Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کالم تے کالمسٹ >> جیون دی وار: ووٹ دا حق لین لئی اک صدی لمیری جدو جہداں چوتھی لڑی

جیون دی وار: ووٹ دا حق لین لئی اک صدی لمیری جدو جہداں چوتھی لڑی

پروفیسر عزیزالدین احمد
January 21st, 2017

چارٹسٹ تحریک تے مک گئی پر لوکاں دے وچ بیچینیاں نہیں مکیاں۔ لوکائی دے دباؤ نے گو ر نمنٹ نو ں مجبور کر دتا جے پہلاں اوہ شہراں وچ ووٹ پاون لئی جائیداد دی شرط ختم تے نہیں پر نرم کرے ، فیر ایہوئی کم دیہی تھاواں وچ وی کرنا پیا۔ایس دے باوجود تیسرے ’’ریفارم ایکٹ ‘‘ (1884) تیکر بالغ آبادی دے نرے سٹھ فیصدی حصے نوں ووٹ دا حق ملیا۔
بر طانیہ اندر ’’ پیٹرلو قتلا م ‘‘ دے 99ورہیاں مگروں لوکاں نو ں اپنی لمی جدو جہد دا پھل ملیاسی ۔ 1918 وچ پارلیمنٹ نے ’’ریپریزینٹیشن آف دی پیپلز ایکٹ ‘‘پاس کیتا جس دے وچ سارے بالغ بے جائیدادے ووٹ پاون دے حقدار بنے ۔
امریکہ وچ کالیاں دی ساری آبادی نوں 1965 تیکر ووٹ پاون دا حق نہیں سی ملیا۔ کاغذاں وچ تے سارے کالیاں نوں15ویں ترمیم (1870) نے ایہہ حق دے دتا سی پر ملک دیاں جنوبی ریاستاں قنونی رکاوٹاں پیدا کر دتیاں ۔قنون وچ ایہہ لکھیا گیا جے اوہی کالے ووٹ پاسکدے ہیں جیہڑے امریکہ دا آئین پڑھ کے سنا سکن تے نالے اسدی تشریح وی کر سکن۔ ایہہ وی شرط لگا دتی گئی جے اوہ پول ٹیکس وی دیندے ہوون۔ جیہڑے کالے پڑھے وی سن اوہ وی آئین دی تشریح نہیں سن کر سکدے ۔جے ایہہ شرط گوریاں لئی وی ہوندی تے اوہناں دی وی ساری آبادی ووٹ نہ پا سکدی۔1965 وچ پاس ہوون والے ’’ ووٹنگ رائٹس ایکٹ ‘‘ نے کالیاں تے لاگو پابندی ختم کیتی یعنی اونہاں نوں ووٹ دا حق پچانوے ورہے مگروں ملیا۔
عورتاں ا تے ووٹ پاون دا حق :بر طانیہ وچ19ویں صدی اندر بے جداد مرداں نوں ووٹ دا حق نہیں سی۔ پر عورت جداد دی مالک وی ہوندی تاں وی پارلیمنٹ دیاں چونان وچ ووٹ نہیں سی پا سکدی۔مرداں وانگوں عورتاں نے وی ووٹ دے حق دی منگ انہیویں صدی دے وچ شروع کیتی۔ 1870مگروں ایس لہر وچ تیزی آگئی۔عورتاں نے اپنی منگ لئی کئی اکٹھ وی بنائے پر
ایہہ حق لین لئی عورتاں نوں وی بڑیٰ کٹھن تے لمی لڑائی لڑنی پئی سی۔ایس لڑائی وچ عورتاں نے جدو جہد لئی ا جیہے رستے وی ڈ ھونڈھ کڈھے جنہاں تے چڑہن توں ہن تیکر پاندھی ڈردے سن۔ انہاں وچ بھک ہڑتالاں توں لے کے ون سونیاں غیر قانونی کاروائیاں شامل سن۔ انہاں اپنے آپ نوں زنجیراں دے نال شہراں وچ لگے ہوئے جنگلیاں نال وی بدھیا جس دا مقصد ٹریفک وچ رکاوٹ پیدا کرنا ہوندا سی ۔ لیٹر بکساں نوں اگ وی لگائی، دفتراں تے گھر اں دیاں کھڑکیاں تے دروازیاں دے شیشے وی بھنے تے اک ادھ واری بم دا حملہ وی کر دتا ۔ تشدد دا رستہ مجبور ہو کے اختیار کیتا گیا سی ۔ کیونجے تریہہ ورہے تیکر جدو جہد دا کوئی نتیجہ نہیں سی نکلیا۔ سرکار عورتاں نوں ووٹ دا حق دیون دی مخالفتاں کردی رہی۔ کئی عورتاں جیل وچ پائیاں گئیاں ، کئیاں نوں لمیاں سزاواں سنائیاں گیاں۔۔پہلی جنگ عظیم(1914-18) تیکر انہاں دی گنتری ہزار دے لگ بھگ ہو گئی۔ ایہناں ساریاں عورتاں نوں بھانویں اوہ پر امن طریقے نال منگ کردیاں سن یا غیر قانونی طریقے نال، ’’سفراجیٹ‘‘ آکھیا گیا ۔جس دا مطلب ایہہ ہے جے سفریج (Sufrage) یعنی ووٹ دا حق منگن والیاں ۔
مینوں اک تصویر کدی نہیں بھلدی ۔اوچے سارے گھوڑے تے اک تگڑا تے لماں پلسیابیٹھا ہویا ہے۔ ہتھکڑی دا اک سرا اوہدی کاٹھی نال بدھیا ہویا ہے تے دوجا سر ا اک پتلی جئی زنانی دی بانہہ نال۔ پلسیا گھوڑے تے چڑھیا ، پیدل چلن والی زنانی نوں کھچ کے تھانے لے جا رہیا ہے۔عورت دا قصور ایہہ ہے جے اوہ ووٹ دا حق منگدی ہے۔ پہلی جنگ عظیم تیکر ہزار دے لگ بھگ ’’ سفراجیٹ ‘‘ بندی خانیاں وچ پائیاں گیاں۔
عورتاں نوں برطانیہ وچ ووٹ دا حق پہلی واری 1918وچ دتا گیا۔ ایس دے نال دو شرطاں لگائیاں گیاں۔ پہلی ایہہ جے مرد21ورہیاں دا ہووے تے ووٹ پا ئے گا پر عورت تریہہ سال دی ہوون تے ووٹ دی حقدار ہوے گی۔دوجی ایہہ جے مرد ووٹر لئی جداد دی شرط ختم پر عور ت لئی قیم۔وجہ ایہہ دسی گئی جے جنگ عظیم وچ مرد اینے کو مارے گئے ہین جے ساریاں عورتاں نوں ووٹ دا حق دے دتا جائے تے اگلی گوررنمنٹ عورتاں دی ہوے گی۔ عورت راج نال ملک برباد ہو جاوے گا۔
امریکہ وچ قومی چوناں وچ عورت نوں ووٹ دا حق لیون لئی کئی سال لگے ۔ ایس لئی عورتاں اپنے اکٹھ کیتے ، جلسیاں وچ تقریراں کیتیاں جنہاں وچ قنون وچ تبدیلی دی منگ کیتی ، جلوس کڈھے ، ، سپریم کورٹ اگے پیش ہو ئیاں۔1840دے دہاکے اندر جدو جہد شروع ہوئی پر ووٹ دا حق 80 ورہیاں مگروں ملیا ۔1920 وچ عورتاں نوں ووٹ پاون دی اجازت ملی۔
فرانس وچ عورتاں نوں ووٹ دا حق دوجی جنگ عظیم دے خاتمے مگروں1945 وچ دتا گیا ۔ مخالفاں دا آکھنا سی جے عورت نو ں ووٹ دیون دا حق مل گیا تے ایس نال فرانس دی سیکولر شناخت مک جاوے گی کیونجے عورتاں دی اکثریتاں کٹر رومن کیتھولک ہوندی ہے ۔ اوہ پادریاں دے لارے لگ جاون گیاں تے ملک دے سیکولر آئین نوں بدل کے ایس نوں رومن کیتھو لک ملک بنا دیون گیاں۔
اج دے جمہوری نظام وچ کئی خرابیاں ہیں۔پر ایہہ مایوسی دی گل نہیں۔ مثال دے طور تے ’’فرسٹ پاسٹ دی پوسٹ ‘‘ دے چوناں دے نظام وچ جہیڑا پاکستان تے انڈیا وچ رائج ہے، سیٹ جتن والے دے ووٹ تن چار مخالفاں دیاں کٹھیاں ووٹاں کولوں گھٹ ہوندے نیں۔ دوجے لفظاں وچ اوہ اپنے حلقے دے اقلیتی ووٹاں نال جتدا ہے۔اکثریت دا نمائندہ نہیں ہوندا ۔ کئی واری چوناں جتن والی پارٹی دے ووٹ ، ہارن والی پارٹی توں گھٹ ہوندے نیں۔
ایہہ و ی آکھیا جاندا ہے جے ووٹر زندگی وچ صرف اک دن سیاسی عمل وچ شریک ہوندا ہے تے اوس دی رائے نوں کیوں اہمیتاں دتیاں جاندیاں نیں۔ ایہہ دن اوہ ہوندا ہے جد اوہ ووٹ پاندا ہے۔باقی پنج ورہے پالیسیاں بناون والے بیورو کریسی نال مل کے من مانیاں کردے نیں۔ برطانیہ د ے وچ لکھاں دے جلوس عراق دی جنگ دی مخالفت وچ نکل د ے ہن پر پر ائم منسٹر فیصلہ اوہ کردا ہے جہیڑا امریکہ نوں چنگا لگدا ہے۔بھانویں لوکاں دی کثریت اوسدی مخالف ہوئے۔
جو اج اسی کر سکدے ہاں سانہوں کربنا چاہیدا ہے ،بھانویں ایس کم وچ خرابیاں رہ جاون ۔باقی کم آون والے تے اونہان دے مگروںآون والے کر لیون گے۔جہیڑی گل سیاسی نظام بارے درست ہے اوہو ہی معاشی نظام بارے وی ٹھیک ہے۔
اج دا سرمایہ دارری نظام اوہ نہیں جہیڑا پچھلی صدی وچ سی ۔ پر ساری ٹھوکا ٹھوکی دے مگروں وی اوس نظام دے انسان دشمن انگ وچ کوئی کمی نہیں آئی۔ نا انصافی دیاں نویاں شکلاں نکل آئیاں نیں ۔اس نظام نوں بدل کے انسان دوست نظام لیاون دے تجربے کیتے گئے ۔ اوہ کنے کو کامیاب ہوئے تے کنے کو ناکام، ایہہ ساریاں گلاں اج دے ایجنڈے دا حصہ ہن۔
 Part 3
http://www.wichaar.com/news/119/ARTICLE/32143/2017-01-16.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels