Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> بیت المقدس: سعودی عرب اصل وچ کیہہ چاہندا جے؟ جاوید نقوی

بیت المقدس: سعودی عرب اصل وچ کیہہ چاہندا جے؟ جاوید نقوی

وچار ڈیسک
December 10th, 2017

نہر سویز تے رتے سمندراں دی سیاستاں دا ذکر اتے چین دے اتھے اپڑن بارے گل نہ کردے ہوئے اینج دی گل ہی ہو سکدی سی جنج نقوی ہوراں کیتی ہے۔انہاں نوں بھارتی دفاعی ماہر بی رامن دا آرٹیکل وی پڑھنا لوڑی دا ہے جس لکھیا ہے پئی نہرو توں بعدوں ہی را تے موساد نے سانگے بنا لتے سن جس نوں ریاست دے اصل مالکاں دی دو پاسیوں ہلا شیریاں سن۔بھارت خارجی پدر تے فلسطین دی حمائیتاں کردا رہیا پر اندر کھاتے کہانی ہور دی ہور سی۔جس بریلوی طاقتاں بارے انہاں گل مکائی ہے اوس مگر کیہہ کوئی ہشیار عالمی پراجیکٹ ہے؟ گھٹ و گھٹ ایس دے اشارے وی نیں۔پاکستان اج چین نال کھلوتا ہے اتے کل چین نال مل کے اوہ ترکی، ایران تے قطر ول کیوں نہیں جا سکدا ایس بارے انہاں گل چھوئی ہی نہیں۔وڈے فیصلے کیمپ ڈیوڈ وچ ہو چکے سن نہ کہ فاش وچ۔ہن تساں نقوی ہوراں دی لکھت پڑھو

یروشلیم نوں اسرائیل دا دارالحکومت منن بارے امریکی صدر دے فیصلے تے پاکستان دا احتجاج پکا تے اصولی رہیا ہے۔ اگے کیہ ہوسکدا ہے؟ ایس بارے تریخ دی اونتری الٹ بازیاں توں سمجھیا جا سکدا ہے۔ ایہہ وی ہو سکدا ہے جے آون والا ویلہ مفاداں پاروں گھٹ چنگا ہوئے، یا جس طراں اوہ کہندے نیں، سیاسی زمین پیراں تھلوں کھسک جائے؟
آؤ اک بھرنویں نظر پاندے ہاں کہ کنج جنوبی ایشیا تے مڈل ایسٹ وچ ظاہری طور تے نظر آون والے خیالاں وچ تبدیلیاں آئیاں سن۔ اک وقت سی کہ جداں امریکہ سعودی عرب نوں ہتھیار ویچن دا نرا اعلان ہی کردا سی تے اسرائیلی تے بھارتی سفیر دوڑ دے ہوئے امریکی دفتر خارجہ جا اپڑدے سن تے اپنا احتجاج ریکارڈ کرواندے سن۔ 1992 وچ انڈیا لئی اسرائیل دے پہلے سفیر ، جیورا بیچر ہوراں تے ایتھے تک کہہ دتا سی کہ دونوں ملکاں دے سفیر اک گڈی وچ ہی کیوں نہیں جاندے۔ اک وقت سی کہ جداں پاکستان لبیا نال تیل توں مالا مال عرب اتحادی پاروں یاریاں رکھیاں سن نہ کہ سعودی عرب دے نال۔ 1974 وچ لہورسٹیڈیم قذافی سٹیڈیم بن گیا سی پر فیر 12 سال بعد شاہ فیصل مسیت اسلام آباد وچ کھڑی کیتی گئی۔ افغان جنگ نے پاکستان دے عرب اتحاد نوں بدل چھڈیا۔ سرد جنگ مکن پاروں بھارت دی مڈل ایسٹ بارے پالیسی بدلی۔ اج انڈیا تے پاکستان دونوں ہی سعودی عرب دے نیڑے نیں۔ ستم ظریفیاں ویکھو پئی ہندوستان تے پکا یارہے جداں کہ پاکستان دے نال فوجی اتحاد ، پر پک نہیں۔ یروشلیم دی حیثیتاں تے امریکی الٹ بازیاں لائیاں پر جمعرات نوں ہندوستان نے کوئی سدھا جواب نہ دتا۔ ایس دی وزارت خارجہ نرا ایڈا ہی بول سکی کہ ہندوستان مشرق وسطی تے اپنی اک آزادانہ پالیسی رکھدا ہے، کوئی دوجا ملک ایس نوں متھ نہیں سکدا۔ کمال ہشیاری ویکھو، ایہہ نہیں دسیا گیا کہ صدر ڈونلڈ ٹرمپ ولوں یروشلیم نوں اسرائیل دا دارالحکومت تسلیم کیتے جان تے ایس دی پالیسی کیہہ ہے؟ پاکستان نے تے ایس فیصلے خلاف اپنا احتجاج ریکارڈکروایا جد دی امیداں وی سن تے اینج ہی سعودی عرب نے وی مخالفتاں کیتیاں۔ یروشلیم دی حیثیتاں تے ٹرمپ دے فیصلے دے خلاف احتجاج کرن دے نال نال جے سعودیاں نے اسرائیل دے نال سفارتی سانگے بنا لتے تے پاکستان دی مشرقی وسطی دے حوالے توں پالیسی دا کیہ بن سی؟ ایہہ سوال ہورے ایڈا بے تکا ہے نہیں جڈا لگدا ہے۔ سارے ثبوت اشارہ کردے نیں کہ پاکستان دے الٹ، سعودی عرب خموشی دے نال تے سہی، پر خفیہ طور تے نہیں، یروشلیم دا گھٹ توں گھٹ اک حصہ اسرائیل نوں دین دی حمایت کردا رہیاہے تے نال ہی نال یہودی ریاست نوں منن دی وی تجویز دے رہیا ہے۔ امریکہ حمایتی سعودی حکومت ٹرمپ دے یروشلیم والے فیصلے خلاف وی انج ہی مٹھی مٹھی مخالفتاں کر رہی ہے جنج اوبامہ ویلے وی کردی سی۔ ایس نوں ویکھ کہ لگدا ہے کہ ہورے اسرائیل دے نال پہلے توں متھ کے مخالفتاں کر رہی ہے۔ فاس (مراکش) وچ 1981 وچ ہون والاعرب پردھاناں دا اکٹھ 8 نکاتی فہد منصوبے تے وکھر گیا سی۔ فہد اک امریکہ دے حمایتی سعودی ولی عہد دا ناں سی جیہناں دے ناں تے منصوبے دا ناں رکھیا گیا سی۔ ریاض وچ اج دے ولی عہد اونج دے ہی منصوبے تے چل رہے نیں پر تھوڑے لکویں انداز وچ۔ منصوبے وچ اسرائیل نوں پابند کیتا گیا سی کہ اوہ 1967 وچ فتح ہون والے علاقیاں سنے مشرقی یروشلیم (مکمل شہر نہیں) توں نکل جائے ،اتھے بنائیاں وستیاں ڈھا دتیاں جان گیاں،پی ایل او نوں فلسطینیاں دی نمائندہ جماعت تسلیم کیتا جائے اتے اک آزاد فلسطینی ریاست اساری جائے جس دا دارالحکومت یروشلیم ہوئے، تے سارے علاقائی ملکاں نوں امن دی گارنٹی دتی جائے۔ معمر قذافی، حافظ الاسد، تے صدام حسین نے ایس منصوبے دی مخالفتاں کیتیاں سن تے ایس اکٹھ وچ اپنے اپنے نائباں نوں فاس گھلیا۔ اج تِنوں ملک کھنڈر بن چکے نیں، جس دی کئی وجوہاتاں وچوں اک ریاض، تل ابیب اتے واشگٹن دے منصوبے دے مخالفتاں وی ہے۔ عرفات غیر متوقع طور تے پورے ہوگئے، تے یمن دے عبداللہ صالح جیہناں نے بغداد تے سعودی حمایت یافتہ امریکی حملے دے خلاف صدام حسین دی مدد کیتی سی انہاں نوں ہٹا دتا گیا۔
پر اپنے وطن وچ سعودی عرب دے دانشور، متوسط طبقہ تے مذہبی حلقے اسرائیل نوں تسلیم کرن والے کسی وی منصوبے دے سخت خلاف نیں۔ انہاں نوں پچھلے مہینے ہون والے کریک ڈاؤن وچ بالکل سکیٹر کر رکھ دتا گیا۔ ٹرمپ نے ایس کریک ڈاؤن دی مذمتاں نہیں کیتیاں ۔ تریہہ سال توں کجھ اُتے اک طاقتور ٹیکنوکریٹ ولی عہد محمد بن سلمان نے ایس سانگے نوں تگڑا کرن دی کوشش کیتی ہے۔ انہاں نے ایس سال مارچ وچ واشگٹن دا دورہ کیتا تے صدر ٹرمپ نال لنچ کیتا۔ انہاں دے ایس دورے نوں انہاں دے مشیراں نے دو پاسے دے سانگیاں وچ اک تریخی موڑ قرار دتا۔ یروشلیم پوسٹ دے حوالے توں کجھ خبراں وچ دعویٰ کیتا گیا ہے کہ کئی اسرائیلی کمپنیاں سعودی عرب دے پبلک انویسٹمنٹ فنڈ دے نال گل بات کررہیاں نیں تاکہ سعودی عرب دے تازے سمارٹ سٹی پراجیکٹ وچ نویں کاروباری موقع توں فیدہ چکیا جاسکے۔ 20 نومبر نوں برطانیہ دے اخبار انڈیپنڈینٹ نے اک اسرائیلی وزیر دا بیان شائع کیتا کہ اسرائیل دے سعودی عرب دے نال ایران دے سانجھے خطرے پاروں خفیہ رابطے نیں۔ ایس بیان نوں دونوں ملکاں دے پردھان افسراں ولوں پہلا اقرار آکھیا جا رہیا ہے۔ سعودی حکومت دے کول اسرائیلی وزیرِ اعظم نیتن یاہو دے اک ترجمان نے وی دی انڈیپینڈنٹ ولوں تبصرے دی اک درخاست تے جواب نہیں دتا۔ اک اگڑواں خیال ایہہ ہے کہ ٹرمپ دا ایہہ فیصلہ مڈل ایسٹ وچ زلزلہ لے آئے گا۔ ذرا عرب دنیا نوں مشرق توں مغرب تے شمال توں جنوب تک ویکھو۔ مغرب وچ واقع مراکش نوں 1980 دی دہائی وچ مغربی صحاروی عرب ریپبلک (پولیساریو) دے خلاف جنگ لئی کجھ لو کجھ دو دی پالیسی پاروں امریکہ تے سعودی عرب دا ساتھ دینا پیا سی۔ جنوب تے مشرق وچ سوڈان تے یمن نیں اتے دونوں ٹُٹ پھج دا شکار نیں جداں کہ شمال وچ خانہ جنگی دا شکار لیبیا ہے۔ ایران دا حذب اللہ تے تباہ حال شام دے علاوہ باقی دے مسلم ملکاں تے کڈا اثر ہے؟ صرف افغانستان تے ملائیشیا ورگے کجھ نمانے ملک تے پاکستان ہی رہ جاندے نیں جیہناں نوں اپنی فلسطین دے متعلق کسی وی پالیسی دے نتیجے لئی تیار رہنا ہوئے گا۔ جے پاکستان نوں لوڑاں پاروں سعودی عرب وانگ دے فیصلے کرنے پئے گئے تے ودھدی ہوئی بریلوی قوت دی وجہ توں ایہہ کم سوکھا نہیں ہوئے گا۔
Article was published in Dawn


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels