Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> مادری زباناں دا سیاست نال سانگا تے بنگال دی ونڈ:وادھے تے گھاٹے(7ویں لڑی)

مادری زباناں دا سیاست نال سانگا تے بنگال دی ونڈ:وادھے تے گھاٹے(7ویں لڑی)

March 20th, 2017

پچھلی لڑی وچ کانگرس تے اوس دے کجھ سہولت کاراں دے مادری زباناں بارے خیالاں دا ذکر ہویا سی اتے لکھنو پیکٹ توں نہرو رپورٹ تیک دی کچھاں بارے وی گل چھوئی سی۔ جے ذرا ڈونگی جھات پاؤ تے پتہ چلدا ہے پئی اک پاسے زباناں نوں دھرماں ناں جوڑن دا گھما (ہندی زبان ہندواں دی، اُردو زبان مسلماناں دی اتے گورمکھی لہجے وچ پنجابی زبان سکھاں دی) سب نوں کراہے پاون لئی بنایا گیا سی اتے ایس وچ مسلم لیگ، کانگرس، اکالی وی رلتی سن اتے دیو بند، کمیونسٹ وی۔ زبان نوں کراہے پاون دا دوجا گھما انہاں نوں جغرافیے نال اینج جوڑنا سی جس پاروں زباناں دی وطنی ریاستاں وانگ سرحداں متھیاں جاون۔ زباناں نوں دھرماں تے جغرافیے وچ بند رکھن پاروں زباناں دی لہر کراہے پئے گئی۔

 زباناں بارے تریجا گھما ہلے بنایا جانا سی اتے اوس دا لشکارہ 1947 دے پہلے دی سیاست وچ بن چکیا سی اتے اوس نوں ’’قومی زبان‘‘ دا ناں دتا جاندا سی۔ اک ملک، اک زبان تے اک قوم دا تھیس جدید وطنی ریاستاں دا
گھما ہے جس نوں اقبال زندہ خداواں وچ سب توں وڈا ’’خدا‘‘ آکھیا ہے۔کیونجے ساڈانوآبادیانی آقا یعنی برطانیہ فیڈریشن دی تھاں یک بندوبستی(Unitary ) سسٹم نوں منیندا سی تاں مارے اک زبان،اک قوم تے اک وطنی ریاست دا گھما بہوں کرداراں نوں وارا کھاندا سی۔ایہہ گل پچھلی لڑیاں وچ ہوچکی ہے پئی دنیا بھر وچ وطنی ریاستاں بناون وچ طاقتاں دا ہتھ سی نہ کے سانجھی زبان یا سانجھے کلچر، سانجھے مذہب دا۔ دنیا وڈیاں بادشاہتاں توں نکی بادشاہتاں اتے آئینی بادشاہتاں توں ہوندی وطنی ریاستاں (Nation States) ول ودھی سی اتے 17 ویں توں 20 ویں صدی دے 3 سو سالاں وچ ایہہ ٹیچا نرا وڈی تے طاقتور ریاستاں دے مفاداں پاروں اگے ودھیا سی۔ وطنی ریاستاں نوں ٹیک دین لئی اک قوم، اک زبان تے اک پکی سرحد (جغرافیہ) دا گھما بنایا گیا سی اتے کجھ ملکاں ایس نوں ہور گوڑا کرن لئی دھرمی،نظریاتی یا فرقوپکھ وی لادتی۔ وطنی ریاستاں دے گھمے دے چلن بعدوں دھرمی تے نظریاتی ریاستاں دا نظریہ پیدا ہویا اتے ایس دے نال نال دھرم دے سیاستاں وچ وڑن نوں روکنا اوکھانہ رہیا۔ مدراس وچ ہندی تے پنجاب بشمول پشور، کشمیر وغیرہ وچ اُردو زبان نوں دفتری تے تعلیمی زبان دے طور تے جداں انگریزاں لایا تاں اوس دا مقصد وی اجہے فیصلیاں پاروں لوکائی وچ مختلف ونڈاں نوں ودھانا سی۔مدراس جنوبی ہند دا بوتھا سی تے اوتھے 1867 وچ ہندی لاون دا مطلب تامل ہندی جھیڑیاں نوں جنوب تے شمال دی پرانی ونڈ دی ٹیک نال ودھانا سی۔پنجاب وچ1865 وچ اْردو لاون دا مقصد پنجابی مسلماناں تے غیر مسلماں وچ ونڈاں پانا سی۔ایہو نہیں سگوں پنجاب وچ خالصہ، اسلامیہ، امامیہ، سناتن دھرم سکول، کالج بنانا اتے ایتھے آریاں سماجیاں، مشنریاں تے دوجے دھرمی گھمیاں نوں چلاون دا کم وی ایسے پالیسی پاروں ہویا۔ انگریز ایہہ جاندے سن پئی دلی توں فاٹا اتے کشمیر توں قلات، سندھ تیک وسن والیاں دی وڈی گنتری مسلمان ہے۔ نہرو رپورٹ 1921 دی مانو گنتری دے حوالے بال جیہڑی پنجاب بارے گل کیتی اوس توں پتہ چلدا ہے پئی پنجاب دی 5 ڈویژناں وچ پنجابی مسلمان موجود سن اتے انہاں دی گھٹ توں گھٹ گنتری دا تناسب 26.5 فیصدی سی اتے ودھ توں ودھ 95 فیصدی سی۔ پنجاب دے بہوں سارے مسئلے پنجابی مسلماناں دے مسئلے سن جہناں دا تناسب کشمیر تے صوبہ سرحد وکھ ہون توں بعد گھٹدا ہویا 56 فیصدی تیک آچکیا سی۔ لکھنو معاہدہ تے جداں ویٹیج فارمولے راہیں غیر مسلم پنجابیاں نوں فیدے پہنچائے تے پنجاب وچ پاڑ دی سیاستاں وادھو ہوگیاں۔لالہ لاجپت رائے، سی آر داس نہ بن سکیا تے باقی دا کم منگل سنگھ پورا کر دتا۔ایہہ اوہ گھپا ہے جس بارے بہوں گھٹ گل ہوندی ہے۔
1906 وچ مسلماناں دے حقاں دی سیاست شروع کرن والی مسلم لیگ بنی تے ڈھاکہ وچ سی پر اوس دی سیاستاں تے اقلیتی مسلمان صوبیاں دے مسلم واسیاں دا اثر زیادہ سی۔ مسلماناں دی 70 فیصد توں وادھو گنتری سندھ، سرحد، بلوچستان، کشمیر، بنگال تے پنجاب وچ وسدی سی پر دلی، لکھنو تے حیدرآباد دکن دے مسلمان آگو’’اسامیان ہند‘‘ دے گھمے راہیں اپنی برتریاں وچ رجھے ہوئے سن۔یوپی، سی پی،بہار،اڑیسہ،مدراس جیسے صوبے ہی نہیں سگوں حیدر آباد دکن،رامپور،اودھ،بھوپال ورگی ریاستاں وچ ایہہ مسلمان اک نکی اقلیت سن اتے تاں مارے ووٹاں دی سیاستاں توں گھابردے سن اتے ہندی اْردو جھیڑیاں نے انہاں نوں ہور مشکوک کر دتا۔دوجے پاسے اکثریتی مسلم صوبیاں تے ریاستاں وچ صورتحال کئی حوالیاں نال الٹ سی۔مسلم اکثریتی صوبیاں وچ مسلماناں نوں ووٹاں دی سیاستاں توں کوئی ڈر نہیں سی سگوں انہاں دا وڈا مطالبہ ایہو سی پئی انہاں نوں آبادی دے تناسب نال سیٹاں دتیاں جاون۔ بنگالی مسلماناں دی وڈی گنتری پنجاب وانگ پورے صوبے وچ پھیلی نہیں سی سگوں مشرقی پاسے ول زیادہ سی۔دوجی اہم گل ایہہ سی پئی بنگال وچ یا ہندو سن اتے یا فیر مسلمان اتے چٹاگانگ(چٹا گاؤں) ول بدھ مت والے رہندے سن۔ انگریزاں جداں بنگال تے قبضہ کیتا تے انہاں کلکتہ نوں اپنا مرکز بنایا سی اتے 1764 توں 1911 تیک انہاں کلکتے نوں ہی مرکز رکھیا۔ انگریزاں ایتھے بنگالی زبان نوں پر چلت کیتا پر دیونا گری نال ملدے بنگالی سکرپٹ وچ بنگالی لکھن نوں وادھا وی دتا اتے فارسی لپی وچ بنگالی لکھن نوں لٖفٹ نہ کرائی تے فارسی زبان نوں وی مکا دتا۔ مرکز کلکتہ سی اتے سکرپٹ دیو ناگری اتے ایس دے نال نال اڑیسہ تے بہار نوں وی بنگال وچ رلتی کیتا۔ اینج بنگالی مسلماناں دا تناسب وی گھٹ گیا اتے طاقتاں وی۔ پنج کڑوڑ دے صوبے وچ مسلمان بنگالی نرے 90لکھ سن۔ایس جواب وچ بنگالی مسلماناں وچ ردعمل ہویا اتے انہاں1818 وچ فرائضی تحریک جنم لتا جہناں اک پاسے بنگالی کلچر نوں نہیں منیا، بنگال نوں دارالحرب آکھیا اتے کساناں تے ہنر منداں نوں نال رلایا جہیڑے انگریزی پالیسیاں پاروں بہوں تنگ سن۔ پر ایہہ اک دھرمی کم فرقو لہر سی اتے ایہہ غیر مسلم پنجابی کساناں تے ہنرمنداں نوں جوڑ نہیں سکدی سی۔ جداں 1818 وچ ایہہ لہر چل رہی سی تے پنجاب، کشمیر سرحد تے اک آزاد ریاست رنجیت سنگھ دی آگوائی وچ کھلوتی سی۔ ایس توں تساں اندازے لاسکدے ہو پئی پنجابی تے بنگالی لوکاں وچ مسلم اکثریتاں ہون دے باوجود انہاں دا پچھوکڑ وکھرا وکھرا سی۔ 1849 وچ پنجاب تے قبضے بعدوں ہن انگریزاں نوں فرنٹیئر فارورڈ پالیسی پاروں دلی توں پراں دریائے آموں تیک دی تھاواں ول ودھنا سی۔ ایس لئی وڈے فیصلیاں پاروں اک پاسے کلکتہ توں مرکز دلی ول لیجانا سی تے دوجے پاسے نویں میدان جنگ دی لوڑاں پاروں پوپی، سی پی، بنگال دے واسیاں نال بنائی رائل بنگال آرمی نوں مکانا سی۔تاں مارے 1857دی لڑائی اتے چھاونیاں وچ بغاوتاں نوکریاں تے طاقتاں گھسن دا احتجاج سی۔ایس ساری اتھل پتھل نوں بنگالی بابو بڑے دھیان نال ویکھ رہے سن۔1851وچ راولپنڈی وچ اک بہوں وڈی چھاونی بناون دا فیصلہ وی کلکتے ہی ہویا سی کیونجے اوہ برٹش انڈیا دا مرکز سی۔ایہو نہیں سگوں 1862 دی امبیلہ مہم توں بعد انگریزاں صوبہ سرحد دی تھاواں نوں وی کلیر کرلتا سی۔ جیہڑیاں تھاواں رہ گیا انہاں لئی کریمنل قبائل ایکٹ 1872 لادتا تے نال نال انہاں کلکتے توں دلی دا سفر تیز کیتا اتے 1877 وچ پہلا وڈا دربار دلی وچ کیتا گیا۔
1877 توں 1911 دے وچکار اک پاسے انگریزاں نویں بندوبست بنائے تے دوجے پاسے دوست محمد خان دے پتر شیر خان نوں مارن توں بعدوں تاشقند توں لیائے امیر عبدالرحمن نوں افغانستان وچ بٹھا دتا۔ اوہ عالمی پدر تے بسمارک دے خطرے توں ڈرے ہوئے سن تاں مارے انہاں روس نال مل کے ڈیورینڈلین بنائی تے 1901 وچ صوبہ سرحد۔ایس توں بعد ہن اوہ بنگالیاں نال نبڑن لئی تیار سن اتے مرکز دلی لیجاون تے پکے وی۔ ایس دی تفصیلاں تساں پہلے پڑھ چکے ہو۔ زبان تے سیاستاں دے گھمے راہیں انگریز نال لڑن دی تواریخ بنگال دی ونڈ(1905 ) نال سامنے آندی ہے۔بنگال دی ونڈ دا کم تے 1903وچ شروع سی پر پہلی وڈی سفارش جنوری 1904وچ سامنے آئی جس دا موڈھی وائسرائے لارڈ کرزن آپ سی۔نویں بندوبست وچ آسام نوں مشرقی بنگال نال رلایا گیا تے تن کڑوڑ دس لکھ دے نویں صوبے وچ مسلماناں دی گنتری اک کڑوڑ تے 80لکھ سی یعنی 58فیصدی۔ایس ونڈ نوں اینج کیتا گیا پئی ایہہ ہندو مسلم ونڈ لگے۔کاغذاں وچ ایس نوں اک انتظامی ونڈ آکھیا گیا۔ویکھیا جائے تے ایہہ ونڈ نہ تے بنگال دی ونڈ سی اتے ناں بنگالیاں دی سگوں ایہہ بنگال پریذیڈنسی دی ونڈ سی۔ایس پریذیڈنسی وچ بنگال، اڑیسہ، آسام، بہار سب رلتی سن۔چیتے رہے پئی پنج کڑوڑ دی آبادی وچ بنگالی نرے اک کڑوڑ تے 70لکھ سن اتے اوس وچ بنگالی مسلماناں دی گنتری دا تناسب 54فیصدی سی۔مشرقی بنگال وچ مسلمان بنگالیاں دی گنتری وادھو سی پر کلکتے دی حکمرانیاں پاروں بنگالی ہندواں دا زور زیادہ سی۔پر ایہہ اوہ ویلہ سی جداں کانگرس دے اندر قدامت پرست اتے لبرل دھڑیاں وچ لڑائی جاری سی۔لبرل ہوم رول دی گل کردے سن اتے دادا بھائی نورو جی ایس نوں ’’سواراج‘‘ دا ناں دتا سی۔لبرل سیاستاں وچ دھرم دا ورتارا اک خطرناک گل سی۔قدامت پرست انگریز خلاف مسلح لڑائیاں سنے دھرم تے زباناں دے ہتھیاراں نوں ورتنا ضروری سمجھدے سن۔اکتوبر1905 وچ جداں بنگال پریذیڈنسی دی ونڈ دا اعلان ہویا تاں اوس توں اک مہینے پہلاں کلکتے وچ کالی دے مندر باہرونڈ خلاف وڈا وکھالا ہویا۔ایس وچ کانگرس دے قدامت پرست اگے اگے سن۔تریخ سی 28 ستمبر اتے دیہاڑ سی نویں چن دی پوجا والا اتے اینج رلویں بنگال دی لہر دی نیہاں ’’کالی‘‘ دے چرناں وچ رکھیاں گیاں جس نوں ہندو لوک ریت وچ ’’دھرتی دی دیوی‘‘ آکھیا جاندا سی۔کانگرس دے لبرل آکھدے سن کہ انگریز تے ایس ونڈپاروں ہندو مسلم ونڈ نوں ودھا رہے نیں پر کانگرس دے قدامت پسند اجہی حرکتاں توں ایس دھرمی ونڈ نوں پکا کر رہے نیں۔مہاراشٹر دا بال کنگا دھر تلک ایس قدامت پسند کانگرسی دھڑے دا لیڈر سی اتے بپن چندر پال جہیا بنگالی اوس دا مددگار سی۔ایہو نہیں سگوں پنجاب توں لالہ لاجپت رائے تے اجیت سنگھ (بھگت سنگھ دا چاچا) وی ایسے قدامت پسندکانگرسی دھڑے نال سن۔ اوس ویلے محمد علی جناح وی کانگرسی سن پر اوہ لبرل دھڑے نال سن۔بنگال دی ونڈ دے ناں نال چلدی لہر پاروں کانگرس دا لبرل دھڑا کمزور تے قدامت پسند دھڑا تگڑا ہویا۔گل انگریزاں دے مال دے بائیکاٹ ول ٹر گئی اتے انگریزی سکولاں تے نوکریاں دے بائیکاٹ دا وی آکھیا گیا۔1906اوہ سال جداں اک پاسے کانگرس وچ دونوں دھڑے گتھم گتھا سن تے اک پاسے ہندو مہاسبا بنائی گئی جس نوں کانگرس دے قدامت پسنداں دی ٹیک حاصل سی تے دوجے پاسے مسلم لیگ وی ڈھاکے وچ ہی بنی۔
جے تہاڈی تقسیم بنگال خلاف لکھے لٹریچر تے نظر ہوئے تے تہانوں پتہ چلدا ہے اوس وچ صوبہ بنگال وچ رلائے گئی تھاواں بارے ہی نہیں سگوں مسلم بنگال دے حوالے نال کوڑ خیالات دی بھرمار سی۔اک وڈا حوالہ بندے ماترم دا گیت سی جس بارے سبھاش چندر بوس نوں لکھے خط وچ رابندر ناتھ ٹیگور آپ تنقیداں کیتیاں نیں اتے ایس دا پہلے حصہ نوں اینٹی مسلم لکھیا ہے۔ایس بارے اگلی لڑیاں وچ تفصیلاں آون گیاں۔ بنگالی قوم پرستی وچ اوہ نہ صرف ہندو بنگال نوں چکدے سن سگوں آسامیاں، بہاریاں تے اوڑیسہ دے لوکاں نوں وی بنگالی قوم پرستیاں وچ واڑدے سن۔ حتاکہ نہرو رپورٹ وچ وی سبھاش چندر بوس سنے بہوں سارے بنگالی دانشوراں اجہی گلاں ہی کیتیاں۔ اوہ ایہہ یاد نہیں رکھنا چاہندے سن کہ چٹا کانگ تے اوس نالے لگدیاں سمندری تھاواں دا بنگالی قوم پرستی نال کوئی تعلق نہیں سی سگوں ایہہ تھاواں اک انگریز کرنل Coxus ہوراں بنگالیاں دے قبضے وچ دتیاں سن۔ بنگالی قوم پرست لہر دا دوجا گھاٹا اوس دا ہندو بنگال تے اسرار سی جس پاروں مسلم بنگال دی جاگرتی دھرمی لہر ول رڑھدی گئی۔ مسلم لیگ تے ہلے ایڈی تگڑی نہیں سی پر اوس دا ’’سیاسی اسلام‘‘ ول الاوی نہیں سی۔ پر مسلم بنگال دا سیاسی اسلام ول الار اپنی تھاں پرانا سی اتے اوہ فرائضی لہر تک جاندا سی۔ انگریزاں دے پھیلائے دھرمی ونڈ دے جال وچ بنگال نوں متحد رکھن دی لہر دا ایہہ اوہ حوالہ ہے جس بارے بہوں گھٹ کم ہویا ہے۔
دسمبر 1911 وچ جداں انگریز بنگال دی ونڈ نوں مکایا تے اک نویں کھیڈ بنگال وچ شروع ہوئی۔ پئی ہن اڑیسہ تے بہار بنگال وچ نہیں سن سگوں انہاں دوناں نوں رلا کے نواں صوبہ بنادتا گیا۔ بعد وچ انہاں نوں 1936 وچ وکھرے صوبیاں دا تبہ ملیا۔آسام وی وکھرا صوبہ بنیا۔ دسمبر 1911 دے بعد دے بنگال وچ بنگالی مسلماناں نوں ٹیک ملی اتے ہن اوہ 54 فیصدی ہوچکے سن۔کلکتہ مرکز نہ رہیا تے دلی نوں پنجاب توں کڈھ کے برٹش انڈیا دا نواں مرکز بنا دتا گیا۔کلکتے دی طاقت گھٹن نال بنگال وچ ہندو اثر وی گھٹ ہویا۔

For all previous parts , Click here
http://www.wichaar.com/authors/?authorID=8


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels