Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> نہرورپورٹ :پنجاب دی ونڈ تے زباناں بارے گمراہیاں والا بیانیہ (5ویں لڑی)

نہرورپورٹ :پنجاب دی ونڈ تے زباناں بارے گمراہیاں والا بیانیہ (5ویں لڑی)

March 5th, 2017

زباناں دے حوالیاں نال20ویں صدی دے پہلے 28سالاں وچ جو ہویا اوس بارے پچھلی لڑیاں تیک گل ہو چکی ہے۔زباناں دی گل دھرمی ونڈ اتے صوبیاں دی سیاستاں نال رل کے کراہے پئے گئی سی اتے ہن شاعراں، ادیباں تے لسانی ماہراں دی تھاں ایس دے راکھے اوہ سیاستدان سن جنہاں دی پہلی ترجیحاں وچ گھٹ وگھٹ زباناں دا مسئلہ رلتی نہیں سی۔جنج آٹے وچ لون رلائی دا ہے اینج سیاستداناں تے سیاسی دانشوراں زباناں دے مسئلہ نوں طاقت دی کھیڈ دا گھما بنایا۔جے غور کر سکو تاں ایہہ انگریزاں وانگ زباناں، لہجیاں تے لپیاں نال کھلواڑ ہی سی۔
بمبئی وچ ہون وال آل پارٹیز کانفرنس نے 19مئی 1928نوں اک کمیٹی دے ذمہ انڈیا دے آئین بارے کم لایا اتے 10اگست نوں ایس کمیٹی اپنی رپورٹ جاری کیتی جس نوں نہرورپورٹ آکھیا جاندا ہے اتے ایہہ وڈے سائز تے 208صفحیاں دا ڈاکو منٹ جے۔ کمیٹی دے چیئر مین موتی لال نہرو سن۔ باقی ممبراں وچ سرتیج بہادر سپرو، سر علی امام، پردھان، شعیب قریشی، سبھاش چندر بوس، مدھاولاؤاینی، ایم آر جیاکر، این ایم جوشی تے سردار منگل سنگھ رلتی سن۔ رپورٹ دلی وچ ہون والی آرپارٹیز کانفرنس دی گلاں نوں وی مدنظر رکھیا جس وچ مسلم لیگ، سکھ لیگ، ہندو مہاسبھا وی رلتی سن۔ ایس کمیٹی بہوں سارے مسلیاں تے غور کیتا اتے ایس نال تہانوں ایہہ سمجھ آجاسی پئی اوہ کیہڑے مسلے سن جتھے کمیٹی والیاں ڈنڈیاں ماریاں۔ دھرمی ونڈ اتے زباناں تے صوبیاں دے مسلے بارے جو کچھ کمیٹی لکھیا اوس بارے ہی اسی گل کراں گے تاں مارے زباناں بارے پورا بیانیہ سمجھ آجائے اتے ایس دی مڈھ کیوں خراب ہے ایس بارے وی جھات پئے۔ڈاکومنٹ دا ناں تے نہرو رپورٹ سی پر اوس دی نکی سرخی اصافی وی سی اتے اک مائنڈ سیٹ دا لشکارا وی۔ نہرو رپورٹ تھلے وڈا جہیا لکھیا سی، Anti Separatist Manifesto مطلب پئی اوہ برٹش انڈیا توں کسے نوں کڈہن دے خلاف سن۔چیتے رہے اوس دوروچ برٹش انڈیا وچ سمندروں پار عدن دی بندگاہ وی سی اتے برما وی۔ہور تے ہور انگریزاں جہیڑی دو لائناں بنائیاں سن یعنی1893دی ڈیورنڈ لین تے1913دی چین دی تبتی تھاواں نوں وڈدی میک ماہون لین اوس نوں وی رپورٹ من لتا۔ایہہ اجہے گھاٹے سن جنہاں تے اج رویا وی نہیں جا سکدا۔رپورٹ وچ ست باب تے اک سپلیمنٹری رپورٹ وی سی اتے بہوں سارے ضمیمے وی جس وچ دھرماں تے زباناں بارے ڈیٹا دتا ہے۔حد تے ایہہ ہے پئی انگریز دی مخالفتاں کرن والے وڈے دماغاں جتھے سوٹ کیتا اوتھے انگریز دے ڈیٹا نوں ورتیا تے جتھے سوٹ نہیں کیتا اوتھے انگریز دے ڈیٹا دے اوس حصہ نوں کوڑ آکھ دتا۔ایہہ سب اساں لکھاں گے ، کیونجے ایہہ لکھت زباناں بارے ہے تاں مارے رپورٹ دے زبانان نال جڑے اتے دھرمی ونڈ تے صوبیاں نوں مڑ اسارن دے خیالاں بارے گل کردے باباں دا ویروا ہو سی۔
رپورٹ نے جداں دھرمی ونڈ بارے گل بات چھوئی تے شیڈول کاسٹاں دلتاں، شودراں، مصلیاں نوں ہندواں دے کھاتے پایا اتے انگریزاں نوں رگیدے ہوئے لکھیا پئی ایہہ ہندواں نوں ونڈن دی سازش ہے اتے اساں ایس نوں نہیں منیندے۔شودراں، مصلیاں، والمیکیاں تے دلتاں نوں رلا ملا کے تاں مارے انہاں لکھیا پئی برٹش انڈیا وچ ہندو 65.9فیصدی نیں۔رپورٹ وچ لکھیا سی پئی مسلمان24.1فیصدی، بدھ مت والے 4.6فیصدی (زیادہ تر برما وچ)، 1.2فیصدی مسیحی، 2.8فیصدی قبائلی دھرم (پہاڑاں وچ رہن والے) تے نرے ایک فیصدی سکھ نیں۔ ایہہ 1935توں پہلے دے اعداد و شمار نیں اتے اوس ویلے عدن دی بندرگاہ تے برما وی برٹش انڈیا دے حصّے سن۔ رپورٹ دلتاں، مصلیاں، والمکییاں، دا ذکر تے نہیں کیتا البتہ ایہہ لکھیا پئی 1881 بعدوں ہون والی مانوں گنتریاں وچ ہندو تے جین گھٹ ہورہے نیں۔ 1881وچ ہندوتاں مارے بہتے سن کیونجے دلتاں، شودراں، مصلیاں ہی نہیں سگوں سکھاں دی وڈی گنتری نوں وی ہندواں دے کھاتے پایا گیا سی۔1915بعدوں چلن والی گردوارا لہر پاروں سکھاں ہن اپنے آپ نوں ہندواں دے کھاتے پاون توں ڈکیا سی۔1921وچ اخیری مانو گنتری ہوئی سی اتے اوس توں بعد شیڈیول کاسٹاں دی گل تواتر نال ہو رہی سی پر نہرو رپورٹ دے لکھاریاں نیں ایس نوں ’’سامراجی سازش‘‘ آکھ دتا۔اپنے سیاسی فیدیاں لئی حقیقتاں نوں نہ مننا اوہ رویہ ہے جہیڑا زباناں بارے وی نظر آئے گا۔
پنجاب، سرحد تے بنگال وچ مسلماناں دی اکثریتاں نوں رپورٹ والیاں من لتا پر سندھ تے بلوچستان بارے گل نہ کیتی۔ ایہہ وی لکھیا پئی یوپی وچ مسلمان 15 فیصدی توں وی گھٹ نیں اتے شہری تھاواں تے ہی رہندے نیں۔ پر اگے جاکے ایہہ وی من لتا کہ سندھ وچ مسلمان 73.4 فیصدی نیں تے بلوچستان وچ وی اوہ وڈی اکثریتاں رکھدے نیں۔پر ایس نوں منن پچھے کہانی ہور سی۔ انہاں آکھیا مسلماناں نوں برٹش انڈیا وچ کوئی خطرہ نہیں کیونجے اوہ بہوں تھاواں تے اکثریتاں رکھدے نیں۔ اینج تے پنجاب، بنگال، سرحد وغیرہ وچ ہندو وی اقلیت نیں۔ البتہ برٹش انڈیا وچ مسلمان اقلیت نیں۔
سندھ دے بمبئی توں علیحدگی دے مسئلہ تے نہرورپورٹ جو کچھاں ماریاں اوہ حیران کن ہی نہیں سگوں افسوسناک وی نیں اتے ایس نوں انہاں سندھی قوم پرستاں نوں پڑھنا چاہیدا ہے جیہڑے کانگرس دے اج وی ہمنوا نیں۔شاہنواز بھٹو ہوراں نوں ایس بارے پورا گیان سی تاں مارے اوہ ایس چکر وچ نہیں آئے۔ رپورٹ وچ سندھ دی بمبئی توں علیحدگی نوں اک مذہبی منافرت دا مسئلہ آکھ کے ایس دی مخالفتاں کیتیاں گیاں نیں۔ ایس موقعہ تے انہاں لکھیا اساں کدی وی کوئی دھرمی صوبہ بنن دی حمائیت نہیں کرسکدے ۔جتھے سوٹ کرے اوتھے ہندو ہو جاؤ تے جتھے سوٹ کرے اوتھے سیکولر ہو جاؤ۔ جداں دلتاں،شڈیول کاسٹاں، مصلیاں نوں ہندو آکھدے نیں تے ایہہ سبق بھل جاندے نیں۔ اخیر رپورٹ لکھیا پئی سندھ دی بمبئی توں علیحدگی معاشی طور تے چنگی نہیں کیونجے سندھ معاشی طور تے اپنے پیراں تے نہیں کھلو سکدا۔ صوبہ سرحد بارے بحثاں کردے ہوئے رپورٹ ایس تجویز نوں سراہیا پئی صوبہ سرحد نوں پنجاب دا حصّہ بنادتا جائے۔ ایتھے رپورٹ والیاں ناں لتے بغیر ایس تجویز خلاف وی گلاں کیتیاں جس وچ آکھیا گیا سی پئی سرحد، پنجاب ، سندھ، بلوچستان نوں رلاکے اک صوبہ بنادتا جائے۔ انہاں ایس تجویز نوں تاں مارے مسترد کردتا پئی اینج ایس صوبہ وچ بہوں وڈی مسلم اکثریت ہوجاسی۔ایہہ علامہ اقبال دی تجویز نوں اپنا رنگ دین دی نہروانہ کوشش سی۔ اقبال اوہی آکھیا سی جو اوس الہ بادی خطبے وچ لکھیا اتے اوس وچ ایہہ ذکر وی رلتی ہے پئی اقبال ایس نوں پہلاں نہرو کمیٹی اگے پیش کیتا سی۔ رپورٹ وچ پنجاب تے بنگال بارے جواہر لال نہرو دی پیش کردہ نکی رپورٹ تے بحثاں وی رلتی نیں پئی ایس نکی رپورٹ وچ جواہر لال ہوراں ایہہ سٹّا کڈ ماریا سی کہ پنجاب تے بنگال دے مسلماناں نوں کوئی خطرہ ہے ہی نہیں۔ پنجاب نوں ترے حصیاں وچ ونڈدے ہوئے رپورٹ آکھیا پئی 47فیصدی پنجاب دی سیٹاں تے مسلم اکثریتاں بہوں زیادہ نیں اتے 30فیصدی پنجاب دی سیٹاں ہندو سکھ مل کے لے سکدے نیں جداں کہ 23فیصدی باقی سیٹاں دا مسلہ وڈا ہے جتھے مسلمان سنگل لارجسٹ تے نیں پرجے ہندو سکھ رل جاون تے اوہ سیٹاں لے سکدے نیں۔ایہہ پنجاب نوں ونڈن دی پہلی پوڑھی سی۔پنجاب نوں مسلم تے غیر مسلم زوناں وچ ونڈ کے ویکھدی ایہہ رپورٹ لکھن والیاں دی اصل پریشانی ایہہ 23 فیصدی سیٹاں سن جتھے مسلمان سنگل لارجسٹ وی سن۔ ایس وچ امرتسر، جلندھر، فیروزپور آندے سن اتے 1928 وچ ہی ایس تے ’’سرخ لکیر‘‘ واہ (کھِچ) دِتی گئی سی۔انہاں تناں ضعلیاں اندر 1921تک مسلمان پنجابیاں دا تناسب45.6،44.5 اتے 43.9سی۔امرتسر دی صورتحال ہور ٹیڑھی سی پئی ایتھے نہ صرف مسلمان پنجابی کاروبار تے تعلیم وچ وی تگڑے سن سگوں ایس ضلع وچ دوجی وڈی گنتری سکھاں دی سی۔رپورٹ وچ لکھیا ہے پئی اساں پنجاب نوں چار زوناں وچ رکھ کے ویکھدے ہاں۔ پنجاب وچ اویس ویلے 29 ضلعے سن۔ 15 ضعلیاں وچ مسلماناں دی گنتری وادھو سی۔ انہاں ضعلیاں وچ مسلماناں دی گنتری 60 توں 91 فیصدی تیک وی سی۔ انہاں 15 ضعلیاں وچ گجرات، شاہ پور، جہلم، راولپنڈی، اٹک، میاں والی، مونٹ گمری (سائیوال)، لیل پور، جھنگ، ملتان، مظفرگڑھ، ڈیرہ غازی خان، سیالکوٹ، گجرانوالہ تے شیخوپورہ رلتی سن۔ ایس زون تے سرخی ہے ، بہوں زیادہ مسلم اکثریتاں والے ضلعے۔رپورٹ وچ دوجا زون لہور تے گرداس پور دا بنایا گیا۔ایس اْتے سرخی ہے،مسلم اکثریتاں والے ضلعے۔ ایہہ منیا گیا پئی انہاں دوناں ضلعیاں وچ مسلمان وادھو نیں۔1921 دی مانو گنتری موجب ایتھے مسلمان پنجابیاں دا تناسب 49.6فیصدی سی۔ایس دے نال نال 8.2فیصدی اوہ سن جہیڑے ہندو، مسلم تے سکھ پنجابی نہیں سن۔1941وچ ایتھے مسلمان پنجابیاں دا تناسب51.4فیصدی ہو چکیا سی پر 3 جون نوں گرداس پور نوں زبردستی کڈھ دتا گیا۔
تریجا زون جلندھر، فیروزپور تے امرتسر دا سی جس وچ پنجابی مسلماناں دی گنتری 44.5، 43.9 تے 45.6 فیصدی سی اتے ایہہ سنگل لارجسٹ سن۔ چوتھے زون وچ حصار، روہتک، گڑگاؤں، کرنال، انبالہ، شملہ، کانگڑہ، ہشیارپور تے لدھیانہ دے 9 ضلعے رَلتی سن۔ ایتھے غیر مسلمان پنجابیاں دی اکثریتاں سن۔ لدھیانہ وچ سکھ سنگل لارجسٹ سن اتے انہاں دی گنتری 41.5 فیصدی سی پر مسلمان پنجابی وی 34 فیصدی سن۔
رپورٹ وچ 1921 دی مانوں گنتری دا حوالہ دیندے ہوئے آکھیا گیا سی پئی پنجاب وچ مسلمان 55.3 فیصدی، ہندو 31.8 فیصدی (دلتاں، مصلیاں نوں پاکے) اتے سکھ 11.1 فیصدی نیں اتے مسیحی تے دوجے 1.8 فیصدی جنہاں وچ مسیحیاں دی اکثریت ہے۔پنجاب دی اجہی دھرمی ونڈ کرن والیاں دی نظر اوس دن تے سی جداں اوہ پنجاب نوں ونڈن گے۔ اینچ ہی رپورٹ وچ بنگال وچ مسلم تے ہندو زون بنائے گئے کیونجے ایہہ دو مسلمان صوبے ہی رپورٹ والیاں نوں تنگ کردے سن۔ ایہہ مننا پیا کہ مسلمان بنگالیاں دی اکثریتاں 53 فیصدی نیں۔ انہاں ایہہ وی لکھ ماریا پئی پنجاب تے بنگال وچ مسلماناں نوں کوئی خطرہ نہیں اتے ایہہ اک خیالی گل ہی ہے۔ رپورٹ والیاں پنجاب توں نرا اک بندہ رکھیا سی اوہ وی سکھاں ولوں جو پنجاب وچ تریجے نمبر تے سن۔ تاں مارے منگل سنگھ ہوراں لکھنو پیکٹ نوں منن دی گل کیتی جس نال پنجاب وچ مسلماناں دی سیٹاں 55.3 فیصدی توں گھٹ کے 47.2 فیصدی ہو چکیاں سن۔ رپورٹ والیاں نوں منگل سنگھ بہوں پسند آیا۔ ایہہ حضرت 1946 تیک کانگرس دی مرکزی اسمبلی وچ ممبر منتخب ہوندے رہے۔ خدمت ہی بہوں کیتی سی انہاں۔ انہاں دی اولاد اج وی لیل پور وچ موجود ہے۔ رپورٹ آکھیا اساں پنجاب تے بنگال وچ پنجابی مسلماناں نوں
انہاں دی آبادی حساب نال سیٹاں دین نوں غلط سمجھدے ہاں۔ ایہو لکھنو پیکٹ وچ لکھیا سی جس پاروں یوپی وغیرہ دے مسلماناں نوں زیادہ سیٹاں ملدیاں سن۔
ایہہ بحثاں تاں مارے دسیاں نیں پئی تساں نہرو رپورٹ والیاں دی مت بارے جان سکو۔ کیونجے انگریز دھرمی ونڈ نوں زباناں راہیں اگے پچھے کردے سن اتے ہندومسلم جھیڑیاں وچ ہندی اُردو جھیڑے رلائے تاں ایہہ پورا گھما تیار ہو گیا۔ اینج ہی کالے انگریزاں وی دھرمی تے لسانی ونڈاں نال اپنا اپنا الو سدھا کیتا۔ ایس دا ویروا کر کے سانوں اگے دی سیاستاں نوں سمجھنا اوکھا نہ رہ سی۔پنجاب وچ مسلم تے غیر مسلم گھما بنایا گیا سی جس وچ ایہہ گل لوڑی دی سی پئی پنجابی (گورمکھی لپی وچ) سکھاں دی زبان، اْردو مسلماناں دی زبان تے ہندی، ہندواں دی زبان ہو سی۔دھرمی ونڈ والے کوڑ تھیسس تساں پڑھ لتے اتے ہن اگلی لڑی وچ زباناں بارے جو رپورٹ وچ لکھیا ہے اوس تے جھات پاواں گے۔
Link of previous Parts
http://www.wichaar.com/news/119/ARTICLE/32451/2017-02-26.html 



Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels