے سارے خرچے اوس ویلے تیک لئی منجمند کر دیوے جدوں تیک کہ ٹیکس وصولی نوں بہتر نہ بنا لیا جاوے۔ قرض واجبات دی ادائیگی توں بچنا ممکن نہیں پر ایہناں وچ مزید وادھے نوں تاں روکیا جا سکدا اے۔
ساریاں حکومتی سبسڈیز نوں ختم کرنا ہووے گا کیوں جے ایہہ کسے کم دی نہیں تے ایہناں لوکاں تیک اپڑ ای نہیں سکدی جیہناں لئی نافذ کیتیاں جاندیاں نیں۔ سرکاری شعبے دے اداریاں دے خسارے نوں اوہناں دی نجکاری یاں ڈھانچہ جاتی اصلاحات راہیں ختم کرنا ہووے گا کیوں جے ایہناں وچ لُٹ مار تے نااہلی توں وکھ کُجھ نہیں بچیا۔ سماجی تے معاشی خدمتاں تے اُٹھن والے سارے خرچے صوبیاں دی ذمے واری ہونے چاہیدے نیں۔ ترقیاتی شعبے تے وفاقی حکومت دے خرچیاں نوں توانائی تے زراعت دے شعبیاں توں متعلق کلیدی منصوبیاں تیک محدود کرنا ہووے گا۔ حکومت نوں اندر باہر‘ ہر پاسیوں قرضے تے بھیکھ منگن تے وصول کرن دی روش نوں گھٹ توں گھٹ حد تیک لیانا ہووے گا۔
حکومت جدوں اندرون ملک توں بہتے قرضے لیندے ای تاں افراط زر دا دباء شدت اختیار کر جاندا اے‘ کرنسی نوٹ کاغذ دے پرزے وچ بدلدا جاندا اے‘ نجی شعبے دی سرمایا کاری سرگرمیاں جمود دا شکار ہو جاندیاں نیں‘ لوکاں دی معاشی حالت زار وچ وادھا ہوندا اے تے معیشت دی تباہی دے دروازے کھُلدے جاندے نیں۔ نااہل حکومتاں دیاں عیاشیاں جاری رکھن لئی ڈالراں دے بدلے قومی دفاع تے خود مختاری دا سودا کیتا جاندا اے۔ حکومت ولوں مزید قرضے مسئلیاں دا حل نہیں سگوں آپ اک مسئلہ اے۔
وفاقی ہوون یاں صوبائی‘ ساریاں حکومتاں دے سائز تے حکومتی اخراجات تے فوری کنٹرول نوں ٹیکس ڈھانچے دے مطابق نویں سریوں تشکیل دینا ہووے گا۔ وفاقی پدھر تے جے آئین انکم ٹیکس نظام دی اصلاح دی راہ وچ رُکاوٹ ہوندا اے تاں اک قومی ترجیح دے طور تے ایہدے وچ ترمیم کر دتی جاوے گا۔ انکم ٹیکس دی نویں اُساری وچ اُفقی تے عمودی برابریاں دے دو مُڈھلے اصولاں توں رہنمائی لئی جاوے۔ اُفقی مساوات دا تقاضا ہوندا اے کہ ساریاں آمدنیاں تے اوہناں دے ذریعے آمدن توں قطع نظر ٹیکس عائد کیتا جاوے۔ عمودی مساوات دا تقاصا ہوندا اے کہ بہتیاں آمدنیاں تے بہتے مؤثر ٹیکس دیاں شرحاں عائد کیتیاں جاون۔
معیشت دی دستاویز بندی وی اصلاحاتی عمل دا حصہ ہووے تے ٹیکس انتظامیہ نوں سادہ تے معتدل بنانا لازم ہووے گا۔ ٹیکس وصولی وچ سہولت تے مبنی بچتی ذرایع تے بینک لین دین تے ساریاں مروجّہ ٹیکس ختم کر دتے جاون تے ایکسائز تے درامدی ٹیکس نوں معقول بنایا جاوے۔
صوبائی پدھر تے حکومتاں نوں چاہیدا اے کہ اوہ اپنی توجہ دا محور تصرف نال ٹیکس وصولی ول منتقل کرن تے ’ٹیکس نہیں تاں تصرف نہیں‘‘ دا سنہری اصول اپناون۔ حفظان صحت‘ تعلیم‘ فراہمی تے نکاسی آب تے سکیورٹی خدمتاں دی فراہمی لئی مقامی ٹیکس استعداد نوں بروائے کار لیاندے ہوئے ٹھوس شکل دتی جاوے۔ قصہ مختصر وفاقی حکومت ولوں رقم اُتے محتاجی دی تھاں صوبائی تے مقامی پدھر اُتے ٹیکساں توں فائدہ چُکیا جاوے۔ ایہدے لئی جے ٹیکساں دے نفاذ تے ٹیکساں وچ شراکت دے نظام دی اصلاح دی لوڑ پیندی اے تاں ایہدے توں گریز نہ کیتا جاوے۔
سرکاری شعبے دا خسارہ تیزی نال گھٹ کرن لئی اُتے بیان کیتے خطوط تے مالی اصلاحات دے آغاز نجی بچتاں تے سرمایا کاری لئی سازگار حالات پیدا ہو سکدے نیں۔ سٹیٹ بینک آف پاکستان نوں وزارت خزانہ دی غلامی تے مالیاتی پالیسی نوں بجٹ خسارے دی سرمایا کاری دے بھار تھلوں ازاد کیتا جاوے۔ ایہدے لئی سٹیٹ بینک اپنی توجہ نجی بچتاں نوں ورتوں وچ لیاون ول مبذول کرے تے بچیاں تے مثبت شرح منافع دین والے فعال بینکنگ نظام راہیں نجی سرمایہ کاری نوں فروغ دتا جاوے۔ ایس نوعیت دی معاشی اصلاحات دے نال عبوری مدت دے دوران بیرونی ادائیگیاں دے سلسلے وچ آئی ایم ایف دے نال کسے وسط مدتی مالی سمجھوتے تے مذاکرات کرنا بہتا اسان ہووے گا۔
نویں حکومت دا کم انج نہیں چلے گا کہ اوہ مسئلیاں دے اسان حل تے ویلا ضائع کردی رہوے تے لوکاں نوں ’’من و سلویٰ‘‘ دیاں خبراں سُناندی رہوے سگوں ایہنوں فوری طور تے ایس نوعیت دے وڈے اصلاحاتی پروگرام دا اغاز کرنا ہووے گا۔ صرف اک اجہی مخلص حکومت جو کفایت شعاری تے عمدا طرز حکومت دی مثال قایم کردے ہوئے لوکاں دی قیادت کرے تاں ای عوام نوں اپنے نال لے کے چل سکدی اے جو لمی مُدت معاشی سِٹیاں دی خاطر تھوڑی مدت معاشی اوکڑاں چُکن لئی ایہدے نال کھڑے ہوون۔ کُجھ اک حکمران خانداناں دی فوری فائدے دی خاطر ملک دا مستقبل رہن رکھن دی موجودہ سوچ نوں سدا لئی دفن کرنا ہووے گا۔ معیشت نوں بچاون دا ایہی اِکو راہ اے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels