Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> ابراہیم جویو:اج سندھڑی ہو گئی ویران نی سسیئے۔اختر حفیظ

ابراہیم جویو:اج سندھڑی ہو گئی ویران نی سسیئے۔اختر حفیظ

وچار ڈیسک
November 15th, 2017

دھرتی دے پتراں دی کہانیاں ہلے لکھنی شروع نہیں ہوئیاں پئی اساں سپہ سلاراں، پادشاہواں،لڑاکو جتھے بندیاں توں پراں جاواں گے تے کوئی سرت آئے گی۔تساں ابراہیم جویو ورگیاں دی ساری گلاں نوں نہ وی منو پر ایس لوبھ وچ دھرتی نال جڑے رہنا اوکھا پینڈا جے اتے جویو ہوری ایس تے ٹردے رہے۔اوہ ایم این رائے نوں پسند کردے سن جس ترقی پسندیاں توں بندیائی(Humanism)ول سفر کیتا کہ تنگ نظر قوم پرستاں اتے سکہ بند ترقی پسنداں نوں وی ایہہ وارا نہیں کھاندا سی۔ہن تساں اختر ہوراں دی لکھت پڑھو
کمرہ پرانی کتاباں دی خوشبو نال مہک رہیا سی، دیواراں تے لگیاں پردھان مُفکراں تے فلسفیاں، کارل مارکس، اینگلز تے لینن دی تصویراں لوکائی لئی اساری لوک لہر نوں چیتے کروا رہیاں سن۔ بستر دا اک حصہ کتاباں نال لدیا ہویا سی۔ سائیڈ ٹیبل تے کھلرے سفید کاغذ اتے اخباراں تے کئی رسالے کمرے دی زینت بنے ہوئے سن۔ ادب، فلسفہ، تریخ، شاعری اتے دھرم یا مذہب بارے تے لکھی گئی کتاباں ترتیب نال بُک شیلف وچ نظر آرہیاں سن۔ نظر دی عینک جو اوہ اپنی عمر دے اخیری دیہاڑاں وچ پڑھن تے لکھن لئی ورتدے سن، اوہ وی اسی کمرے دا حصہ سی۔ ایہہ کمرہ سندھ دے عظیم دانشور، ادیب تے ماہرِ تعلیم محمد ابراہیم جویو دا سی جو کجھ دن پہلاں 9 نومبر دی صبح 102 سال دی عمر وچ پورے ہوگئے۔ محمد ابراہیم جویو، سندھ دے اک پردھان سوجھوان سن جیہناں نے سندھ وچ ترقی پسندی، روشن خیالی تے سیکولرازم دی نیہاں رکھن وچ وچلا پاٹ ادا کیتا۔ انہاں دی ہمیش ایہہ خاہش رہی کہ سندھ دے لوکاں نوں انتہا پسندی توں بچان لئی انہاں اقدار نوں پروان چڑھایا جائے جیہناں توں سندھ دی نوجوان نسل بہتر انداز توں سندھی سماج وچ کم کرسکے۔
محمد ابراہیم جویو دا جم 1915 وچ (ضلع دادو،تحصیل کوٹری) دے پنڈ’’آباد‘‘ وچ ہویا۔ اوہ جی ایم سید نوں اپنا استاد مانیندے سن۔برٹش انڈیا دی ونڈ توں پہلے سائیں جی ایم سید نے ہی انہاں دا سکولے داخلہ کروایا ۔ اوہ جاندے سنپئی سندھ دے لوکاں وچ جاگرتی دا اک ہی رستہ ہے کہ سندھ دے لوکاں نوں زیادہ تعلیم یافتہ بنایا جائے۔ ایتھوں ہی آن والے وقتاں وچ اک ایسا سلسلہ شروع ہون والا سی، جو سندھ وچ اک نویں باب دی ابتدا سی۔ انہاں نے تقسیمِ ہند نہ صرف اپنی اکھاں نال ویکھی سگوں ایس وقت دی مسلم لیگ تے کانگریس دی سیاستاں دے کور ہون تے گل وی کیتی۔ 1946 دے کول انہاں نے اپنی نوجوانی وچ سندھ بچاؤ، برصغیر بچاؤ (انگریزی وچ) ورگی اہم کتاب لکھ ماری۔ ایہہ لکھت انہاں دی نوں شہرتاں دتیاں۔ایس کتاب راہیں انہاں نے مسلم لیگ تے کانگریس دی دھرم پاڑ سیاستاں نوں رد کیتا ۔ اپنی اسی کتاب وچ اک تھاں اوہ لکھدے نیں کہ:
’’کانگریس تے لیگ دے عالم فاضل ،سیاسی ڈاکٹر صاحبان نے اپنے اپنے مریضاں دی تشخیصاں کیتے بغیر دس دتا کہ کیہ تُوں بمار ہیں اتے ٹھیک ہونا چاہندا ہیں؟‘
ایہہ سی تشخیص تے ایہہ سی نسخہ۔۔۔۔۔۔۔ بماری کس نوعیتاں دی سی، ایہہ کدی دسیا نہیں گیا۔ تشخیصاں کنج کیتیاں گیاں، ایہہ وی کدی نہیں دسیا گیا تے نہ ہی شفا لئی کوئی نسخہ تیار کیتا گیا۔ ان پڑھ ووٹراں دے اگے دو زہریلی دوائیاں پیش کردتیاں گئیاں،پاکستان اتے ہندوستان۔ انہاں نے انہاں چوں کسی اک دوا نوں ہی لینا سی۔ دوا منتخب کرلتی گئی، پر صرف لفظالی نوں سامنے رکھدے ہوئے ہی دوا دی چون کرنی سی۔ کسی نوں نہیں پتہ سی کہ جیہڑے لفظاں نوں انہاں اگے رکھیا گیا ہے اوہ بہت خوبصورت تے نیں۔ اوہ اجہے لفظاں دے سراباں وچ پھس گئے اتے اصلوں سیاسی و معاشی غلامی نوں چن بیٹھے ۔‘‘
ہندو قوم پرستیاں دی حالت تے ہور وی ماڑی ہے۔ انہاں لوکاں لئی آکھیا جارہیا ہے کہ ایہہ اگے چل کے اک قوم بنن گے۔ پر ایہہ معاملہ کسے وی پکھ توں سمجھوں باہرہے۔ ہندو صدیاں توں 4 طبقیاں وچ ونڈے ہوئے نیں تاں مارے مڈھ قدیم توں برابریاں توں وانجھے نیں۔ پردھان ذاتاں والے تھلڑی ذاتاں نوں اچھوت سمجھدے نیں تاں مارے انہاں لئی قوم پرستی دا ذکر خام خیالیاں دے سوائے کجھ وی نہیں ہے۔
سندھ وچ انہاں دی اک پہچان تعلیم دان دی وی سی کیونجے اوہ ایس شعبے توں عرصہ دراز تک جڑے رہے۔ اوہ جس وی ادارے وچ رہے ایس نوں بہتر کرن وچ کوئی کسر نہ چھڈی۔ اوہ سندھی ادبی بورڈ ہوئے یا سندھ ایجوکیشن ٹرسٹ تے دوجے ادارے ہون۔ محمد ابراہیم انہاں لوکاں چوں سن جو کہ اداریاں دے معمار تصور کیتے جاندے نیں۔ انہاں دیلائی جاگ توں کئی لوکاں نے اپنی علمی پیاس بجھائی ہے۔ سندھ دے سیاستدان تے دانشور رسول بخش پلیجو توں لے کے جامی چانڈیو تے نوجوان ترقی پسند ادیب بخشل تھلہو تک انہاں دے ان گنت شاگرد رہے نیں جو کہ اج وی ایس گل تے فخر محسوس کردے نیں کہ اوہ محمد ابراہیم جویو دیلائی لاٹ توں اگے ودھے۔ انہاں نوں غیر ملکی ادب دا سندھی زبان وچ تراجمہ ہونا بہت پسند سی۔ انہاں نے اپنی نوجوانی وچ مختلف کتاباں دا انگریزی توں اردو وچ ترجمہ کیتا۔ جیہناں نے اگے چل کے سندھ نوں سیاسی و سماجی جاگرتی دتی۔ فلسفے جو ابتدائی کورس، وحشی جیوت جانشان، فرینچ انقلاب، علم تدریس مظلومن لائی تے دوجے تراجم سندھی زبان وچ شاہکار دی حیثیت رکھدے نیں۔ انہاں دا مننا سی کہ غیر ملکی زباناں دے شاہکار ہی سندھ وچ تبدیلی دا گھما بن سکدے نیں۔ مینوں اوہ دن یاد ہے جداں اوہ ہسپتال وچ داخل سن تے ہوش وچ آندے ہی انہاں نے اپنی طبیعت نوں درگذر کردے ہوئے کتاباں دا ذکر کرنا شروع کردتا سی کہ کیہڑیاں دوجیاں اہم کتاباں نوں سندھی وچ ترجمہ کرنا لوڑی دا ہے۔ انہاں دے کول جے کوئی گل سی تے اوہ کتاباں تے علم و حکمت دی گل سی۔ انہاں دے قلم دی سیاہی نہ صرف سندھ دے دُکھاں نوں لکھیا کردی سی سگوں انہاں دا حل وی دسدی سی۔ شیخ ایاز جیہناں دناں وچ اپنی شاعری نوں کسی سمت وچ لیان دی تگ و دو وچ لگے ہوئے سن، اوہناں دناں وچ محمد ابراہیم جویو نے ہی انہاں دی شاعری وچ اصلاحواں کرنا شروع کیتیاں۔ انہاں دی کتاباں دے پیش لفظ وی زیادہ توں زیادہ محمد ابراہیم جویو دے ہی لکھے ہوئے نیں۔ اج جے شیخ ایاز دی شاعری دی چھاپ سانوں سندھی ادب وچ ہر پاسے سنائی دیندی ہے تے ایس دا کجھ سہرا سائیں ابراہیم جویو نوں وی جاندا ہے۔ ایس لئی شیخ یاز نے لکھیا کہ میرے تے جے کسی نوں تنقید کرن دا حق ہے تے اوہ صرف محمد ابراہیم جویو ہی ہے۔ انہاں دے نزدیک سانوں کسی قبیلے یا ذات تے نہیں سگوں بطور اک انسان، آپدے آپ تے فخر کرنا چاہیدا ہے۔ کیونجے فرد خاندان بناندے نیں تے ایس دے بعد دا مرحلہ قوم بنن دا ہے۔ ایس دے وچ قبائیلیتاںیا ذاتاں پاتاں دی کوئی گنجائش نہیں رہندی ہے۔ ایم این رائے نوں پسند کرن والے تے انہاں دی تحریراں توں متاثر محمد ابراہیم جویو اپنے کم تے مقصد دی وجہ توں نہ صرف سندھ بدر ہوئے سگوں انہاں نوں کئی وار ملازمت توں وی ہتھ دھونا پئیا۔ ’’سندھ بچاؤ، برصغیر بچاؤ‘‘ لکھن تے انہاں نوں سندھ مدرسہ الاسلام دی نوکری توں کڈ گیا سی۔ جتھے اوہ استاد سن، پر تعلیمی ادارے نے انہاں دے صد سالہ جشن تے اپنی غلطی تے معافی منگی۔ جیہناں دناں وچ اوہ سندھ ادبی بورڈ تو سہ ماہی مہران وچ بطور ایڈیٹر کم کر رہے سن، انہاں دناں مہران رسالے نوں اک ترقی پسند تے روشن خیال رسالہ تصور کیتا جاندا سی۔ انہاں دے لئی اک اہم گل ایہہ وی سی کہ اوہ سندھ وچ اوسی سفنے دے پورا ہون دی اڈیک وچ سنجس نوں اوہ سالاں توں ویکھدے آرہے سن کہ سندھ اک خود مختار تے خشحال خطے دے طور تے دنیا وچ اک اپنی پہچان بنائے۔ اج جے سندھ وچ بڈھیا توں لے کے نوجوان تک سانوں انہاں دے چاہن والے نظر آندے نیں تے ایس دی وجہ انہاں دا اندروں، باہروں ہک ہونا سی۔ اوہ لوکاں نوں مادی چیزاں دی تھاں ذہنی آبیاریاں کرن دی ترغیباں دیندے سن۔ اج وی انہاں دی حیثیت سندھ دے نوجواناں وچ کسی آئیڈیل توں گھٹ نہیں۔ جتھے انہاں نے ادارے بنائے تے انہاں دی ترقی تے ترویجاں وچ اہم کردار ادا کیتا اوتھے انہاں نے سندھ وچ لوکاں دی وی کئی حوالیاں توں تربیتاں کیتیاں۔ ایس پاروں سندھ وچ اج وی ترقی پسند فکر دی جڑاں تگڑیاں نظر آندیاں نیں۔ اپنی زندگی وچ خود نوں ہر وقت کم وچ لائی رکھن والے ابراہیم جویو اک صدی دی اک ایسی داستان رہے جیہناں نے اوکڑاں وچ وی اپنے پکے خیلاں دا سودا نہیں کیتا اتے ڈٹے رہے تے اخیر دم تیک انہاں دی راکھی کردے رہے۔ کارل مارکس دے انتقال
تے اوس دے قریبی دوست اینگلز نے تقریر کردے ہوئے آکھیا سی کہ اج دنیا اک بہوں وڈے دماغ توں وانجھی گئی ہے۔ اینج ہی سندھ وی اج اک ایسے دماغ توں وانجھیاگیا ہے جس نے سندھ دے حوالے توں سفنے وی ویکھے اتے انہاں سفنیاں نوں پورا کرن وچ لگیا رہیا۔
ایہہ لکھت ڈان دے اردو بلاگ تے چھاپے چاڑھی گئی سی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels