Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> کھتری دے نین نقش

کھتری دے نین نقش

جاوید بُوٹا
January 27th, 2018

گل کِتھوں ٹُردی اے اَتے ول ولیویں کھاندی کِتھے جا ڈُھکدی اے۔ پِچھلے مہِینے دی گل اے میں ایویں کِتاباں دی الماری وِچ بِنا کِسے کارن ہتھ پلا مار رہیا ساں کہ اِک موٹی جیہی جِلد کِیتی کِتاب میرے ہتھ آئی۔ ایہہ میرے اِک پیارے بیلی نے کُجھ ورھے پہلاں مینوں دِتی سی۔ کِتاب ویکھ کے مینوں اپنے آپ اُتے بڑی کَوڑ چڑھی کہ ایڈے پیار اَتے مان نال دِتی گئی ایس کِتاب نوں میں اکھوں اولھے کر چھڈیا اے۔ میں سارے کم چھڈ چھڈا کے اوس کِتاب دی پھولا پھالی چھوہ دِتی۔ موٹے اَتے کرڑے گتے دی جِلد سی اوس کِتاب دی۔ جِیویں ساڈے بال پُنے دے سمے ماپے اپنے بالاں دِیاں کِتاباں نوں گلی محلے جاں سکولاں دے بُوہیاں اگے بیٹھے سکولی مُنڈے کُڑِیاں لئی لوڑیندِیاں شیواں جِیویں قلم، دوات، سیاہی، کاپِیاں، کُھلے کاغذ، ہولڈر اوہناں دِیاں نِباں، سلیٹاں، چاک، پھٹّیاں اوہناں اُتے ملن لئی گاچنی آد شیواں ویچن دے نال جِلد سازی کرن والیاں توں جِلداں کروا کے دیندے سن تانجے کِتاب گھٹو گھٹ اِک ورھے تائیں پڑھن دے لائق تاں رہوے۔ خیر، کِتاب دی جِلد کوئی بُہتی پُرانی نہیں سی۔ راکھی کرن والے موٹے گتے دی اوس جِلد دے اندر بُہت ای پُرانے خستہ ہوئے کاغذ جیہناں دا اپنا رنگ حالے تائیں، پنجابی دی گُرمُکھی لِپی وِچ چھپے ہوئے تِناں قِصیاں دے اکھراں دی سیاہی نالوں بُھورا گورا چِٹّا ای سی۔ میں ایس ٹوہ وِچ پھولا پھالی چھوہ دِتی بھئی ایہناں دی چھپن ترِیک کیہ اے؟ چھاپن والے کیہڑے نیں؟ سودھن والے سُوجھواناں دا کوئی اَتا پتا مِل جائے۔
پہلا قِصہ۔ فضل شاہ ہوراں دا ’’سوہنی مہِیوال‘‘۔ پرکاشک ہرنام سِنگھ جالی، منیجر سابقہ، ہربنس ہری پریس، چوک کروڑی امرتسر۔ چھپائی دی کوئی تریک نہیں لبھدی۔
دُوسرا قِصہ۔ ’’ہیر وارث شاہ‘‘ جیہدا حال بُہت ماڑا اے۔ پنّے بُہت خستہ نیں پرتاؤندیاں ڈر لگدا اے ٹُٹ نہ جان۔ اگا پِچھا کوئی نہیں بس اخِیرلے پنّے دی اخِیری سطر اُتے ’’وِگیاپک۔ مُحمد باقر بھاٹی درواذہ لاہور‘‘ لِکھیا ہویا اے۔ میری جاچے ایہہ اخِیرلا پنّا نہیں جاپدا۔ نہ کوئی چھپن ترِیک دا پتا تھو اَتے نہ چھاپن والے دا۔
تِیسرا قِصہ۔ مولوی غُلام رسول ہوراں دا ’’یوسف زُلیخاں‘‘۔ پرکاشک۔ بھائی چتر سِنگھ، جِیون سِنگھ پُستکاں والے، بزار مائی سیواں امرتسر۔ چھپن تریک دا کوئی پتہ نہیں۔ ایس قِصے دے مُکھ پنّے اُتے اِک چِتر اے جِیہدے اُتے ’یوسف والا کُھوہ‘ لِکھیا ہویا اے۔ اِک نُکرے سوبھا سِنگھ لِکھیا ہویا اے اَتے اوہدے تھلے بڑی نِیجھ نال ویکھیا جائے تاں جھولا جیہا پیندا اے جِیویں 1926 لِکھیا ہووے۔
سوبھا سِنگھ بارے سُنیا تاں ہویا سی۔ ٹُھکوِیں جانکاری توں وانجھیا ہون پاروں مینوں نموشی وی سی۔ خیر میں اپنی نموشی دی پرواہ نہ کردیاں نِیویارک اپنے اِک سُوجھوان سجن سُرِندر سوہل ہوراں دے فون دی ٹلی کھڑکا دِتی۔
سُرِندر سوہل پنجابی دے بُہت ای ودِھیا کوی اَتے کہانی کار وی نیں۔ موہالی توں چھپن والے پنجابی دے مشہُور رسالے ’ہُن‘ نال وی ایہناں دا سمبندھ اے۔ پُوری پُوری جانکاری لئی سُرِندر ہوراں مینوں بابے ’گُوگل‘ ولے ٹور دِتا۔ میں بابے ’گُوگل‘ دا بُوہا جا کھڑکایا۔ بُوہا کُھلدیاں ای سوبھا سِنگھ ہوراں دے ویڑھے جا وڑیا اَتے اوہناں دی جانکاری دے بھنڈار نال من نہال ہو گیا۔
پِچھلے ہفتے سُرِندر ہوراں دا فون آیا۔ اوہناں آکھیا ’ مینوں پک اے، تُہانوں بابے ’گُوگل‘ توں سوبھا سِنگھ بارے جانکاری تاں مِل ای گئی ہووے گی۔ پر اِتفاق نال میں اِک کِتاب پڑھ رہیاں اوہدے وِچ اِک تھاں سُوبھا سِنگھ دا وی ذِکر اے۔ میں تُہاڈے نال سانجھا کرنا چاہونا۔‘ اوہناں جو کُجھ مینوں فون راہیں سُنایا، سُن کے مینوں بڑا اچنبا ہویا۔ میری بینتی پاروں اوہناں اوس کِتاب وِچوں سوبھا سِنگھ دے ذِکر والا پنّا نقل کر کے مینوں ٹور دِتا۔ شاہ مُکھی لِپی وِچ پنجابی پڑھن والیاں لئی لِپی اُتارا وی حاضر اے۔
کِتاب دا ناں۔ ’’ آرٹ توں بندگی تک‘‘ دوسرا ایڈیشن 2013
آرٹِیکل دا ناں۔ ہر دیو سِنگھ آرٹِسٹ
لِکھاری۔ ہرپال سِنگھ پنّو
پبلیشر۔ سِنگھ بردر امرتسر
(دلی، مہربان سِنگھ دُھوپِئے دے گھر بھائی وِیرسِنگھ ٹھہرے ہوئے سن۔ اوتھے سوبھا سِنگھ اپنی پرسِدھ پینٹِنگ، گُرُو نانک دیو، لے کے آ گئے۔ ہر دیو سِنگھ موجود سن۔ پریس دا وی سوبھا سِنگھ نے اِنتظام کر رکھیا سی۔ اوہ چاہوندے سن کہ پینٹِنگ دا گُھنڈ بھائی وِیر سِنگھ چُکن تے پھیر پرسنسا دے کُجھ شبد کہن۔ بھائی وِیر سِنگھ دا وڈا نام ہے، سو پینٹِنگ دُنیا بھر وِچ منظُور ہووے گی۔ بھائی وِیر سِنگھ دے ساہمنے پینٹِنگ اُپروں ریشمی پردہ پرے ہٹایا گیا۔ پینٹِنگ دیکھن توں بعد بھائی وِیر سِنگھ بولے، ’ایس طرحاں دے نہیں سن میرے مہاراج، تے پرے مُونہہ کر لیا۔ سوبھا سِنگھ نے پینٹِنگ لپیٹ لئی تے غُصے نال باہر نِکلیا۔ اِک کلاکار اُداس جا رہیا ہے۔ ہردیو سِنگھ وی نال باہر نِکل گئے۔ حویلِیوں باہر جا کے غُصے نال سوبھا سِنگھ کہن لگے، ’ایس بندے نوں بھورا عقل نہیں۔ آرٹ بڑی وڈی چِیز اے، ایس جاہل نوں کیہ پتَے ایہہ میں کیہ بنائے۔‘ ہردیو سِنگھ نے کہیا، ’مینوں تاں پتَے، آرٹ کیہ ہُندے۔ میں جانداں تُوں کیہ بنائے۔ تُوں اِک چہرہ اُلِیک کے اوس اُپر اکھاں نرگس(1) دِیاں چِپکا دِتِیاں تے ہونٹھ مدھوبالا(2) دے دھر کے داڑھی بنا دِتی۔ ایہہ اے تیری پینٹِنگ گُرُو نانک دیو جی دی۔‘
ایہہ گل میں (ہرپال سِنگھ پنُو) پروفیسر بُھوپِندر سِنگھ (پرسِدھ لیکھکا دلِیپ کَور ٹِوانہ دے پتی) نوں سُنائی تاں ہس پئے۔ کہن لگے، ’ ڈاکٹرموہن سِنگھ دیوانہ کہیا کردے سن،’’ایہہ ہے اِکو اِک پینٹِنگ جِس نوں میں بِلکُل نہیں دیکھ سکدا۔ پیغمبر دا عکس کیہو جیہا ہُندا ہے، ایس دا تاں سوبھا سِنگھ نوں کیہ پتہ ہونا سی۔ اوس نوں تاں ایہہ وی پتہ نہیں کہ کھتری دے نین نقش، چہرہ مُہرہ کِس طرحاں دا ہُندا ہے۔‘‘
میں پُچھیا، پر لوکاں نے ایس نوں بُہت پسند کِیتا؟ اوہ (پروفیسر بُھوپِندر سِنگھ) بولے، ’ لوکاں وِچ درمیانہ ہُنر ای پاپُولر ہووے گا۔ دیکھو جیہڑا بندہ ساری عمر ڈرائینگ کردا رہے، اوس دِیاں لکِیراں وِچ سمتول تاں ہو ای جاوے گا۔ سوبھا سِنگھ چنگا ڈرائینگ ماسٹر ہے، اوس وِچ کوئی آرٹ نہیں۔ کِرپال سِنگھ وی ایسے شرینی(Category) وِچ آؤندا ہے۔ گُرُو گوبِند سِنگھ جی دے جیہڑا شاہانہ لِباس پہناؤندے ہن، ایہہ اوہی لِباس ہے جو اورنگ زیب دا سی۔ تُسیں مائیکل اینجلو دِیاں پینٹِنگز دیکھو۔ اوس نے پہلوں پُراتن سبھِتا، اِتہاس، یہُودی عِیسائی پیغمبراں نوں جانیا، واچیا۔ ایس پِچھوں بُرش چلایا۔ گُرُو کال تک لوک اَن سِیتے کپڑے پہنیا کردے سن۔ سِینا پرونا تاں مُغلاں نے سِکھایا سی۔ پہلی واری سِیتا ہویا لازمی پہنیا جان والا وَستر کچھیرا سی۔ سِکھاں وِچ آرٹ وِکسِت ہویا ہی نہیں۔ مہاراجہ رنجِیت سِنگھ دے ویلے توں لے کے ہُن تک سِکھ، پنجابی چِترکار، مُغل آرٹ اَتے کانگڑا مِنِیچر دی شیلی ورتے دے رہے ہن۔ سارا کُجھ اوہو، بس چہرے سِکھ نائیکاں دے بنا دِتے۔ کار سیوا والیاں نے پُرانے کلا کاراں دی کمائی اُپر کُوچی پھیر دِتی۔ سِکھ چیتن ہُندے تاں ہاہاکار نہ مچ جاندی؟ اِٹلی وِچ سنت فرانسِس اسِیسی دا گِرجا دیکھو۔ ہیٹھ اوہی اصل گھر ہے جِس وِچ سنت رہندا سی۔ اوس نوں اوویں سُرکَھیتّ کر کے اُپر گِرجا بنا دِتا۔ روم دی ہریک گلی وِچ تُہانوں پُراتن اِتہاسک وستاں سنبھالِیاں ہوئیاں دِس جان گِیاں۔ پٹیالے دے موتی محل وِچ ’مِینیچر‘ ٹرنکاں وِچ پئے گل رہے ہن، کِسے نوں پرواہ نہیں....۔)
ڈاکٹر موہن سِنگھ دیوانہ ہوراں، ’پیغمبر دے عکس، کھتری دے نین نقش دی گل کِیتی اے۔ پروفیسر بُھوپِندر سِنگھ ہوراں نے مائیکل اینجلو دا ذِکر وی کِیتا اَتے ایہہ وی آکھیا، ’لوکاں وِچ درمیانہ ہُنر ای پاپُولر ہووے گا‘۔ اوہناں دے آکھے نوں کِسے ٹُھمنے دی لوڑ نہیں۔ اوہ اپنے آپ وِچ اُچ پدرھرا تے ٹُھکواں اے۔ اوہناں دِیاں آکھِیاں گلاں دی چھتر چھاویں بتھیرا کُجھ آکھیا جا سکدا اے۔ پر میں اِک دو موٹِیاں موٹِیاں گلاں ای کراں گا۔
حضرت عِیسیٰ دی اج جیہڑی شبِیہہ اسیں گِرجیاں وِچ، لوکاں دے گھراں وِچ جاں کِدھرے وی، بھاویں اوہ پینٹِنگ دے رُوپ وِچ ہووے، گھڑے ہوئے بُت دے رُوپ وِچ جاں سُولی اُتے ٹنگے رُوپ وِچ ہووے۔ مطلب کوئی وی رُوپ ہووے۔ جے بندا اوس رُوپ، اوہ عکس اوہناں نال واپری، اوہناں دی ہنڈی ورتی زندگی بارے کِسے قِسم دی وی جانکاری توں پہلاں ویکھے، تاں اِک پل وی ڈِھل کِیتے بِنا، کِسے شک شُبہے بِنا، بِنا کِسے جِھجھک دے آکھے گا کہ ایس رُوپ نے ای ایہہ حیاتی ہنڈائی ہووے گی۔ ایسے طرحاں ای ایہدے اُلٹ جے اوہناں دی حیاتی دی جانکاری پہلاں ہووے اَتے رُوپ بعدوں ویکھے تاں پھیر وی اوہ اویں ای اِک پل وی ڈِھل کِیتے بِنا، بِنا کِسے شک شُبہے، بِنا جِھجھکے پک نال آکھے گا ایس حیاتی دا ایہو ای اصلی رُوپ اے۔ ایہو ای کلاکار تے کلا دا کمال اے کہ جانکاری والا چِتر جاں چِتر بارے جانکاری گھیو شکر وانگ اِک مِک ہووے۔
ایہدا سہرا تاں مائیکل اینجلو دے متھے ای بھجدا اے۔ خیر ایہہ صدِیاں پُرانی رِیت اجوکی کلاکاری وِچ اج وی سجری اے۔ اج دے سمے وِچ لوکائی دی پُہنچ وِچ تے من بھاؤندی فِلمی کلا دا اِک بڑا ای کُھلا کھیتر اے۔ مُوسیٰ ، عِیسیٰ جاں نُوح دی حیاتی بارے بنی فِلم ویکھدیاں، ویکھن والیاں نوں رائی جِنا وی شک شُبہ نہیں پیندا کہ اوہناں موہرے فِلمی پردے اُتے ٹُردے پِھردے گلاں باتاں کرنے والے ایکٹر نیں۔ ونگیاں تاں ہور وی نیں پر میری جاچے لِیہہ توں لہنا مُناسب نہیں۔
کُجھ کلا کار کھوٹ رلائے بِنا اپنی کلا کاری وِچ کھرا کھرا سچ لوکاں موہرے رکھن دا پُورا پُورا ٹِل ماردے نیں۔ تے کُجھ اوہ سبھ کُجھ وکھاؤندے نیں جیہڑا لوک ویکھنا چاہوندے نیں۔ جِیویں ’ہیرو، دساں غُنڈیاں نال ڈانگو ڈانگی ہون بعدوں اپنی ہیروئین کول آؤندا اے تاں نہ ای اوہدے کپڑیاں دی اِستری خراب ہوئی ہوندی اے تے نہ ای اوہدے بودے اپنی تھاں توں ہِلے ہوندے نیں۔ جاپدا اے ہُنے بیوٹی پالر توں لاڑا سج بن کے آیا اے۔ خبرے ایہنوں، وکھاؤن والے جاں ویکھن والے شردھالواں دی شردھا آکھیا جا سکدا اے؟
پر مائیکل اینجلو وی شردھالُو سی۔ اوہدی شردھا وِچ سینکڑے ورھے بِیتن بعدوں وی وال برابر گھاٹا نہیں پیا وادھا ای وادھا ہو رہیا اے۔ ....... اوہو ای ہویا، گل کِتھوں ٹُری اَتے ول ولیویں کھاندی کِتھے آ ڈُھکی۔

(نوٹ۔: (2)-(1) اِنڈیاً فِلم اِنڈسٹری دِیاں رج کے سوہنِیاں اَتے رج کے مشہُور ایکٹرساں۔)
*****


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels