Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> پانامہ کیس دا دوجا مرحلہ۔بابر ستار

پانامہ کیس دا دوجا مرحلہ۔بابر ستار

پنجابی روپ: رفاقت کھوکھر
May 7th, 2017

ہن ساڈے سامنے پانامہ فیصلے نوں نافذ کرن لئی تشکیل دتا جان والا بنچ ہے۔ ایس وچ بجا طور تے اوہی جج رلتی نیں جہناں نے کیس دی سماعت کیتی سی تے فیصلہ لکھیا سی کہ ایس کیس وچ ہور کھوج دی لوڑ ہے۔ ایہہ کاروائی ممکنہ طور تے اینج دا رخ اختیار کرسکدی ہے کہ مستقبل وچ وزیراعظم نوں نااہل قرار دیدے یا فیر فاضل عدالت انہاں نوں فوری طور تے نااہل قرار دے کے گھر گھل سکدی ہے۔ ایس دا دارومدار جزوی طور تے ایس گل تے ہے کہ جے آئی ٹی دی پڑچول کیہ آکھدیاں نیں تے جزوی طور تے بنچ آئین دے آرٹیکلز 62 تے 63 نوں کس طراں پڑھدا ہے۔ انہاں شقاں بارے ججاں دی رائے پانامہ کیس دے دوران سنن وچ آئی سی۔ بڑے کیسز جہناں وچ آرٹیکلز 62تے 63 دے تحت ارکان پارلیمنٹ نوں ریکارڈ تے موجود ثبوت دی بنیاد تے نااہل قرار دین لئی درخاستاں دتیاں گئیاں سن، تے بحث کردے ہوئے جسٹس اعجاز افضل خان بڑے واضح انداز وچ لکھدے نیں کہ سانوں ایہہ آکھن وچ کوئی تذبذب نہیں کہ ٹھوس ثبوت دی غیر موجودگی وچ ایہہ عدالت ایس قسم دے کیس دا فیصلہ آئین دے آرٹیکل (3)184 دے تحت نہیں کرسکدی۔ وزیراعظم دے خلاف کسی جرم دے الزام جیہڑے نیب آرڈیننس دے سیکشنز(v)(a)9 تے 15 دے تحت ہوئے، دے حوالے نال جج صاحب آکھدے نیں سپریم کورٹ نیب آرڈیننس دے سیکشنز (v)(a)9 تے 15 نوں آئین دے آرٹیکل 63 وچ ضم نہیں کرسکدی۔ ایس دے استعمال نال نااہل قرار نہیں دے سکدی تے نہ ہی کہہ سکدی ہے کہ فلاں رکن پارلیمنٹ صادق تے امین نہیں رہیا ،ایس نوں نااہل قراردے دتا جائے۔ ایس قسم دا فیصلہ نہ صرف ناانصافی تے مشتمل ہوئے گا سگوں آئینی حدود تے قنونی اتھارٹی توں وی دور ہوئے گا۔ جے کسی شخص دے خلاف نیب آرڈیننس دے سیکشنز (v)(a)9 تے 15 دے تحت کاروائی کیتی جانی ہے تے ایس لئی اک طریقہ کار تے نظام طے کرنا پئے گا۔ قنونی تحقیقاں کرن والی ایجنسی احتساب کورٹ تے دوجی عدالتاں نوں اپنا راستہ اختیار کر دین۔ مدعا علیہ نمبر1 (وزیراعظم) نوں تحقیقاں دے سارے مراحل، ٹرائل تے اپیل توں لنگھنا چاہیدا ہے۔ اسی ایس طریقہ کار نوں نظر انداز کردے ہوئے آئین دے آٹیکل 25 دی خلاف ورزی نہیں کراں گے۔ ایہہ آرٹیکل قنون دی حکمرانی دا روحِ رواں ہے۔
ایس طراں اساں ویکھ سکدے ہاں کہ جسٹس خاں صاحب نے ایس گل نوں خارج ازامکان قرار دے دتا کہ سپریم کورٹ آرٹیکل 62 دے تحت آرٹیکل (3)184 دے اختیارات استعمال کردے ہوئے کسی نوں نااہل قرار دے سکدی ہے۔ ایس رائے دے مطابق جے آئی ٹی دی تحقیقاتی رپورٹ نیب دے کول گھلی جائے گی تانجے کسی احتساب عدالت وچ وزیراعظم دے خلاف ریفرنس دائر کرن لئی مقدمہ درج کیتا جائے سکے۔ جسٹس شیخ عظمت سعید نے وی اپنی رائے دتی کہ محض الزاماں پاروں تے کسی شخص نوں نااہل قرار دینا قنونی طور تے ناممکن ہے۔ ایسے الزاماں پاروں نیب آرڈیننس دے تحت کاروائی دی ہدایت دتی جاسکدی ہے پر سپریم کورٹ ولوں اک شخص نوں ایس طراں نااہل قرار دین دا مطلب سارے قنونی نظام نوں الٹا کر کے رکھ دینا ہے تے ایہہ چیز آئین دی روح دے منافی ہے۔ جسٹس سعید وضاحت کردے ہوئے لکھدے نیں آرٹیکل (f)(1)62 وچ جس ایمانداری دا ذکر ہے ایس توں مراد اخلاقی ایمانداری نہیں سگوں قنونی ایمانداری ہے جو کہ معروضی ہے۔ عدالتاں کدی وی اخلاقیات دی حدود وچ دخل نہیں دیندیاں۔ سپریم کورٹ دی حدود دی وضاحت کردے ہوئے فاضل جج صاحب لکھدے نیں آرٹیکل (f)(i)62 نوں سیاسی مسائل حل کرن لئی آلے دے طور تے استعمال کرن دی اجازت نہیں دتی جاسکدی تے نہ ہی عدالت آپ ایہو جہی طاقت رکھدی ہے جو اخلاقی بنیاد تے امیدواراں نوں نااہل قراردے سکے۔ ایس طراں جسٹس سعید ایس گل نوں خارج ازامکان سمجھدے نیں کہ وزیر اعظم نوں انہاں دے بچیا ں دے افعال دی بنیاد تے نااہل قرار دتا جائے۔ اوہ وزیراعظم دی نااہلی دا اک امکان پیش نظر رکھدے نیں۔ جج صاحب لکھدے نیں، عام طور تے ایہہ عدالت متنازع الزاماں دی بنیاد تے آرٹیکل (3)184 دے تحت کسی نوں نااہل قرار دین توںآپ نوں ڈکدی ہے کیونجے ایہہ کوئی حتمی اصول نہیں ہے۔ غیر معمولی حالات وچ ایس عدالت نے اک توں زیادہ مرتبہ اینج کیتا ہے۔ ایہہ عدالت مدعا علیہ نمبر 1 (وزیراعظم) نوں جے آئی ٹی دی رپورٹس دی بنیادتے نااہل قرار دین تے معاملے دی جانچ کرے گی۔ جسٹس اعجاز افضل خان دی رائے وچ عوامی نمائندگی رکھن والے اک عہدیدار نے اعلانیہ آمدنی تون زیادہ اثاثے رکھن دے الزام دا فیصلہ NAO دے تحت اک احتساب عدالت ہی کرسکدی ہے تے اینج باقاعدہ ٹرائل دے بعد ہوئے گا جس لئی ثبوت درکار ہون گے تے ایس دوران ملزم دے اانہاں حقاں دی راکھی ہوئے گی جہناں دی آئین نے ضمانت دتی ہے۔ سپریم کورٹ احتساب عدالت دے اختیارات نوں اپنے ہتھ وچ لے کے آرٹیکل (3)184 دے تحت استعمال نہیں کرسکدی۔ اینج کرنا آئینی نظام نوں تہہ و بالا کرن ورگا ہوئے گا۔ اینج دا طرز عمل آئین دے آرٹیکلز 4 تے 25 دی خلاف ورزی دے زمرے وچ آئے گا۔ ایہہ آرٹیکل ایس گل دی ضمانت دیندے نیں کہ ہر شہری توں قنون دے مطابق سلوک کیتا جائے گا۔ ایس دے علاوہ کوئی ہور طریقہ کارغیر آئینی کم کرن دیب بربر ہوئے گاتے اسی اینج نہیں کراں گے۔
جسٹس اعجاز افضل وی نااہل قرار دین دا اک امکان کھلا رکھدے نیں کہ آرٹیکل (3)184 دے تحت نااہل اُس ویلے قرار دتا جاسکدا ہے جداں ایہو جہے ٹھوس حقائق موجود ہون جہناں دی بنیاد تے نااہلی دی سزا سنائی جاسکدی ہوئے۔ اخیری گل ایہہ ہے کہ جداں تک جے آئی ٹی کوئی ٹھوس تے براہِ راست ثبوت جیہڑے قنون شہادت لئی قابل قبول ہون پیش نہیں کردی تے ایہہ دو ٹوک انداز وچ ثابت نہیں کردی کہ نواز شریف لندن جائیداد دے فیدہ چکن والے مالک نیں اس ویلے تک سپریم کورٹ ولوں نااہلی دے فیصلے دی توقع کردے ہوئے کسی نوں اپنے ساہ روکن دی لوڑ نہیں۔ شریف فیملی جے آئی ٹی دے سامنے اپنے دل دے راز کھل کے نہیں رکھن جارہی۔ جے آئی ٹی دے کول اینج دا کوئی اختیار نہیں کہ اوہ بیرونی ملک جس طراں سعودی عرب، یواے ای، قطر تے لندن دے شہریاں نوں شریف فیملی دے اثاثیاں دا ریکارڈ شیئر کرن تے مجبور کرسکے۔ جے آئی ٹی وچ انتہائی صاف ستھرے تے ماہر افراد کیوں نہ شامل ہون اوہ ایس توں زیادہ اور کجھ نہیں کرسکدے کہ نیب نوں احتساب ریفرنس دائر کرن دی ہدایت کرے۔ پانامہ کیس تے جج صاحبان دی آرا نے کجھ ایسے مسئلے ضرور کھڑے کردتے نیں جہناں تے سپریم کورٹ نوں سوچن دی ضرورت ہے۔ پہلا ایہہ کہ کیہ میڈیا دے ذریعے رائے عامہ دے اظہار تے دباؤ دے ذریعے عدالتاں تے آئینی طریقہ کار نوں متاثر کیتا جاسکے یا ایس دی اجازت دتی جائے؟ دوجا ایہہ کہ آرٹیکل (3)184 دا حقیقی دائرہ کار کیہ ہے؟ اگر اک بنچ وچ شامل پنج جج حضرات ایس گل تے اتفاق نہیں رکھدے کہ آرٹیکل (3)184 دے تحت دراصل سپریم کورٹ دے اختیارات کیہ نیں تے کیہ فیر ایس دا استعمال جج حضرات دی ذاتی مرضی یا داخلی ترجیحات دے مطابق کیتا جاندا ہے؟ کیہ ویلا نہیں آگیا جداں ایس آرٹیکل دے استعمال نوں واضح کیتا جائے؟ تیجی گل ایہہ کہ آرٹیکل (3)184 کس مقصد لئی ہے؟ کیہ ایہہ ریاست دے غیر افعال اداریاں دا نعم البدل ہے؟ کیہ جسٹس افتخار چوہدری ایس دا بے پناہ استعمال کردے ہوئے ریاستی نظام وچ دیرپا بہتری لیاون وچ کامیاب ہوگئے سن؟ کیہ ضروری ہے کہ کدی اسی ایوان وچ عوامی مقبولیت دا گند ویکھیے تے کدی عوامی معاملات توں بے حسی دا رونا روئییے؟ کیہ اسی بامعانی جوڈیشنل اصلاحواں ول نہیں ودھ سکدے؟
دراصل اسی شارٹ کٹ تلاش کرن والا معاشرہ ہاں۔ سانوں دولت، مقبولیت تے ذاتی پارسائی دی تشہیر دے لئی کوئی سر پرستی درکار ہوندی ہے۔ سانوں ایہو جہیا عدلیہ دی ضرورت نہیں ہے جو شور مچان والے ہجوم دے خائف ہوکے فیصلہ سنادے۔ جسٹس اعجاز افضل نے پانامہ کیس وچ بڑیاں صائب رائے دتیاں انہاں مسائل دا حل بائی پاس کرن وچ نہیں سگوں اداریاں نوں فعال کرن وچ ہے سیاسی جذبات سیاسی مہم جوئی تے حتیٰ کہ عوامی جذبات نوں وی جازت نہیں ہونی چاہیدی ہے کہ کسی نوں یا کسی اک قنون طریقہ کار نال ہٹا دتا جائے۔
Courtesy Jang


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels