Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> کبیر بانی

کبیر بانی

اعجاز
March 4th, 2017

اودھو! مایا تجی نہ جائے
گِرہ تج کے بستر باندھا، بستر تج کے پھیری
کام تجے تیں کرودھ نہ جائی،کرودھ تجے تیں لوبھا
لوبھ تجے اُہنکار نہ جائی،مان بڑائی سوبھا
من بیراگی‘مایاتیاگی، شبد میں سُرت سمائی
کہیں کبیر سنو بھائی سادھو ، یہ گم بِرلے پائی
اودھو:اودھوت، ناتھ پنتھی یاں جوگی نوں آکھدے نیں، جیہدی پتنی نہ ہووئے، دُنیا توں آزاد، کلم کلا، چھڑا۔
کبیر جیو آپنی ایس بانی وِچ اودھو نال مخاطب نیں؛ اوہناں دابیانن ڈھنگ نویکلا تے چت ٹُنبواں ایں۔ ایس وِچ سنسکرت، ہندی، پنجابی، بنگالی تے ہور دوجیاں ہندوستانی علاقائی بولیاں دی لفظالی دی چھاپ ہے۔ بھگتی لہر دی شعری رِیت دا ایہہ ای اوہ سرکڈھواں وصف ہے جیہنے اوہناں سبھ ہندوستانی صوفی/بھگت شاعراں نوں لوکائی نال نِرڑ کے رکھ دتا۔شاید ایہو وجھا ہے کہ ایہناں بھگتاں دی شاعری دی چھتر چھاویں ہر ماڑے، ہینے، مہاتڑ تے ہیٹھلے طبقے دے جئیاں نوں نجات دا راہ ہتھ آؤندا دسدااے۔
کبیر پندرھویں تے سولھویں صدی وِچلی ہندوستانی بھگتی لہر وِچوں نترے۔ اوہناں دا صوفیاں دی اوس وحدت الوجودی لڑی نال سنبندھ ہے جس وِچ باباگورو نانک دیو جی، بھگت شاعرہ میرا بائی تے ہور دوجے بھگت شاعر شامل نیں۔بھگتی لہر تے اوس ویلے دے ہندوستانی صوفی شاعراں دی وچاردھارا اَتے ایس لہردے پچھوکڑ نوں سمجھن لئی سانوں اوس ویلے دے انڈین دھرمی، وسیبی تے سیاسی واتاورن نوں مُکھ رکھنا پوے گا۔ ایس شعری رِیت دے جِنّے وی شاعر اج اتہاس دا حصہ نیں؛ اوہ سبھ دھرماں دی سانجھ تے بھائی چارے ، پیار بھرپن تے امن دی گل کردے نیں۔ اوہ کدرے وی سانوں آپنی شاعری وِچ کسے اک مذہب دی وڈیائی دے سوہلے گاؤندے نہیں نظریندے۔بلکاں اوہناں سبھناں؛ سبھ مذہباں دی ہوند، وچاردھارا اَتے کچ سچ نوں نتاریااے۔ ایہناں شاعراں اُپر اوس ویلے دے مسلمان شاعراں دی وچار دھارا دا گوڑھا رنگ نظریندا اے۔ جیہناں وِچوں بابافرید دی پنجابی شاعری دا رنگ ایہناں سبھناں دی شعری سُوجھ دے سر چڑھ بولیا اے۔
کبیر ذات پات دے ورودھی سن۔اوہ ہندو مت تے اسلام نوں اکو طرحاں نتاردے نیں۔ کبیر دا ربّ پنڈت اَتے مُلاں ہوراں دا گھڑیا ہویا نہیں نیں۔ اوہ مُلاں تے پنڈت دے دسے راہ نوں ربّ تک اپڑن داراہ نہیں متھدے۔
اپروکتی بانی ول ذرا گوہ کرئیے تاں خبرے کیوں اِنج لگدا اے جیویں کبیر دے ایہناں شعری تُکاں وِ چ نری شاعری ای نہیں سگوں بھگتی دے لمیرے ، اڑھب تے کٹھن پندھ دی کرڑی کتھا دا بیان ایں۔ایس جُگ وِچ مایا (شاہی) نوں چھڈنا تے نجی سدھراں دا گل گھٹنا شاید سبھ توں ودھ اوکھا تے مشکل کم ایں۔ ایتھے شاعر دا ذاتی تجربا تے باریک بینی بول رہی اے کہ کیویں اوس گھر چھڈ کے جوگی (فقیر، بھگت) دا بھیس وٹایا۔ہُن گھر ایتھے کئیاں معنیاں وچ اے۔گھر وی اے ،قبیلہ،سنگ،سوچ تے عقیدہ وی ۔ ایہہ کبیر دی شاعری دا اوہ سرکڈھواں گُن تے وصف ہے جیہدی اُچیچتا تے اُپج پاروں اوہدی پرسنسا وِچ کدے کمی نہیں نیں آئی۔ ایہہ اوہدی شاعری داای سہپن ایں پئی اوہدا نرول تے نویکلا پن اوہدے لفظاں اُتے وی سجیا ہویا اے تے اکھراں دے اوہلے وی لکیا ہویا۔ ایہہ اوہ احساس اے جیہڑا اجوکے سمے وچ جیون لئی اَت لوڑ وند تے اُچیچا اے۔ دوجے لفظاں وچ اسیں انج آکھ سکدے آں کہ ایہہ اوہ محبوب اے جیہدے لڑ لگ کے حیاتی دا پُل صراط لنگھنا قسمت والیاں نوں ای نصیب ہوندا اے۔جیہناں نوں ایہہ راہ نصیب ہویا اے اوہ ای بھگت ،درویش تے صوفی آکھوائے نیں۔بقول کبیرداس:
مایا نوں تجنا کِنّا اوکھا، مشکل تے اڑھب اے۔ گھر چھڈ کے جوگی دا بھیس وٹانا،جوگ تیاگ کے پھیری دے فقیر بن جانا،مڑ گلیو گلی ککھاں ہار رُلنا۔ نجی سدھراں توں چھٹکارا پاون دا پورا ٹِل مارنا تے فیر غصے تے آکڑ دا باقی رہ جانا۔ ایدھر غصے تے آکڑ دا سربھننا اودھر لالچ دا آگھیرنا۔ لالسا توں چُنڈ چھڈانی تے غرور دا آہڈا لانا۔ اناء دا سر چکنا۔ جدوں مایا تیاگ کے من بیراگی ہوجاندا اے ، تدوں لفظاں دا پھیر باقی رہ جاندا اے۔سُن بھائی سادھو ! کبیر آہندا اے نجات دا راہ گھٹ ای لوکاں نوں نصیب ہوندا اے۔
کبیر شبد دی وڈیائی تے اوس دی سار جانن دی گل کردے نیں۔ اوہناں نیڑے شبداں وِچ دونہہ جہاناں دے گُپت، گُجھے، گُنجھلدار اَتے گورکھ راز لُکے ہوئے نیں:

جنتر منتر سبھ جھوٹ ہے، مت بھرمو سبھ کوئے
سار سبد جانے بِناں کاگا ہنس نہ ہوئے
کبیر شبددی سار بِناں نجات دا راہ ہتھ آؤندا نہیں خیالدے۔ اوہ سادھو نوں شبد سادھن ول پریردے نیں۔
سادھو شبد سادھنا کیجے
جے ہی شبد تے پرگٹ بھئے سبھ،سوئی شبد گہہ لیجے
شبد گرو شبد سُن سکھ بھئے،شبد سو بِرلا بوجھے
سوئی شِشّ سوئی گرو مہاتم ،جیہیں انتر گت سوجھے
شبدے وید پُران کہت ہیں ،شبدے سب ٹھہراوے
شبدے سُر مُنی سنت کہت ہیں ،شبد بھید نہیں پاوے
شبدے سُن سُن بھیش دھرت ہیں ،شبدے کہے اُتراگی
شٹ درشن سب شبد کہت ہیں، شبد کہے بیراگی
شبدے کایا جگ اپنانی ،شبدے کیر پسارا
کہیں کبیر جہاں شبد ہوت ہے، بھون بھید ہے نیارا
کبیر دی ایس بانی وچ شبد دی وڈیائی ، سوبھا، اہمیت تے اصل دا بیان ایں۔اصلوں کبیر دی شاعری شبد دی عظمت ، آپسی میل جول، بھائی چارے دی فضا تے امن دا پیغام ہی اے ۔ ایہو کارن اے پئی ایس بانی وِچ اشارا اے اصل ول۔۔۔
جے ہی شبد تے پرگٹ بھئے سبھ، سوئی شبد گہہ لیجے
کبیر آکھیو نیں: جیہڑے اکھر توں ایہہ سارے ظاہر ہوئے نیں ۔ پرگٹ بھئے ،دِسے ، یاں نمودار ہوئے نیں۔ اوہناں نوں جانو ،بجھو،سمجھو تے جپو۔ ایہہ اشارہ اے کل دی سانجھ ول، وحدت تے اکائی ول، اصل تے سچ ول۔ ایہہ اوہو ای اشارااے جیہڑا مسلمان صوفی شاعراں دے ہاں وی تھاں تھاں ملدا اے۔ جیویں سلطان باہو آکھیو نیں:
الف اللہ چنبے دی بوٹی من وچ مرشد لائی ہُو
ونگی پاروں بلھے شاہ دا اک اجہیا شعری ٹوٹا وی حاضر اے:
الف اللہ رتا دل میرا ’ب‘ دی خبر نہ کائی
اتہاس گواہ اے کہ جگ پدھر تے جنے وی بھگت ، صوفی، فلسفی ، سوجھوان ، نبی، اوتار، پیر ، پیغمبر آئے ہن اوہ سارے ایسے نیو کلیس دوالے گھمے نیں۔ اوہناں ساری حیاتی سچ دی بھال تے سچائی دا ساتھ نبھاندیاں بِتائی اے۔اوہناں ساریاں دے مُڈھلے نقطے ، سوال تے فلسفے تھوڑے تھوڑے فرق نال تقریبن اِکو جیہے ہن ۔ جیہناں وِچ امن دوستی، آپسی بھائی چارے، صحت مند سوسائٹی دے قیام تے انسانیت دی بھلائی لئی بہت کجھ لُکیا ہویا اے۔ ایہہ ب پ ت۔۔۔تاں بہت بعددیاں گلاں نیں۔ ایہہ سبھ شبد الف وِچوں ای نکلے ہن تے الف دا وجود ہی اصل ، کُل، سانجھ تے سچ دی علامت اے۔ بُلھے شاہ سانوں اِکو الف نوں سیہانن ول پریردے نیں:
اک الفوں دو تِن چار ہوئے
پِھر لکھ کروڑ ہزار ہوئے
پِھر اوتھوں باجھ شمار ہوئے
ہِک الف دا نُقطا نیارا ہے
اک الف پڑھو چھٹکارا ہے
ہُن ’الف ‘ دا وجود عموداًایں۔ ایہہ اوہ اجہیا ربّی امر اے، جیہڑا گھٹ لوکاں نوں ای نصیب ہوندا اے۔ جس ول کبیر اشارا کیتو نیں۔ ایتھے کبیر دی آواز مت دیون والے انداز وچ اے،جیویں اوہ کوئی نصیحت کر رہے ہوون۔ اوہ سادھو نال مخاطب نیں :اکھراں دی ریاضت کر، ایہناں نوں جپ ،دُہرا اَتے چیتے رکھ۔ جیہڑے شبد توں ایہہ سارے ظاہر
ہوئے نیں اوہدی بھال کر، لبھ اوہنوں، سیہان کر۔ لفظ ای گرو نیں جیہناں دے کیرتن سُن کے میرے جیہے چیلے بنن دا درجا لبھدے پھردے نیں ۔ ایپر ایہناں نوں سمجھن، جانن، واچن تے پرکھن والے لوک گھٹ ای ہن۔جیہڑے وچلیاں رمزاں نوں بُجھدے، سمجھدے تے پرکھدے نیں۔اصلوں اوہ ای سچے محبتی چیلے تے مہان گرو نیں۔
کبیر دے نزدیک جگ پدھر تے شبداں دی حاکمیت ایویں ای قائم نہیں نیں۔ ویداں تے پُراناں وچ وی ایہناں دا ای ذکر ملدا اے۔ رِشی تے مُنی سارے شبد ای بولدے نیں؛ پر ایہناں دا بھید کدروں نہیں ملدا۔ اوہ آکھدے نیں کہ ایہناں نوں پڑھ کے، سُن کے ، جپ کے بندے فقیر بن دے نیں تے ایہناں دے وسیلے نال ای سجن نال لو لگ جاندی اے۔شِشّ یعنی چھے۔ہندو دھرم دے چھیاں فلسفیاں وِچ وی ایہناں داای بیان ایں۔ ہن سوال ایہہ وے کہ کبیر جیو کیہناں چھے فلسفیاں ول ساڈا دھیان دوان دی بھر پور کوشش کیتی اے ،یقینن اوہناں چھے فلسفیاں ول، جیہناں چ شبد دی عظمت تے وڈیائی دا بیان ایں۔ ایہہ چھے فلسفے کِتے اوہ تے نہیں نیں جیہناں نوں کھٹ درشن یاں کھٹ شاستر وی آکھیا جاندا اے۔ جیہناں نوں تیائے،وشیشک ،سانکھیہ ،یوگ،میمانسا تے ویدانت دے ناں دے کے وکھووکھ خانیاں وِچ ونڈیا جاندااے۔
ایہہ پک نہیں نیں، قیاس ای اے۔ کیونجو بہتی تفصیل وچ نہ تے کبیرداس آپ کھپے ہن تے نہ ای اوہناں، اوہناں چھیاں فلسفیاں دے ناں لے لے کے چتاریا اے۔ اوہناں تے بس اشارہ ای کیتااے۔ مڑ اَگے جاکے اوہ شبد دی عظمت بیان کردے ہوئے آکھدے نیں؛ پئی بیراگی وی ایہناں دی سوبھا ہتھوں پھٹڑ ہوکے ایہناں دے ورد ، دی مالا جپدے نیں۔ اصل وچ ایہناں توں ای کائنات وجود وچ آئی اے تے ایہہ ای ایہدی وسعت تے کھلار دا کارن ہن۔ شبد ای اوہ واحد طاقت ہن جو رُسیاں نوں منان دا چج وی نیں تے مویاں نوں ہمیش زندہ تے امر رکھن دا چارہ وی نیں۔ کبیر موجب لفظاں وِچ حیاتی دے گنجھلدار راز چھپے ہوئے نیں؛ اوہ شبد دی سرت رکھن والے نوں گیانی ، صوفی تے درویش آکھدے نیں۔ اک ہور تھاں کبیر آکھیو نیں۔
ایک سبد سُکھ راس ہے، ایک سبد دُکھ راس
ایک سبد بندھن کٹے، ایک سبد گل پھانس
اعجاز علی ہوری پنجابی دے سیوک نیں اتے انہاں دا تعلق لیل پور(فیصل آباد) توں ہے۔اج کل گورنمنٹ ڈگری کالج گجر خاں وچ پڑھاندے نیں۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels