Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> سی پیک اتے ملک نوں ٹھیکے تے دین دا رواج

سی پیک اتے ملک نوں ٹھیکے تے دین دا رواج

نقی اکبر
June 5th, 2017

اج تُسی کسے اخبار نوں ویکھو, ٹی وی اتے چینل ویکھودا، لوکاں دی گلاں سنو، ہر تھاں تہانوں سی پیک، سی پیک ہوندی نظر آوئے گی۔ ساڈا سوال ایہہ ہے کہ کیہہ سی پیک ساڈی معیشت واسطے ایڈا ہی لوڑی داہے؟1947 وچ پاکستان بنن توں بعد عرصہ وی نہ لنگیا سی کہ اوہ امریکہ دے نال نتھی ہویا۔ نتھی ہون نال نویں ملک وچ سرمایہ کاری معیشت دا طریقہ اپنایا گیا۔ ایس وجہ توں امریکی امداد تے سرمایہ کاری راہیں معاشی ترقی نوں یقینی بناون دے منصوبے بنن لگے۔ 1965 دا دوجا پنج سالہ منصوبہ ایس بنیاد تے رکھیا گیا کہ IMF تے IBRD(ایہہ ورلڈ بینک دا پرانا ناں سی) دی امداد دے نال ایس طراں دے حالات بنائے جان کہ بغیر کسی دوجے ملک دی مددنال سرمایہ کاری کیتی جاسکے۔ 1965 دے پلان دا اہم ترین ٹیچا ایہہ سی کہ جے امداد ملدی ہے تے پلان دے ٹیچے پورے نہیں کیتے جاسکدے۔ ایہہ پلان 1970 دے تیجے پلان دی وی بنیاد بنیا پر اُس وقت تیک حالات بدل چکے سن۔
1971 دی سیاسی اتھل پتھل تے بھارت نال جنگ نے سارے پلان اُتے سیاہی پھیر دتی۔ اِنہاں حالات پاروں پاکستان اک ہور طراں دے معاشی ورتارے دا شکار ہویا۔ ایس معاشی ورتارے دی بنیاد اے سی تے جے پاکستان امریکی ٹھیکے تے کم کردا ہے تے موجاں ای موجاں۔ جے نہ کردا ہے تے کم ٹیٹ (Tight rope) رکھیا جائے۔شاید ایہو کارن سی کہ بھٹو نہ چاہندے ہوے وی CENTOتے SEATO ولوں چھٹکارا نہ پاسکیا۔اک ویلہ ایہہ وی آیا کہ اک طرف پاکستانی فضایہ امریکی جیٹ جہازاں نال مشقاں کردی سی تے دوجے پاسے بھٹو پارلیمنٹ وچ امریکی ہاتھی دا رونا رو رہے سن۔ایہہ گل وی پکی ہے کہ 1977 تک جد بھٹو دا دور سی، پاکستان کسے وی عالمی ٹھیکے دا حصہ نہیں سی ۔ ضیاالحق دے دور وچ افغان جہاد نے حالات نوں پلٹا دتا تے پاکستان دوبارہ توں ایوب خان دے دور وچ واپس ٹرگیا۔ 1988 وچ130 C- ہوائی جہازدے بہاولپور ڈگن نال حالات نے فیر پلٹا کھادا۔ جمہوری دور دا آغاز ہویا تے امریکی اداریاں دی سختیاں شروع ہوگئیاں۔ اک ویلہ اوہ سی جداں امریکہ قرض دیندے پاکستان نوں کدی اونتری شرطاں نہیں لاندا سی پر ہن ڈالراں نال فرمائشاں پانا شروع ہوگیا۔ سب توں وڈی فرمائش ایہہ سی کہ پاکستان بجٹ دا خسارہ مکائے۔ ایس واسطے پاکستان اُتے زور پایا گیا کہ نویں توں نویں ٹیکس لائے کیتے جان۔ ایس طریقے نال پاکستان دی معیشت ہر لنگدے دن نال اک مہنگی معیشت بن دی گئی۔ مطلب ایہہ کہ جے کسی شے دی بیوپار 5 روپے ہوسکدی سی، ہن پاکستان وچ ایہو شے 10 روپے وچ ہوگئی۔ 1988 توں 1999 دا دور اجہے کماں وچ لنگ گیا۔ مشرف دا پہلا دور (اکتوبر199توں ستمبر2001) بغیر کسے ٹھیکے توں سی پر اگے جاکے پاکستان 9/11 پاروں فیر ٹھیکیدار بن گیا۔ ایس ٹھیکے دی ’’برکتاں‘‘ نال پاکستان وچ فیر پیسیاں دی لہراں بہراں ہوگیاں۔ پر کسے نے ایہہ غور نہیں کیتا کہ ایوب تے ضیاالحق دور دی ترقی وانگ ایہہ وی اک چکر تے جادو سی۔ 2008 دی چوناں توں بعد پاکستان فیر 1988 دے زمانے وچ واپس آگیا۔ اک وار فیرIMF گل گل تے رولا پان لگ گیا ہے۔ ایس پاروں پاکستان فیر مجبور ہویا کہ ٹیکس ودھایا جائے۔ اج انہاں پالیسیاں پاروں جس طراں دے حالات نے، کوئی مت والا سرمایہ دار ایتھے سرمایہ کاری کرن توں ڈردا ہے۔ اوہ بنگلہ دیش تے گلف ٹُرجائے گا پرپاکستان وچ سرمایہ کاری کرن دا سوچے گا وی نہیں۔
پاکستان دے پالیسی سازاں کول انہاں حالات وچ اک ہی رستہ سی کہ اوہ چین نوں سرمایہ کاری لئی سہولتاں دین۔ پر ایس دا ایہہ مطلب نہ سی کہ سارا ملک ہی پھڑا دتا جاے۔ ایہہ گل چیتے رکھدے ہوے کہ پاکستان اک مہنگی سرمایہ کاری والی معیشت ہے ہن پورے پاکستان نوں چین دے حوالے کرن نال کیہہ ہو سی؟ انہاں حالات وچ جداں تسی کسی دوجے ملک نوں کھلی اجازتاں دیندے ہوکہ اوہ ملک وچ کسے وی طریقے نال سرمایہ کاری کرے ، تے ایس دا مطلب ہے کہ تسی اپنی منڈی اوس ملک دے حوالے کردیندے ہو۔ چین دی پاکستان وچ آمد براستہ سی پیک دا دوجا مطلب ایہہ ہے کہ کوئی چھوٹی شے پاکستان وچ بن دی سی اوہ وی فارغ۔
پاکستان ایس موقع تے کس طریقے نال چین توں فیدہ چک سکدا ہے؟ ایہہ اک آسان حساب ہے۔ پاکستان تے چین دا برابری دی سطح تے کوئی برابری دا تعلق واسطہ نہیں ۔چیتے رہے پئی جس ویلے انگریزاں دی حکومت سی تے ایہہ علاقہ نرا اک منڈی سی۔ ہن وی پاکستان دی حیثیت اک منڈی توں زیادہ نہیں۔ پاکستان تے چین وچ تجارتی پدر تے برابری والی کوئی گل ہے ہی نہیں۔ جس ویلے انگریزاں دی حکومت سی تے ایہہ علاقہ اک منڈی سی۔ ہن وی پاکستان دی حیثیت اک منڈی توں زیادہ نہیں۔ ایس گل دا اندازہ تُسی اِیس گل توں لاسکدے ہو کہ مولانا مسعود اظہر جیہے بندے واسطے چین ویٹو دا حق استعمال کرچکیا ہے۔ کیہ اے مطلب لِتا جائے کہ چین وی جہادی ہوگیا ہے؟ چین دے ایس علاقے وچ اپنے مفاد نیں ۔ اک دو ویٹو کرنا کوئی وڈی گل نہیں۔۔ ایس ویلے پاکستان دی معیشت اک consumer economy دا روپ دھار چکی ہے۔ ایس واسطے ایہہ ضروری نہیں کہ پاکستان بیوپار خود کرسکن دی ہمت رکھدا ہے؟۔ ایہہ ضروری ہے کہ اوس دے لوکی کینا خرچ کرسکدے نیں۔ ایس واسطے چین پاکستان وچ سرمایہ کاری واسطے ایناں ای زور لایا ہے جس دی اوس نوں لوڑ سی۔ مطلب کہ کوئی بنیادی صنعت کھڑی کرن دی پاکستان وچ لوڑ نہیں۔ دوجے پاسے پاکستان دے پردھان ایس گل لئی زیادہ اْتاولے نیں کہ پاکستان کسی طراں اک دفعہ ہور ٹھیکے تے چڑھدا ہے۔ پاکستان 50 سال امریکی ٹھیکیاں تے کم کردا رہیا۔ ہن وڈا ٹھیکہ چین دا تے ادھا سعودی عرب دا ہے۔
گھم پھر کے ایہو ثابت ہویا کہ پاکستان دی اکلوتی صنعت اک وڈی منڈی تے دوجی فوجی ٹھیکے تے بس۔ پاکستان اک طراں چین دی فوجی چھاؤنی دا روپ دھار دا پیا ہے۔ جے ڈان اخبار دی کہانی نوں سچ منیا جائے تے چین ایتھے چھولے ونڈن نہیں آیا سگوں اوس دا مقصد اک military base دا قیام ہے جتھے اوس دے تجارتی مقاصد وی پورے ہوندے نیں۔
ایس ویلے پاکستان تے بھارت دے تناو تے نظر پائی جائے تے اینج جاپدا ہیکہ پاکستان چین ا تے بھارت امریکہ د ی زباں بولدا ہے۔انہاں حالات وچ سی پیک نوں پاکستان دی ساری معاشی اوکڑاں دا حل قرار دینا بچگانہ سوچ ہو سی۔ پاکستان دا معاشی نظام تھلے جاندہ جائے گا تے ایہہ گل غلط نہ ہوئے گی کہ جے پاکستان نوں چین دا اک صوبہ قرار دے دتا جائے تے چنگا ہوئے گا۔ آن والے دناں وچ پاکستان اک وڈا جنگی اکھاڑہ وی بن سکدا ہے جس وچ امریک بھارت دی حمائت کرن نوں ترجیح دیوے گا تے پاکستان چین دے حصے دی جنگ لڑے گا۔ حیرانی دی گل ہے کہ کجھ تجزیہ کار ایہہآکھدے نیں کہ جے پاک بھارت جنگ ہوئی تے چین ایس وچ مدد کرے گا۔
حاصل کلام: سی پیک اک طراں محمد رضاپہلوی دے سفید انقلاب وگرا جے۔ اوہ انقلاب امریکی قبضے دا نسخہ سی۔ سی پیک چینی قبضے دا نسخہ ہے۔ پاکستانیاں نوں ایہہ گل بری لگے ، ایس ملک دی حیثیت ایس توں زیادہ نہیں کہ امریکہ وزارت خارجہ اینوں AJ-Pau آکھے تے چینیCEPAK!
نقی اکبر پرانے پنجابی پیارے نیں اتے وچار لئی ریگولر لکھنا شروع کیتا ہے۔ایہہ انہاں دا پہلا کالم جے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels