Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> پاک ایران رشتے،اج تے کل۔۔قیوم نظامی

پاک ایران رشتے،اج تے کل۔۔قیوم نظامی

پنجابی روپ:رفاقت کھوکھر
May 2nd, 2017

مسلم ملکاں دے عسکری اتحاد وچ پاکستان دے رلتی ہون تے جنرل(ر) راحیل شریف دی اتحاد دی آگوائی قبولن بعد پاک ایران رشتے اوکڑاں دا شکار نیں جہناں نوں نارمل کرن لئی دوناں ملکاں دے درمیان سفارتکاریاں جاری جے۔ہن اسی پاک ایران رشتیاں دے پچھوکڑ اوتے اک نظر پاندے ہاں۔ پاکستان بنن توں بعد ایران پاکستان نوں تسلیم کرن والا پہلا ملک ہے۔ دوناں ملکاں دے جغرافیائی، تریخی تے ثقافتی رشتیاں وچ جُڑے ہوئے نیں۔ پاکستان تے ایران دی فوجاں دا شمار دنیا دی ٹاپ ٹین آرمیاں وچ ہوندا ہے۔ پاکستان دا قومی ترانہ فارسی زبان وچ ہے۔ پاکستان دے قومی شاعر علامہ اقبال ایران وچ بڑے مقبول نیں۔ پاکستان دے پہلے صدر سکندر مرزا شیعہ سن اتے انہاں دی بیگم ناہید تے بیگم نصرت بھٹو دونوں ایرانی نژاد کرن سن۔ پاکستان دے بانی قائداعظم وی فقہ جعفریہ توں تعلق رکھدے سن۔ پاکستان دی عوام مجموعی طور تے فرقہ واریت وچ یقین نہیں رکھدی لہٰذا انہاں نے قائداعظم تے قائد عوام دوناں نوں خشدلی دے نال اپنا لیڈر تسلیم کیتا۔ قائداعظم نے ایران دے نال خوشگوار تعلقات دی نیہاں رکھیاں۔ ایران وچ پاکستان دا سفارت خانہ قائم کیتا۔ غضنفر علی خان پہلے سفیر نامزد ہوئے۔ قائداعظم نے پاکستان دا دورہ کرن والے ایرانی صحافیاں نوں ظہرانہ دتا تے انہاں عالم اسلام نوں متحد کرن لئی کردار ادا کرن دی تلقین کیتی۔ تہران وچ پاکستان دی پہلی سالگرہ جوش تے خروش نال منائی گئی۔ اخباراں قائداعظم دی تصویراں دے نال خصوصی ایڈیشن چھاپے۔ شہنشاہ ایران دے دور وچ ایران پاکستان تعلقات بڑے خوشگوار رہے۔ دوناں ملک امریکہ دے اتحادی رہے تے سنیٹووآر سی ڈی دے معاہدیاں وچ بندھے رہے۔ پاکستان وچ شیعہ 20 فیصد نیں جو ایران تے پاکستان دوناں لئی بڑی اہمیت دے حامل نیں۔ شہنشاہ ایران نے ہر مشکل گھڑی وچ پاکستان دا ساتھ دتا تاکہ جنوبی ایشیا وچ وگاڑ دا شکار نہ ہوئے۔
1965 دی پاک بھارت جنگ دے دوران جد امریکہ کھلی بے وفائی کیتی پر ایران نے پاکستان دی سیاسی، اخلاقی، عسکری تے مالی مدد کیتی۔ پاکستانی طیاریاں نوں بھارتی فضائیہ دے حملیاں توں محفوظ بناون لئی ایران دے ہوائی اڈیاں تے منتقل کیتا گیا۔ 1971 دی پاک بھارت جنگ دے دوران وی ایران نے پاکستان دی سرگرم سفارتی مدد کیتی تے امریکہ و مغربی ملکاں تے دباؤ پایا کہ پاکستان وگاڑ دا شکار نہ ہوئے (یو ایس لائبری آف کانگریس 17 دسمبر 1971)۔ شہنشاہ ایران نے امریکہ تے روس نوں آگاہ کیتا کہ مغربی پاکستان تے حملہایران تے حملہ تصور کیتا جائے گا۔ بھارت سقوط ڈھاکہ دے بعد مغربی پاکستان نوں کمزور کرن دی سازشاں کررہیا سی۔ (وائٹ ہاؤس میمورنڈم 27 جولائی) ایران نے بنگلہ دیش نوں ایس وقت تک تسلیم نہ کیتا جداں تک پاکستان نے خود ایس نوں تسلیم کرن دا فیصلہ نہ کرلتا۔ شاہ ایران نے جنرل ایوب خان نوں ایران پاکستان کنفیڈریشن دی تجویز پیش کیتی جس دے سربراہ شہنشاہ ایران ہون۔ (شجاع نواز: کرسڈ سورڈز) جنرل یحییٰ وی شیعہ سن انہاں دے دور وچ وی پاکستان ایران تعلقات خوشگوار رہے۔ ذوالفقار علی بھٹو نے وی اپنے دور وچ پاک ایران کنفیڈریشن دے سلسلے وچ پالیسی پیپر تیار کرایا۔ Alex Vatanka:Pakistan and Iran 1973 وچ بھارت نے ایران نوں عدم جارحیت دے معاہدہ دی پیشکش کیتی تے ایران نے ایس معاہدے وچ پاکستان نوں شامل کرن دی شرط عائد کردتی۔ بلوچستان وچ علیحدگی پسند بلوچاں نے ریاست دے خلاف ہتھیار چکے تے ایران نے پاکستان نوں جدید جنگی ہیلی کاپٹر دتے تے باغی بلوچاں نوں ایرانی سرحد دے اندر محفوظ پناہ گاواں نہ بنان دتیاں۔ ایران وچ کامیاب خمینی انقلاب دے بعد مشرق وسطی دے ملک تے پاکستان خوف زدہ ہوگئے۔ ایران دے اندر ایرانی انقلاب نوں برآمد کرن لئی آوازاں بلند ہون لگیاں۔ جنرل ضیا الحق نے اپنے اقتدار نوں دوام دین لئی کئی کارڈ استعمال کیتے۔ انہاں وچ اک ’’شیعہ کارڈ‘‘ وی سی جیہڑا سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، کویت تے قطر نوں وکھایا گیا۔ بعض مورخین دے مطابق ضیا الحق پاکستان نوں سنی ستان بنان دا خواب دیکھن لگے سن۔ سعودی عرب تے ایران دوناں ملکاں نے پاکستان دی مسلکی مذہبی جماعتاں نوں رقماں دے کے تگڑا کرن دی کوشش کیتی جس نوں مورخ پراکسی وار آکھدے سن۔ ایہہ سلسلہ پوری طراں مکناچاہیدا ہے۔ جداں روس دی فوجاں افغانستان وچ وڑ گیاں تے جنرل ضیا الحق نے امریکہ دا غیر معمولی ساتھ دے کے پاکستان دے لانگ ٹرم قومی مفاداں نوں نظر انداز کردتا۔ ایران نے پاکستان دے برعکس افغانستان وچ طالبان دی بجائے شمالی اتحاد تے شیعہ جماعتاں نوں سپورٹ کیتا۔ جنرل ضیا الحق دے دور وچ سعودی عرب دے ول غیر معمولی جھکاؤ دی وجہ توں پاک ایران تعلقات تناؤ دا شکار رہے۔
محترمہ بے نظیر بھٹو نے ایران دا دورہ کیتا تے امام خمینی ہوراں نال ملاقات کیتی۔ امام خمینی نے بے نظیر نوں آکھیا کہ تُسی اسلام دی دھی ہو تے مسلم شیعہ ماں دی دختر ہو‘‘۔ بے نظیر نے امام خمینی توں دعا لئی درخاست کیتی تے شیعہ ٹریپ وچ آن توں گریز کیتا۔ (الیکس واٹانکا) ایران عراق جنگ دے دوران جداں ایران تے عالمی پابندیاں لگیاں تے پاکستان نے ایران دا مکمل ساتھ دتا۔ کراچی پورٹ تے ایران نوں سٹرٹیجک سہولتاں فراہم کیتیاں۔ ایران نوں گندم، چاول، چینی تے کھاد برآمد کیتے گئے۔ بے نظیر بھٹو نے 1994 وچ پاک ایران گیس پائپ لائن دے سلسلے وچ مفاہمتی یاداشت تے دستخط کیتے۔ میاں نواز شریف نے سعودی فرماں رواواں توں ذاتی تے تجارتی تعلقات دی بنائے اتے ایران نال تعلقات وگاڑ لتے۔ جنرل مشرف دا واضح جھکاؤ مشرق وسطی دے عرب ملکاں ول رہیا۔ایس دوستی تے وفاداری دا صلہ مشرف نوں قیمتی گھر دے تحفے دی صورت وچ دتا گیا۔ جداں آصف زرداری پاکستان دے صدر بنے تے سعودی عرب دے شاہ عبداللہ نے امریکی جنرل جونز نوں آکھیا کہ ’’زرداری پاکستان دا Rotten Head یعنی خراب سر ہے‘‘۔ آصف علی زرداری نے ایران توں گیس پائپ لائین دا معاہدہ کرکے ایرانی سرحد تے ایس دا افتتاح وی کرایا۔ ایران نے اپنے علاقے وچ ارباں ڈالر خرچ کرکے پائپ لائن دا کم مکمل کرلتا مگر میاں نواز شریف نے اقتدار سنبھالن دے بعد امریکہ تے سعودی عرب دے دباؤ پاروں ایس قومی منصوبے نوں تعطل دا شکار کردتا۔ چین روس دے عالمی منظر تے ابھرن دے بعد جنوبی ایشیائی وچ امریکہ دا اثر گھٹ ہویا ہے۔ چین روس پاکستان تے ایران اک دوسرے دے قریب آن لگے نیں۔ پاک چین اقتصادی راہداری نے ریجن نوں متاثر کیتا ہے۔ چین ’’معاشی کارڈ‘‘ استعمال کرکے عالمی قیادت دے حصول دے رستے تے ٹر رہیا ہے۔ چین پاکستان تے ایران دوناں ملکاں وچ بھاری سرمایہ کاری کررہیا ہے ۔جے پاکستان تے ایران وچ وگاڑ رہے گا تے پاکستان ’’سینڈوچ‘‘ بن کررہ جائے۔ پاکستان نوں اپنے دوناں ہمسایاں دے نال تعلقات تے خصوصی توجہ دینا ہوئے گی۔ پاکستان دے سعودی عرب دے نال تعلقات دیرنہ، دوستانہ بلکہ برادرانہ نیں جس نوں تگڑا رہنا چاہیدا ہے۔ ایران ساڈا ہمسایہ ہے ایس توں کشیدگی دوناں ملکاں دے لانگ ٹرم مفاد وچ نہیں ہوئے گی۔ گوادر تے چاہ بہار آپ وچ مقابلہ کرکے نہیں بلکہ تجارتی سانجھ تے ملن ورتن توں ہی ایران تے پاکستان ترقی دی گڈی تے چڑھ سکدے نیں۔ میاں نواز شریف نے ای سی او کانفرنس دے دوران ایران دے صدر حسن روحانی نال ملاقات کیتی، مشیر قومی سلامتی سرتاج عزیز نے ایران دا دورہ کیتا تے بارڈر سیکورٹی کمیشن دے اجلاس وچ شرکت کیتی۔ دوناں ملکاں نے سرحد تے تِن نویں امیگریشن آفس قائم کیتے تے تجارتی مارکیٹاں تعمیر کرن دا فیصلہ کیتا۔ انہاں تے سنجیدگی دے نال کم کیتا جانا چاہیدی ہے۔
آرمی چیف جنرل قمر جاوید باجوہ نے ایرانی سفیر ملاقات کرکے دفاعی تے سلامتی دے مسلیاں بارے گل بات کیتی۔ سینیٹ دی خارجہ امور کمیٹی دے چیئرمین اویس لغاری نے ارکان سینیٹ دے نال ایران دا دورہ کیتا۔ دوناں ملکاں دے پارلیمنٹرین اپنی حکومتاں تے دباؤ پا کے تعلقات نوں پائیدار تے تگڑا بناسکدے نیں۔ ایران پاکستان دا مستقبل تے استحکام اک دوجے نال جڑیا ہویا ہے۔ دوناں ہمسائے کسی صورت کشیدگیاں نہیں چاہندے۔ ایہو اصول دوناں ملکاں دی خارجہ پالیسی دا وچلا ٹیچا رہیا ہے۔
Courtesy Nawa e waqat


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels