Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> شو کمار دی ’سیما‘

شو کمار دی ’سیما‘

*اعجاز
March 13th, 2017

شوکمار بٹالوی دی ایس نظم (سیما) نوں پڑھ کے کئی آپ مہارے ہور سوال وی جنم لیندے نیں؛کیہہ اوہ کڑی واقعی مڑ دیس نہیں پرتی؟ جیکر ایہہ گل سوپرتیشت سچ ہے تے فِر ایہہ کون ایں؟ جیہدے بارے شو آپ آکھ رہیا اے کہ ایہو ہے اوہ کڑی، جیہدی خاطر میری زندگی تھڑی ہے، جیہنوں میرے گیت نیں روندے۔ جس لئی میرے خاب آوارہ نیں بھوندے۔


دینک اخبار دے
اج پرتھم پنے تے
میری محبوبا دی
تصویر چھپی اے
ایس تصویر چ
کجھ گورے ودیشی بچے
تے اک ہور اوہدے نال
کھڑی اس دی سکھی ہے
تصویر دے پیریں
ایہہ عبارت دی ہے جھانجر
ایہہ کڑی
پہلی پنجابن اوہ کڑی ہے
جیہڑی پردیس توں
سنگیت دی وِدیا لے کے
چھے ورھے پچھوں
جو اَج دیس مُڑی ہے

ہاں ٹھیک کہیا، ٹھیک کہیا
ایہو اوہ کڑی ہے
ایسے ای کڑی خاطر
میری زندگی تُھڑی ہے
ایہو ہے اوہ کڑی
جس نوں کہ میرے گیت نیں روندے
معصوم میرے خاب وی
آوارہ نیں بھوندے
ایہو ہے اوہ کڑی
اکثر میرے شہر وِچ
ہر وار جدوں آوندی
تن پھل لیاوندی
گلدان چ تن پھل جدوں
ہتھیں اوہ سجاوندی
مسکا کے تے انداز وِچ
کجھ ایداں اوہ کہندی
اک پھل کوئی سانجھا
تیرے ناں دا، میرے ناں دا
اک پھل کوئی سانجھا
کسے پیو دا، کسے ماں دا
اک پھل میری ککھ دی
’سیما‘ دے ہے ناں دا
ہاں ٹھیک کہیا، ٹھیک کہیا
ایہہ پہلی پنجابن اوہ کڑی ہے
جیہڑی پردیس توں
سنگیت دی وِدیا لے کے
چھے ورھے پچھوں
جو اَج دیش مُڑی ہے

ایس تصویر چ
اک گوری جیہی نکی بچی
میری محبوبہ دی
جس چیچی ہے پکڑ رکھی
اوس دی شکل
میرے ذہن چ ہے آ لتھی
ایکن لگدا ہے
ایہہ میری آپنی دھی ہے
میرا تے میری بیلن
دے بیمار لہو دا
ایس دھرتی تے بجایا
کوئی سانجھا بی ہے
میری پیڑا دی مریم دے
خاباں دا مسیح ہے
مدت توں جیہدی خاطر
بے چین میرا جی ہے
ہاں ہاں ایہہ میری
اوہو ہی ’سیما‘ دھی ہے
کوئی ہور ایہدا پیو ہے
ایہدا غم کیہ ہے
ہاں ٹھیک کہیا، ٹھیک کہیا
ایہہ اوہ کڑی ہے
پہلی پنجابن اوہ کڑی ہے
جیہڑی پردیس توں
سنگیت دی وِدیا لے کے
چھے ورھے پچھوں
جو اَج دیش مُڑی ہے
(نظم: سیما۔ کتاب:آٹے دیاں چڑیاں۔ شاعر: شوکمار بٹالوی۔)

نظم شروع ہوندی اے روز وار اخبار تے چھپی اک فوٹودی خبر توں۔۔۔۔ تصویر وِچ تِن جنیاں نیں۔ سببیں تِناں وِچوں اک وی مرد نہیں نیں۔ دو تیمیاں نیں تے اک نکی بچی۔ جیہنوں ایس کوتا وِچ ’سیما‘ دے ناں نال پُکاریاگیا اے۔
دونہہ تریمتاں وِچوں اک کوتا واچک دی محبوبا ہے تے دوجی اوس نال کھڑی اوس دی سکھی۔ ایپر جس نکی بالڑی نے کوتا واچک دی محبوبا دی چیچی پکڑ رکھی اے۔ اوس دی شکل بُلار دے ذہن وِچ مسلسل گُھم رہی اے۔ اوہ اوہنوں سیہانن دے جتن وِچ اے۔ اوس وِچ اوہنوں آپنی دھی نظریندی پئی اے۔ آپنی بیلن تے اوہدے بیمار خون دا دھرتی تے بجایا کوئی بِی۔
کوی نے اوس ایانی نوں آپنیاں پیڑاں دے مسیحا نال تشبیہ دِتی اے۔ اوہ وڈے جگرے توں کم لیندا ہویا سچ دے مُونہہ توں گُھنڈ چُک رہیااے۔اوہ اوس نکی بچی نال آودی جُڑت دی کہانی نویں سریوں گھڑ رہیااے۔ اوہ چھے ورھے پہلاں دیاں باتاں پا رہیا اے۔ اوہدی محبوبا اوہدے کمرے وِچ پئے گلدان وِچ پُھل سجا رہی ہے، پُھلاں دی تعداد تِن ہے۔ اک پھل سانجھا ؛ محبوب تے عاشق دے ناں دا، دوجا کسے پیو دا، کسے ماں دا۔ تے تیجا اوس نکی کُڑی دے ناں دااے، جیہنوں اوس ’سیما‘ دے ناں نال چتریا اے۔
اخبار اُپرتصویر ہیٹھاں لکھی عبارت ایس نظم راہیں اوس انھے دَرد دا پول کھول رہی اے جیہڑاچروکناکوتا واچک دے سینے وِچ دھڑکدا اَتے اکھاں وِچ پچھلے چھے سالاں توں مسلسل رڑکدا رہیااے۔ایس پیڑ نوں اوس کدے کسے نال سانجھا نہیں نیں کیتا۔ ایس درد نوں اجے تک کسے دی شنوائی نصیب نہیں نیں ہوئی۔ شاعر ایس نظم راہیں اوس دا پول کھولیا اے۔
شِوکماربٹالوی جماندرو شاعراے۔ شاعری دا اوہ جمیا جایا، چُمیا چَٹیا ہویا سی۔ ساڈے پنجابی دے صوفی، قصہ گو شاعراں توں بعد نویں دور دے شاعراں وِچ اوہ اک روشن مینارے وانگ اے۔بلکاں ہُن تے اوہ رستہ دسن والے تاریاں وانگ اے۔
کسے وی شاعر، لیکھک یاں کلاکار دی رچنا بارے گل کرنا سورج نوں چراغ وکھان دے مترادف گنیا متھیاجاندااے۔ ایس لئی اوہدے سیاسی، سماجی، تاریخی تے وسیبی حالات و واقعات نوں مُکھ رکھنا پیندااے۔ شِو دی حیاتی وِچ ای اوہنوں پیار کرن والیاں دا کوئی گھاٹا نہیں سی۔ شاید ایہو کارن ایں کہ اوہ آپنی نہیں لوکائی دی پیڑ دی گل کردااے۔ ایپر پھیر وی سانوں اوہدی شاعری وِچوں کدرے نا کدرے اوہدی آودی حیاتی دے اُتار چڑھا دا جھؤلا ضرور پیندااے۔ ایتھے مثال وجہوں اوہدیاں کئیاں نظماں دے ناں لِتے جاسکدے نیں۔ جیویں: آپنی سالگرہ تے، اک کرنگ دی اک کہانی، چُمن، سواگت، پردیس وسن والیا، میرا کمرہ تے’سیما‘ ۔
ایہناں نظماں وِچ شِو اوس ڈونگھے وچھوڑے تے ہجر دی اگ دی گل کیتی اے جیہڑی اوہدے ہانہہ وِچ اٹھے پہر اُچھل تارو دریا وانگ پلسیٹے ماردی رہی اے۔ جیہنوں تکدیاں تکدیاں اوہدیاں اکھیاں دی جوت وِسم گئی۔
بی بی سی والیاں نوں اوس اک انٹرویو دوران کہیا سی:
مینوں کسے قسم دی کوئی پیڑ نہیں نیں۔ میں غم دا شاعر ہاں۔ پر میں غم دی کوتا ہس کے لکھداں۔ مینوں کوئی غم نہیں نیں۔ میں تے آپنی شاعری وِچ لوکائی دے دُکھانت نوں چتریا اے۔ جِنّا لوکاں مینوں پیار دِتا اے، پنجاب دے کسے ہور کوی دے حصے نہیں نیںآیا۔
ایسے انٹریوو دوران پچھیار ولوں پچھے گئے اک اہم سوال دے جواب وِچ شِو مسلسل بولی جارہیا اے: ہاں میں پیار کیتا اے، کسے دیاں جلفاں نال، کسے دے چہرے نال،کسے دے ہونٹھاں نال، کسے دے والاں نال۔۔۔۔پر میرے کولوں اوہ پوری تصویر کدے بنی ہی نہیں نیں۔
شِوپوری طرحاں شراب دے نشے وچ ٹُن اوس اہم تے اُچیچے سوال دا جواب بڑی ہوش مندی تے دانشمندی نال دتا۔ اِنج اوہدا اوہناں انیکاں کُڑیاں دے پوتر عشق دا بھرم بھاء رکھنا وی بن دا سی۔ جیہڑیاں ماپیاں توں چوری چوری اوہدے تے جند چھڑکدیاں، صدقے واری ہو ہو جاندیاں سن۔
اپروکتی کوتا ’سیما‘ دی وِرتی وی کُجھ اِنج دی ہی اے کہ سانوں ایس وارتا نوں سمجھن لئی شِو دی حیاتی نوں مُکھ رکھنا پوے گا۔ ایس بارے اوہدے قریبی دوستاں تے ہم عصر لوکاں دے وچاراں نوں تکنا پوے گا۔ ایس حوالیوں مینوں اِمروز یاد آرہیا اے۔ اوس سلیم پاشانوں آپنی اک ملاقات ’اِمروز: محبت دا لوک گیت‘ وِچ اک تھاں آکھیو نیں:
’’شوکمار بٹالوی اوہناں دِناں وِچ ہولا جیہا منڈا سی، پر شاعری وِچ اوس دا ناں بنن لگ پیا سی۔ اوس نوں گور بخش سنگھ دی بیٹی ’’مینا‘‘ نال عشق ہوگیا۔ دوہاں پاسے چٹھیاں دا سلسلہ وی ٹُر پیاسی۔ عشق چھپدا نہیں اَتے چھیتی ہی گوربخش سنگھ تیک ایس عشق دی ہواڑ اپڑ گئی۔ اوس پہلاں تاں آپنی دھی نوں چپ چپیتیاں روس بجھوا دتا۔ پھیر شوکمار بٹالوی نوں جھڑک جھنب کے اوس کولوں سارے پتر کڈھوا لئے۔ شو کمار گلیاں وچ مارا مارا پھردا جدائی دے گیت لکھن لگا؛ جس وِچ اوس دا ایہہ مشہور گیت وی شامل اے۔
مائے نی مائے
میں اک شکرا یار بنایا
اوہدے سر تے کلغی تے پیریں جھانجر
اوہ چوگ چوگیندا آیا
چُوری کُٹاں کھاندا ناہیں
اساں دل دا ماس کھوایا
اک اُڈاری ایسی ماری
اوہ مُڑ وطنیں نہ آیا
مائے نی مائے۔۔۔
اوہ شکرا واقعی مُڑ نہ آیا۔ پیو نے اوس دا ویاہ باہرو باہر ای کردتا۔ اِنج شوکمار بٹالوی نوں برہا دا سلطان بنا دتا گیا۔‘‘
’مینا ‘بارے اُنج تے اک دو گلاں بلبیر سنگھ مومی ہوراں آپنی سوے جیونی ’کیہو جیہا سی جیون‘ وِچ وی لکھیاں ہن۔ جیہناں دا ویروا کجھ اِنج اے: مینا شو دی زندگی دی پہلی اوہ کڑی سی۔ جیہڑی اوس نوں بچناتھ دے میلے تے ملی سی۔ ’مینا‘ کچی نہیں سی، پر زندگی کچی نکلی تے اوہ معیادی بخار نال مر گئی۔ جدوں کہ شو دی دوجی محبوبا گربخش سنگھ دی کڑی اے جیہڑی اوہنوں چھڈ کے بدیس چلی گئی سی۔
ایس بارے شِو کیہ آکھدا اے؟ اوہدے وچار جانن لئی سانوں اوس دی شاعری نوں مُکھ رکھنا پئے گا۔ جیویں :
میریاں گیتاں دی مینا مرگئی
رہ گیا پاندھی، مکا پہلا ہی کوہ
آخری پُھل وی شرینہہ دا ڈِگ پیا
کھاگیا سرسبز جوہاں سرد پوہ
چن دی روٹی پکائی تاریاں
بدلیاں مرجانیاں گئیاں لے کھوہ
گوندویں آساں دی ڈوری ٹُٹ گئی
دھان چڑیاں ٹھونگ لئے تھوتھے نیں توہ
ایہہ تے ایویں ونگی پاروں ایں۔ شِو دے ہاں اوس دی آودی بپتا، پیڑ کہانی یاں پریم کتھا دے ہور وی کئی رنگ نیں۔ آپنی اک ہور کوتا وِچ ایس بارے اوس کُجھ اِنج اشارہ کیتو نیں۔
ایہدا اُکا دُکھ نہیں
کہ اَج توں پرایا ہویوں
دُکھ ہے کہ تینوں مینوں
کوڈیاں نیں پیاریاں
دُکھ ہے شکاری کسے
محلاں اوہلے لُک کے تے
چاندی دیاں گولیاں
نشانے بنھ ماریاں
اپروکتی دونہہ حوالیاں نوں مُکھ رکھیے تاں شِو دی ایس گل دی سمجھ وی آای جاندی اے کہ اوس آپنے ایہناں شعری تُکاں وِچ کیہہ بیانیا ایں تے کیہہ نہیں۔۔۔۔
اِمروز مطابق اوہ شکرا(مینا) مڑ وطنیں نہ آیا تے شِو نوں برہا دا سلطان بنا دتا گیا۔ بلبیر سنگھ مومی ’مینا‘ دی جیہڑی کتھا ساڈے نال سانجھی کیتی اے، اوہ کجھ ہور دس دی پئی اے۔ ایپر گور بخش سنگھ دی کُڑی دی پریم کتھا والی کہانی ایہناں دونہہ پیاریاں دی سانجھی اے۔
شوکمار بٹالوی دی ایس نظم (سیما) نوں پڑھ کے کئی آپ مہارے ہور سوال وی جنم لیندے نیں؛کیہہ اوہ کڑی واقعی مڑ دیس نہیں پرتی؟ جیکر ایہہ گل سوپرتیشت سچ ہے تے فِر ایہہ کون ایں؟ جیہدے بارے شو آپ آکھ رہیا اے کہ ایہو ہے اوہ کڑی، جیہدی خاطر میری زندگی تھڑی ہے، جیہنوں میرے گیت نیں روندے۔ جس لئی میرے خاب آوارہ نیں بھوندے۔
ایس نظم نوں چت وِچ رکھیے تاں اک پل لئی سانوں اِنج لگدا اے کہ ایہو ہے اوہ کڑی، جیہدے پتر جھڑک جھنب کے شِو توں کڈھوا لئے گئے سن۔ تے مڑ اوس کڑی نوں کسے بہانے روس بھیجوا دتا گیا۔ شاید شِونوں ایہو ای دسیا گیا ہووئے کہ اوہ سنگیت دی اعلیٰ تعلیم حاصل کرن لئی باہر (روس) گئی ہوئی اے۔ ہُن پچھے جیہڑی دند کتھا واپری اوہ کجھ ہور ای اے۔ اوس کڑی دا ویاہ، شو دی شاعری، برہا دا سلطان تے ایس نظم وچ دسی گئی بچی ’سیما‘۔
ہو سکدا اے’’سیما‘‘ خیال سمے اوہ کھڑیا ہویا پھل اے جیہڑا شِو تے اوس کڑی دے ناں دا سی۔ کیہ ایہہ اوہو پُھل اے جیہنوں ایس نظم دی تخاطب کڑی، جدوں شاعر دے شہر آوندی رہی اے۔ اوہ آپنے ہتھیں گلدان وِ چ آپ سجاوندی رہی اے۔ اوہناں تناں پُھلاں وِچوں کوئی اک خاص پھل۔۔۔۔
اک پھل کوئی سانجھا
تیرے ناں دا، میرے ناں دا
اک پھل کوئی سانجھا
کسے پیو دا، کسے ماں دا
اک پھل میری ککھ دی
’سیما‘ دے ہے ناں دا


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels